ارزیابی بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به سیستم‌های خبره

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شاهد

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شاهد

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف ارزیابی بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی کشور در زمینه سیستم‌های خبره انجام گرفته است.
روش‌شناسی: این پژوهش از نوع پژوهش‌های کاربردی علم‌سنجی است که برای انجام آن از روش‌های اسنادی و پیمایشی استفاده شده است. جامعۀ این پژوهش شامل تمامی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه سیستم‌های خبره است که طی دورۀ بیست سالۀ 1996 تا 2016 در پایگاه وب آو ساینس دارای مقاله بوده‌اند. تعداد مقاله‌های مورد مطالعه 1270 عنوان و مربوط به 97 نفر پژوهشگر از دانشگاه و مؤسسۀ پژوهشی دولتی کشور است که درنهایت 20 دانشگاه و مؤسسه‌ای که امتیازهای بالاتر از میانگین را کسب کرده بودند معرفی شدند. برای تعیین وزن و اهمیت هر یک از شاخص‌های مورد نظر، از نظرات تعداد 30 نفر از پژوهشگران علم‌سنجی و متخصصان موضوعی به‌عنوان بخشی دیگر از جامعۀ پژوهش استفاده به عمل آمد و نظرات آنها از طریق پرسشنامه جمع‌آوری شد.
یافته‌ها: نشان داد که دانشگاه‌های تهران، امیرکبیر، علوم پزشکی تهران به لحاظ بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه سیستم‌های خبره، به‌ترتیب در رتبه‌های اول تا سوم قرار گرفتند. همچنین، نتایج این پژوهش حاکی از آن است که در میان انواع برون‌دادهای علمی و فناوری، شاخص‌های مربوط به اختراعات ثبت‌شده برای پژوهشگران حوزۀ سیستم‌های خبره از وزن و اهمیت زیادتری برخوردار است.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان دادند که با توجه به دو بعد کمیّت و کیفیت و بدون درنظرگرفتن جمعیت پژوهشگران، دانشگاه تهران در حوزه‌های وابسته به سیستم‌های خبره دارای بیشترین بهره‌وری پژوهشی بوده است.

کلیدواژه‌ها


بهره‌وری یکی از مهم‌ترین موضوع‌هایی است که از اوایل دهۀ 1970، در سطح سازمان‌ها و کشورها توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده است؛ زیرا مقدار و نرخ رشد بهره‌وری در هر کشور به‌طور مستقیم با سطح زندگی، تورم، بیکاری، وضعیت اقتصادی جامعه و رقابت‌پذیری آن کشور در سطح جهانی در ارتباط است (اکبری، 1389). ازاین‌رو، تمایل به سنجش و ارزیابی بهره‌وری در ابعاد مختلفی از فعالیت‌های جوامع از جمله در زمینۀ ارزیابی فعالیت‌های پژوهشی پژوهشگران گسترش یافته است. بی‎‌‌تردید افزایش توجه جوامع به ارزیابی بهره‎وری پژوهش، به‌طور مستقیم به نقش و اهمیتی که پژوهش در توسعۀ جوامع بشری دارد بازمی‌گردد؛ چراکه افزایش روزافزون پژوهش‎های اصیل و ارزشمند که در نتیجۀ بهره‌وری پژوهش حاصل می‎شود می‌تواند اثرات بسیار عمیقی را بر تمام حوزه‎های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع بر جای گذارد.

بدین ترتیب می‌توان بیان داشت جهت افزایش بهره‌وری پژوهشی پی‌بردن به نقاط ضعف و قوت فعالیت‌ها لازم است تک‌تک پژوهش‌های هر پژوهشگر به‌صورت مجزا و طبق متغیرهای کمی و کیفی مناسب مورد بررسی قرار گیرند تا از نتایج آنها بتوان در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های آیندۀ علم بهره جست.

مطالعات بهره‌وری پژوهشی بخشی از مهم‌ترین مطالعات علم‌سنجی محسوب می‌شود و می‌تواند به‌عنوان معیاری برای تصدی جایگاه اعضای هیئت علمی در بسیاری از دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی محسوب شود. برای ارزیابی بهره‌وری پژوهشی، علاوه بر مقاله باید از شاخص‌های چندگانه‌ای نظیر اختراعات ثبت‌شدۀ بین‌المللی، همکاری علمی بین‌المللی و همچنین شاخص‌هایی از نوع نفوذ علمی استفاده شود تا بتوان بهتر درخصوص بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران و دانشگاه‌ها به قضاوت پرداخت.

مقالۀ علمی وجه مشترک تعریف‌های متعددی است که تاکنون برای مفهوم بهره‌وری پژوهشی ارائه شده است. یک مقاله درواقع محصول اصلی یک کار علمی-پژوهشی است که به شکل‌های مختلف در یک مجله‌ معتبر علمی منتشر می‌شود و در اختیار عموم پژوهشگران قرار می‌گیرد. بهره‌وری پژوهشی به شکل انتشارات، اعضای هیئت علمی را قادر می‌‌کند تا بینش و دانش خود را به اشتراک بگذارند و شناختی برای تفکر خلاق به دست آورند و شهرت خود را در زمینه‌ تخصصی‌شان توسعه دهند. بهره‌وری پژوهشی می‌تواند به‌عنوان معیاری برای بررسی حق تصدی جایگاه اعضای هیئت علمی در بسیاری از دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی محسوب شود (نوروزی چاکلی، 1389).

باوجوداین، انجام مطالعات بهره‌وری پژوهشی در علم‌سنجی، هنگامی می‌تواند نتایج مؤثرتری را در اختیار جامعۀ سیاست‌گذار علم و فناوری قرار دهد که روی حوزه‌هایی که برای کشور از اهمیت بیشتری برخوردار است تمرکز کند. با توجه به همین رویکرد و همچنین با عنایت به تأکیدهای صورت‌گرفته روی حوزه «فناوری اطلاعات و ارتباطات» در نقشۀ جامع علمی به‌عنوان اولویت "الف" و از مهم‌ترین اسناد بالادستی کشور (نقشه جامع علمی کشور، سال 1389، ص14)، شناسایی دقیق توانمندی‌های تخصصی پژوهشگران، دانشگا‌ه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی کشور در حوزۀ سیستم‌های خبره که زیرمجموعۀ حوزۀ اولویت‌دار «فناوری اطلاعات و ارتباطات» به شمار می‌رود از اهمیت زیادی برخوردار است و می‌تواند بخش قابل توجهی از نگاه‌ها را به خود متمرکز کند؛ چراکه در نتیجۀ ایجاد شناخت درست از سرمایه‌های انسانی موجود در این حوزه‌ها که از قابلیت‌های لازم برای واگذاری وظایف حساس برخوردارند، درواقع شرایط و زمینه‌های مناسبی برای توسعۀ این حوزه در کشور و برخورداری از دستاوردهای فناورانۀ آنها فراهم می‌آید.

ازاین‌رو، با عنایت به قابلیت‌های علم‌سنجی در شناسایی بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران برتر، دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی هر حوزه از یک سو و همچنین با توجه به اهمیتی که حوزه‌های‌ وابسته به فناوری اطلاعات و ارتباطات به‌صورت عام و حوزۀ‌ «سیستم‌های خبره[1]» به‌طور خاص از آن برخوردارند، این سؤال مطرح می‌شود که مهم‌ترین پژوهشگران، دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی حوزۀ سیستم‌های خبره در کشور که از بالاترین میزان بهره‌وری پژوهشی و به‌عبارتی از بالاترین توانمندی‌های علمی و فناوری برخوردارند کدام‌اند و در زمینۀ هر یک از فعالیت‌های تخصصی مورد نظر، رتبۀ آنها نسبت به یکدیگر چگونه است؟ این پژوهش در پی پاسخ‌گویی به همین مسئله است.

سؤال‌های پژوهش

در این پژوهش به سؤال‌های زیر پاسخ ‌داده خواهد شد:

۱.  مهم‌ترین شاخص‌های بهره‌وری پژوهشی در حوزه‌های وابسته به سیستم‌های خبره کدام‌اندو از چه میزان وزن و اهمیتی برخوردارند؟

۲.  رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس مقاله‌های منتشرشده در مجله‌ها و همایش‌های معتبر بین‌المللی چگونه است؟

۳.  در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، کدام دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران دارای اختراعات ثبت‌شده در مراکز اصلی ثبت اختراعات بین‌المللی بوده‌اند و رتبۀ آنها در این خصوص چگونه است؟

۴.  در حوزه‌های وابسته «سیستم‌های خبره» کدام دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران دارای مقاله‌های معتبر حاصل از همکاری‌های علمی بین‌المللی بوده‌اند و رتبۀ آنها بر اساس تعداد مقاله‌های حاصل از همکاری بین‌المللی در این حوزه چگونه است؟

۵.  رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، بر اساس نسبتِ شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگر به متوسط شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در پایگاه ResearchGate چگونه است؟

۶.  رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، بر اساس میانگین نفوذ علمی در اینترنت (h-Index, G-Index, hI- norm, hI-annual) در پایگاه Google Scholar و همچنین بر اساس نسبتِ شاخص هرش پژوهشگر به متوسط شاخص هرش پژوهشگران همان حوزۀ موضوعی چگونه است؟

۷.  رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره» بر اساس مجموعه شاخص‌های چندگانۀ ارزیابی بهره‌وری پژوهشی چگونه است؟

چارچوب نظری

بهره‌وری به معنای عام کلمه، موضوعی است که از چند قرن پیش مطرح بوده و بیش از یک قرن است که به‌عنوان شاخصی کارا و ارزشمند جهت رشد و توسعه به کار می‌رود و طی این مدت بر اهمیت و اعتبار آن افزوده شده است. به‌ویژه در دهه‌های اخیر از یک پدیده سطحی و زودگذر به یک مسئله با ارزش در تمام سطوح فردی، اجتماعی، سازمانی، تولیدی، صنعتی و خدماتی تبدیل شده است؛ به‌طوری که امروزه در بسیاری از کشورها، «بهره‌وری» یک فرهنگ و آرمان محسوب می‌شود (لطفی، 1389). از نگاهی دیگر، قدمت نوشته‌های مربوط به بهره‌وری، به سال‌های 400 قبل از میلاد مسیح بازمی‌گردد. باوجوداین، در حدود سال 1800، نقش کارکنان در بهره‌وری بهتر شناخته شد و حدود سال 1900، رویکرد جدید بهره‌وری در فرایندهای صنعتی ظهور رسید (هالس و همفری، 1376، ص 9). سوابق این مفهوم نشان می‌دهند که بیش از دو قرن پیش، واژه بهره‌وری برای اولین‌بار به‌وسیله کوئیزنی[2] (1776) در یک مجله کشاورزی استفاده شد. از آن زمان به‌بعد این واژه در موارد مختلف و سطوح گوناگون، به‌ویژه در رابطه با سیستم‌های اقتصادی به کار رفته است (تانژن، 2002، نقل در باقری، 1385).

با همین نگاه، اولین مطالعات بهره‌وری، به‌وسیلۀ دایره نیروی کار آمریکا در قرن 19 جهت مقایسه میزان تولید سرانه و اندازه‌گیری تغییرات آن در طول زمان انجام شد. دایره ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا در این دوره، انجام مطالعات بهره‌وری را در قسمت‌های مختلف صنعتی آغاز کرد (لطفی، 1389).

باوجوداین، بهره‌وری پژوهشی موضوعی است که در حوزۀ علم‌سنجی مطرح شده و رشد یافته است. گرچه کسانی همچون پرایس[3] (1963) و فرانسیس کالتون[4] (1926) در آثار خود به‌صورت جسته و گریخته نیم‌نگاهی به بهره‌وری پژوهشی داشتند، اما باید اذعان داشت که تا آن زمان بحث بهره‌وری بیش از همه در آثار آلفرد جیمز لوتکا[5] پدیدار شده بود. وی در سال 1926 اثر خود را در مجله‌ «آکادمی علوم واشنگتن» با عنوان «بسامد توزیع بهره‌وری پژوهشی» منتشر کرد که بعدها قاعدۀ لوتکا نامیده شد. لوتکا اولین پژوهشگری است که میزان کمّی تولید مقاله‌های علمی نویسندگان در حوزه‌ فیزیک و شیمی را مورد بررسی قرار داد. قانون لوتکا[6] بعدها سرمنشأ مطالعات گسترده‌ای در زمینه‌ بهره‌وری پژوهشی در حوزه‌ علم‌سنجی شد (نارین، 1976، نقل در: نوروزی چاکلی، 1390، ص 192).

درمجموع، با توجه به اهمیتی که پژوهش‌های بدیع و متناسب با نیاز جامعه دارند،‌ ارزیابی بهره‌وری پژوهشی محققان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. در همین راستا، دولت‌ها، سازمان‌‌‌ها و مؤسسات پژوهشی برای بهینه‌سازی تخصیص منابع به پژوهش، جهت‌دهی مجدد به برنامه‌های حمایت از پژوهش، توجیه منطقی وجود سازمان‌های پژوهشی، تجدید ساختار پژوهش در حوزه‌هایی خاص و افزایش تولیدات پژوهشی خود، به ارزیابی نظام‌یافته نیاز دارند (رضایی، 1392، ص. 77) و ارزیابی بهره‌وری پژوهشی می‌تواند نظرات آنها در این خصوص را تأمین کند.

پیشینه پژوهش

پیشینه پژوهش در داخل

آذر و ترکاشوند (1385) در مقاله‌ای با عنوان «ارزیابی عملکرد آموزشی و پژوهشی با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌ها: گروه‌های آموزشی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس»، عملکرد آموزشی و پژوهشی 21 گروه آموزشی متعلق به دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس را از طریق مدل DEA ارزیابی کرده‌اند. در این مطالعه هدف تحقیق، اندازه‌گیری کارایی، رتبه‌بندی، تعیین نقاط قوت و ضعف و مشخص‌کردن وضعیت استفاده بهینه از منابع در دسترس بوده است. برای رسیدن به اهداف مزبور از مدل‌های گوناگون استفاده شد. یافته‌ها نشان دادند که از جمع 21 گروه آموزشی، 7 گروه ناکارا و بقیه کارا هستند.

علی‌بیگی (1386) در پژوهش خود با عنوان «بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی: مطالعه موردی دانشگاه رازی» با هدف کلی بررسی بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی دانشگاه رازی و عوامل مؤثر بر آن اظهار می‌دارد که درهرصورت رایج‌ترین روش بررسی بهره‌وری پژوهشی، همان تعداد انتشارات است و ازآنجایی‌که انتشارات، روش استاندارد اشاعه یافته‌های پژوهشی است، بررسی کمی را به‌عنوان مناسب‌ترین ابزار عملکرد پژوهشگران می‌شناسد. وی در نتایج پژوهش خود درمی‌یابد که مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی دانشگاه رازی، به‌ترتیب مرتبه علمی، سن و تعداد فرزندان هستند که روی‌هم‌رفته 31 درصد از تغییرات بهره‌وری پژوهشی را تبیین کردند.

همچنین، دباغ (1390) در مقاله‌ای با عنوان «مقایسه بهره‌وری پژوهشی با بهره‌وری کل در دانشگاه‌های منتخب دولتی ایران» کارایی 31 دانشگاه بزرگ دولتی را با استفاده از روش ناپارامتری تحلیل پوششی داده‌ها، طی دوره تحصیلی 1386-1381 اندازه‌گیری کرد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که کاراترین دانشگاه‌ها از نظر فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه‌های تهران، شیراز، کردستان، محقق اردبیلی، رازی کرمانشاه، لرستان و همدان می‌باشند.

علاوه‌براین، رضایی و نوروزی چاکلی (1393) در پژوهشی دیگر با عنوان "شناسایی و اعتبارسنجی شاخص‌های ارزیابی بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران کشور" که با هدف شناسایی شاخص‌های ارزیابی بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌ها و پژوهشگران صورت گرفت، با استفاده از روش پیمایشی، نمونه‌ای 80 نفری از پژوهشگران برتر کشوری طی دورۀ 2 سالۀ (1389 تا 1390) از 4 حوزه‌ موضوعی علوم انسانی، علوم پایه، علوم پزشکی و فنی-مهندسی را مورد مطالعه قرار دادند. درواقع آنها در این پژوهش، مواد خامی دیگر برای ارزیابی بهره‌وری‌های پژوهشی بر مبنای شاخص‌های چندگانۀ علم‌سنجی، اما این‌بار برای ارزیابی بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران ایران ارائه دادند. ابزار گردآوری داده‌های این پژوهش، یک پرسشنامۀ محقق‌ساخته، حاوی 47 شاخص ارزیابی بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران بود که برای تأیید روایی آن‌ از روش روایی صوری و برای تأیید پایایی، از آزمون آلفای کرونباخ استفاده شده و ضریب آلفای 96.0 به دست آمده بود. پاسخ به سؤال‌ها و آزمودن فرضیه‌های پژوهش در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی انجام گرفت. در سطح آمار توصیفی از فراوانی، میانگین و انحراف معیار و در سطح آمار استنباطی از آزمون‌های تحلیل واریانس، حداقل اختلاف معنا‌دار و فریدمن استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان دادند که برای پژوهشگران حوزه‌ علوم انسانی شاخص‌های مربوط به کتاب اهمیت زیادی دارند، درحالی‌که برای پژوهشگران علوم پایه و علوم پزشکی، شاخص‌های مربوط به مقاله‌های بین‌المللی اهمیت بیشتری دارند و از نظر پژوهشگران فنی-مهندسی شاخص‌های مربوط به اختراعات و طرح‌های تحقیقاتی نسبت به سایر شاخص‌ها از اعتبار بیشتری در ارزیابی بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران برخوردارند.

پیشینه پژوهش در خارج

اتکینسون[7] و الگوبالی[8] (1996) در مقاله خود با عنوان "بهره‌وری پژوهشی در میان اعضای هیئت علمی دانشکده‌‌های دکتری تخصصی و وابستگان پاسخ‌دهنده به پیمایش انجمن استادان روان‌پزشکی کانادا و انجمن روان‌پزشکی کانادا" با هدف ارزیابی بهره‌وری پژوهشی دارندگان مدرک دکتری وابسته به واحدهای آکادمیک تخصصی روان‌پزشکی است. با توجه به محیط کانادا، یک پرسشنامه تدوین و میان جامعه هدف 2484 نفری توزیع شد که 345 نفر از آنها دکترای غیرپزشکی بودند. نتایج به‌دست‌آماده ازاین‌قرار است که از میان 861 پاسخ‌دهنده، 148 نفر نشان دادند که مدرک PhD دارند که این برابر با نرخ پاسخ‌گویی 42.9 درصد برای این زیرگروه بود. پاسخ‌دهندگان دارای مدرک PhD در مقایسه با پزشکان، به‌طور معناداری درگیری بیشتری در فعالیت‌های پژوهشی دارند. زمینه‌های پژوهشی آنها با توجه به مقدار زمانی که صرف پژوهش می‌کنند متفاوت است. تفاوت‌‌های جنسیتی کمی هم مشاهده شد. صرفاً استخدام افرادی دارای مدرک PhD، نشانگر نیازهای پژوهشی واحدها و کمبود کاندیدهای این جایگاه‌ها در میان پزشکان است.

سری کانتا[9] (1996) در مقاله‌ای با عنوان «بهره‌وری پژوهشی انیشتین، فروید و لنداشتاینر»، بهره‌وری پژوهشی این سه دانشمند بزرگ را مورد مقایسه و مطالعه قرار می‌دهد. وی بر این عقیده است که به‌هرحال شمارش انتشارات معیار کاملی برای سنجش بهره‌وری پژوهشی دانشمندان نیست و نیازمند یک الگوی سودمند برای مطالعه کارایی پژوهشی افراد است و تنها درصورتی‌که پارامترهایی مانند سن، محل کار، استعداد و توانایی پژوهشی در افراد برابر باشند، تعداد انتشارات می‌تواند راحت‌ترین مقیاس ارزیابی بهره‌وری در بین دانشمندان باشد.

ساکس و همکاران (2002) در مقاله خود با عنوان "بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی: بررسی نقش جنسیت و عوامل مرتبط با خانواده" به بررسی نقش عوامل متعدد مربوط به خانواده در بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی دانشگاه پرداختند. آنها نقش ازدواج، فرزندان و پدر و مادر پیر را بر بهره‌وری پژوهشی، علاوه بر کنترل دیگر عوامل شخص و محیطی مانند سن، رتبه، گروه و انگیزه‌های درونی برای انجام تحقیقات، که در پژوهش‌های قبلی انجام شده بود را مورد بررسی قرار دادند. تجزیه و تحلیل روی 8544 عضو هیئت علمی تمام‌وقت و مدرس (زنان 2384 و مردان 6160 نفر) در 57 دانشگاه انجام شد. نتایج نشان دادند که عوامل مؤثر بر بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی برای مردان و زنان تقریباً یکسان است و عوامل مرتبط با خانواده، مانند داشتن فرزند وابسته بر بهره‌وری پژوهشی کم و یا بدون تأثیر هستند.

جاکوب و لفگرن[10] (2007) در مقاله‌ای با عنوان «تأثیر پژوهانه بر بهره‌وری پژوهشی»، بررسی خود را بر گروهی از دانشمندان فوق‌تخصص انجام دادند. نتایج این بررسی حاکی از آن است که با افزایش پژوهانه، میزان بهره‌وری در یک دوره 5 ساله، حدود 20 درصد افزایش یافته، اما تأثیر آن روی سایر پژوهشگران کمتر بود. ایشان نیز مبنای سنجش میزان بهره‌وری پژوهشی گروه مورد مطالعه خود را، تعداد انتشارات آنها قرار دادند.

همچنین تورس سالیناس[11] و همکاران (2011) در مقاله‌ای به ارائه یک شاخص دوبعدی به‌عنوان یک روش‌شناختی برای رتبه‌بندی مؤسسه- رشته که تولید خالص و کیفیت آن را در نظر می‌گیرد می‌پردازند. این شاخص یک راه و روش جامع و هدفمند برای مقایسه برون‌داد پژوهشی مؤسسات مختلف در یک رشته خاص فراهم می‌کند که با به‌کارگیری مشارکت و استنادات مجلات انجام می‌شود. این مطالعه درنهایت شاخص مذکور را برای طبقه‌بندی دانشگاه‌های برتر اسپانیا در رشته شیمی و علوم کامپیوتر در دوره 2000 تا 2009 استفاده می‌کند.

دافی و همکارانش (2011) در تحقیق خود به بررسی بهره‌وری علمی 673 روان‌شناس پرداختند. آنها شاخص‌های ارزیابی بهره‌وری علمی را تعداد انتشار، تعداد استناد و ترکیبی از این دو قرار دادند. نتایج این پژوهش نشان دادند بهره‌وریِ روان‌شناسان زن همانند بهره‌وری روانشناسان مرد است. همچنین تغییر روند بهره‌وری روان‌شناسان پیش از تصدی این شغل بیشتر بوده است.

نورهیودیشنا و انگرینا (2015) در مقاله خود با عنوان "مدل‌سازی درخت تصمیم‌گیری برای پیش‌بینی بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی دانشگاه" به بررسی عوامل مختلف سهیم در بهره‌وری اعضای هیئت علمی دانشگاه از طریق استفاده از مدل‌سازی درخت تصمیم‌گیری پرداخته‌اند. بهره‌وری پژوهشی، در بیشتر دانشگاه‌های آموزش‌محور، موضوعی متداول برای مدیریت دانشگاه است. سه مدل مجزا برای هریک از اعضای تازه‌کار، متوسط و ارشد هیئت علمی دانشگاه تدوین شدند تا به‌طور کمّی خروجی آثار منتشرشده هریک از اعضای هیئت علمی را در یک سال هدف معین، پیش‌بینی کند. این مدل‌ها، با استفاده از اعتبارسنجی متقابل، در یک مجموعه داده حاوی پروفایل‌های آکادمیک و آثار علمی منتشرشده 78 نفر عضو تمام‌وقت هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی بینوس تدوین و ارزیابی شدند. دقت کلی مدل‌ها بالای 80 درصد بود که در این میان دقت مدل اعضای تازه‌کار هیئت علمی 100 درصد تعیین شد. یافته‌های کلیدی متعددی از این پژوهش حاصل شد. اول اینکه مشخص شد داشتن مدرک دکترا، یکی از نشانگرهای اصلی اعضای بهره‌ور هیئت علمی است. ثانیاً، طول خدمت در دانشگاه بر بهره‌وری پژوهشی اثری ندارد و درنهایت اینکه اعضای دائم هیئت علمی بعد از دو سال انتشار مداوم مقالات علمی، به بهره‌وری می‌رسند.

جمع‌بندی از مرور پیشینه

با توجه به مطالعات انجام‌شده می‌توان دریافت که پژوهش از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مطالعات متعددی در زمینه بهره‌وری پژوهشی با رویکردها و جنبه‌های گوناگون صورت گرفته است. با مرور پیشینه پژوهش می‌توان دریافت که بسیاری از مطالعات داخلی و خارجی به بررسی کارایی دانشگاه‌ها و یا پژوهشگران دانشکده‌های یک دانشگاه و سنجش بهره‌وری پژوهشی آنها‌ پرداخته‌اند و یا اینکه تنها بخشی از کیفیت فعالیت پژوهشگران و دانشگاه‌ها را مورد توجه قرار داده‌اند و شاخص‌های مدون و جامعی را با توجه به کارکرد و اهداف دانشگاه یا حوزۀ تخصصی پژوهشگر به کار نبرده‌اند و همچنین، تاکنون هیچ پژوهشی در ایران در زمینه ارزیابی بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در زمینه سیستم‌های خبره انجام نشده است.

در این پژوهش سعی بر آن است که با استفاده از شاخص‌های مدون و جامع علم‌سنجی که اعتبار آنها توسط پژوهشگران و صاحب‌نظران این حوزه مورد سنجش قرار گرفته است، بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در زمینه سیستم‌های خبره مورد ارزیابی قرار گیرد.

روش‌شناسی پژوهش

این پژوهش از نوع مطالعات کاربردی علم‌سنجی است که با توجه به سؤال‌ها، ماهیت موضوع و جامعه‌ آماری، برای انجام آن از روش‌های اسنادی و پیمایشی استفاده شده است و جامعه اصلی این پژوهش مقاله‌های نمایه‌شدۀ تمامی پژوهشگران، دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی ایران در پایگاه WoS در حوزه‌ «سیستم‌های خبره» را تشکیل می‌دهد. تعداد مقاله‌های مورد مطالعه 1270 عنوان و مربوط به 97 پژوهشگر از 20 دانشگاه‌ و مؤسسۀ مربوطه است؛ بنابراین، با توجه به اینکه در این پژوهش کل پژوهشگران حوزۀ مدنظر مورد مطالعه قرار گرفتند، نمونه‌گیری صورت نپذیرفت و کل پژوهشگران دانشگاه‌های ایران در این حوزه‌ در پایگاه WoS که در آن پایگاه‌ و همچنین در پایگاه‌های ریسرچ گیت و گوگل اسکالر از حداقل‌ امتیازهای لازم برای حضور در این رتبه‌بندی برخوردار بودند، واجد شرایط رتبه‌بندی شناخته شدند و مورد بررسی قرار گرفتند و ضمن بررسی ابعاد گوناگون بهره‌وری پژوهشی آنها، نسبت به رتبه‌بندی آنها اقدام شد.

در این پژوهش، با توجه به پرسش‌های پژوهش، از پایگاه‌هایWoS[12] ،Google Scholar[13]، ResearchGate[14] و همچنین از نرم‌افزار Publish or Perish به‌عنوان ابزارهایی برای گردآوری اطلاعات استفاده شد. به‌منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات نیز از نرم‌افزارهای SPSS و Excel به کار گرفته شد.

همچنین، به‌منظور نظرسنجی درخصوص وزن هریک از شاخص‌ها و تأیید روایی، از نظرات تعداد 30 نفر از متخصصان علم‌سنجی و متخصصان حوزه‌های مرتبط با سیستم‌های خبره استفاده به عمل آمد که در این موارد، آنها نیز به‌عنوان جامعۀ این پژوهش محسوب می‌شوند.

علاوه‌براین، به‌منظور تعیین وزن و اهمیت شاخص‌ها از پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته که پیش‌تر از روایی و پایایی آن اطمینان به عمل آمده بود استفاده شد. برای تعیین روایی، با استفاده از روش روایی صوری، پرسشنامه به تعداد 20 نفر از متخصصان علم‌سنجی و متخصصان سیستم‌های خبره ارسال شد و پس از اِعمال نظرات، برای تعیین پایایی و همچنین تعیین وزن و اهمیت هریک از شاخص‌ها، این پرسشنامه توسط تعداد 30 نفر از متخصصان علم‌سنجی و سیستم‌های خبره تکمیل شد و پاسخ‌های این افراد از طریق آزمون آلفای کرونباخ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. با توجه به ضریب 96.0 به‌دست‌آمده از آزمون، پایایی پرسشنامه به تأیید رسید و از نظرات آنها درخصوص وزن و اهمیت شاخص‌ها استفاده به عمل آمد.

علاوه‌براین، اطلاعات مورد نیاز همچون تعداد مقالات پژوهشگران و نوع مجلات آنها و همچنین شاخص هرش پژوهشگران دانشگاه‌ها برای بخش‌هایی دیگر از پژوهش، از پایگاه‌های وب آو ساینس، گوگل اسکالر و نیز برای چهار شاخص (h-Index, G-Index, hI- norm, hI-annual) از نرم‌افزار Publish or Perish به دست آمد.

یافته‌های پژوهش

پاسخ به سؤال اول پژوهش. مهم‌ترین شاخص‌های بهره‌وری پژوهشی در حوزه‌های وابسته به سیستم‌های خبره کدام هستند و از چه میزان وزن و اهمیتی برخوردارند؟

نتایج حاصل از نظرسنجی که در جدول 1 ارائه شده بیانگر شاخص‌ها و وزن و اهمیت هرکدام است. از این شاخص‌ها و ضریب‌های وزنی هرکدام، در فرایند پاسخ‌گویی به بقیۀ سؤال‌های این پژوهش استفاده به عمل آمد. همان‌طور که ملاحظه می‌شود، شاخص‌های مرتبط با پروانه‌های ثبت اختراعات و مقاله‌های منتشرشده در مجله‌های Q1 از بیشترین وزن و اهمیت و شاخص‌های مربوط به مقاله‌های منتشرشده در همایش‌ها، از کمترین میزان وزن و اهمیت برخوردار بوده‌اند.

 

 

 

جدول 1. شاخص‌های بهره‌وری پژوهشی در حوزه‌های وابسته به سیستم‌های خبره و وزن و اهمیت هرکدام

ردیف

عنوان شاخص

ضریب وزنی

1

تعداد مقاله‌های منتشرشده دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره» در مجله‌های پایگاه WoS

2

2

تعداد مقاله‌های منتشرشده دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره» در پایگاه WoS در مجله‌های Q1

4

3

تعداد مقاله‌های منتشرشده دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره» در پایگاه WoS در مجله‌های Q2

3

4

تعداد مقاله‌های معتبر حاصل از همکاری‌های علمی بین‌المللی پژوهشگران

3

5

تعداد مقاله‌های منتشرشده دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره» در همایش‌های معتبر بین‌المللی

0.5

6

اختراعات ثبت‌شدۀ پژوهشگران دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در مراکز اصلی ثبت اختراعات بین‌المللی

10

7

نسبتِ شاخص هرش (H-index) پژوهشگر به متوسط شاخص هرش پژوهشگران دانشگاه‌ها در همان حوزۀ موضوعی

4

8

نسبت شاخص شهرت علمیRG Score)) پژوهشگر به متوسط شاخص شهرت علمی (RGS) پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در پایگاه ResearchGate

1

9

نسبت نفوذ علمی پژوهشگران دانشگاه‌ها در اینترنت (h-Index, G-Index, hI- norm, hI-annual) به متوسط نفوذ علمی پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در اینترنت در پایگاه Google Scholar

1

 

پاسخ به سؤال دوم پژوهش. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس مقاله‌های منتشرشده در مجله‌ها و همایش‌های معتبر بین‌المللی چگونه است؟

در ستون دوم جدول 2، نام دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران، در ستون سوم شاخص تعداد مقالات هر سازمان در پایگاه وب آو ساینس در ضریب 2، در ستون چهارم شاخص Q1 که تعداد مقالات در مجلات چارک اول پایگاه وب آو ساینس (25 درصد اول) در ضریب 4، در ستون پنجم شاخص  Q2 که تعداد مقالات در مجلات چارک دوم پایگاه وب آو ساینس (25 درصد دوم) در ضریب 3 و همچنین در ستون ششم نیز شاخص تعداد مقالات در همایش‌های این پایگاه در ضریب 0.5 می‌باشد. با توجه به این چهار شاخص در جدول 1 ستون نهایی آن شامل مجموع امتیاز نهایی این چهار شاخص می‌باشد که دانشگاه تهران 526.5 در جایگاه نخست و پس از آن دانشگاه امیرکبیر و دانشگاه علوم پزشکی تهران در جایگاه دوم و سوم این چهار شاخص قرار گرفتند. برای ملاحظۀ رتبۀ نهایی هریک از دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی بر مبنای مجموع امتیازهای کسب‌شدۀ آنها بر اساس شاخص‌های بهره‌وری پژوهشی این پژوهش، می‌توان به جدول 6 مراجعه کرد.

 

 

جدول2. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس مقاله‌های منتشرشده در مجله‌ها و همایش‌های معتبر بین‌المللی در پایگاه WoS در حوزۀ «سیستم‌های خبره»

ردیف

نام سازمان

تعداد مقاله در ضریب 2

تعداد مقاله Q1 در ضریب

4

تعداد مقاله Q2 در ضریب

3

تعداد مقاله در همایش‌ها

در ضریب 0.5

امتیاز

1

UNIVERSITY OF TEHRAN

۳۹۲

۱۰۰

۳۳

۵‌.۱

۵.‌۵۲۶

2

AMIRKABIR

۲۸۸

۶۴

۴۲

۵.‌۶

۵‌.۴۰۰

3

TEHRAN UNIVERSITY OF MED

۲۳۲

۵۲

۱۲

۵.‌۳

۵.‌۲۹۹

4

TARBIAT MODARES

۱۲۸

۳۶

۱۵

۵‌.۰

۵‌.۱۷۹

5

SHARIF UNIVERSITY

۱۲۰

۳۲

۶

۵‌.۰

۵‌.۱۵۸

6

IRAN UNIVERSITY SCIENCE TECHNOLOGY

۱۲۰

۱۶

۶

۱

۱۴۳

7

K N TOOSI

۹۴

۸

۶

۱

۱۰۹

8

SHAHID BEHESHTI

۸۴

۱۶

۳

۵‌.۰

۵‌.۱۰۳

9

SHIRAZ UNIV

۷۸

۴

۳

۵‌.۰

۵.‌۸۵

10

IRAN UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES

۷۰

۸

۳

‌۵‌.۰

۵.‌۸۱

11

FERDOWSI

۶۸

۴

۰

۵‌.۰

۵‌.۷۲

12

ISFAHAN UNIVERSITY OF TECHNOLOGY

۵۰

۰

۳

۵‌.۰

۵‌.۵۳

13

UNIVERSITY OF TABRIZ

۴۶

۴

۳

۰

۵۳

14

ISFAHAN UNIV MED SCI

۴۲

۴

۳

۰

۴۹

15

TABRIZ UNIV MED SCI

۴۶

۰

۰

۰

۴۶

16

SHAHID BEHESHTI

۲۸

۴

۳

۰

۳۵

17

SHIRAZ UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCE

۳۲

۰

۳

۰

۳۵

18

SHAHID BAHONAR

۲۸

۴

۰

۰

۳۲

19

UNIVERSITY OF ISFAHAN

۳۲

۰

۰

۰

۳۲

20

Semnan Univ

۲۶

۰

۰

۰

۲۶

21

Milad Hosp

۸

۴

۳

۱

۱۶

22

Shahid Rajaee

۱۶

۰

۰

۰

۱۶

23

Shakhes Pajouh

۱۰

۰

۳

۵‌.۰

۵.‌۱۳

پاسخ به سؤال سوم پژوهش. در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، کدام دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران دارای اختراعات ثبت‌شده در مراکز اصلی ثبت اختراعات بین‌المللی بوده‌اند و رتبۀ آنها در این خصوص چگونه است؟

جدول3. رتبۀ دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس تعداد اختراعات ثبت‌شده در مراکز اصلی ثبت اختراعات بین‌المللی در حوزۀ «سیستم‌های خبره»

ردیف

نام سازمان

WIPO

USPTO

جمع غیرتکراری[15]

امتیاز نهایی در ضریب 10

۱

Univ Tehran Med Sci

۵

۳

۵

۵۰

۲

Iran Univ Med Sci

۱

۱

۱

۱۰

۳

Univ Tehran

۱

۰

۱

۱۰

۴

Khaje Nasir Toosi Univ

۱

۰

۱

۱۰

 

اطلاعات جدول 3 نشان می‌دهند، بیشترین تعداد این اختراعات مربوط به پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران است. سایر اختراعات نیز به پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشگاه تهران و دانشگاه خواجه نصیر طوسی تعلق دارد که هرکدام دارای یک اختراع می‌باشند.

پاسخ به سؤال چهارم پژوهش. در حوزه‌های وابسته «سیستم‌های خبره»، کدام دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران دارای مقاله‌های معتبر حاصل از همکاری‌های علمی بین‌المللی بوده‌اند و رتبۀ آنها بر اساس تعداد مقاله‌های حاصل از همکاری بین‌المللی در این حوزه چگونه است؟

جدول4. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس تعداد مقاله‌های معتبر حاصل از همکاری‌های علمی بین‌المللی در پایگاه WoS در حوزۀ «سیستم‌های خبره»

ردیف

نام سازمان

تعداد مقاله

امتیاز نهایی در ضریب 3

۱

Amirkabir Univ Technol

۲۸

۸۴

۲

Univ Tehran

۲۸

۸۴

۳

Univ Tehran Med Sci

۱۱

۳۳

۴

Res Inst Shakhes Pajouh

۵

۱۵

۵

Iran Univ Med Sci

۴

۱۲

۶

Milad Hosp, Tehran, Iran

۴

۱۲

۷

Univ Mohaghegh Ardabili

۴

۱۲

۸

Arak Univ Technol

۳

۹

۹

KN Toosi Univ Technol

۳

۹

۱۰

Univ Tafresh,

۳

۹

۱۱

Ferdowsi Univ Mashhad

۲

۶

۱۲

Iran Univ Sci & Technol

۲

۶

ادامه جدول4. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس تعداد مقاله‌های معتبر حاصل از همکاری‌های علمی بین‌المللی در پایگاه WoS در حوزۀ «سیستم‌های خبره»

ردیف

نام سازمان

تعداد مقاله

امتیاز نهایی در ضریب 3

۱۳

Shahid Beheshti Univ Med Sci

۲

۶

۱۴

Shiraz Univ Med Sci

۲

۶

۱۵

Tabriz Univ Med Sci

۲

۶

۱۶

Baqiyatallah Univ Med Sci

۱

۳

۱۷

Isfahan Univ Med Sci

۱

۳

۱۸

Shahid Rajaee Teacher Training Univ

۱

۳

۱۹

Shahrood Univ

۱

۳

۲۰

Sharif Univ Technol

۱

۳

۲۱

TarbiatModares Univ

۱

۳

 

 

 

 

 

 

 

 

همان‌طور که در جدول 4 ملاحظه می‌شود بیشتر این مقاله‌ها، حاصل همکاری پژوهشگران دانشگاه‌های امیرکبیر، دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران هستند.

همچنین، برای آگاهی از رتبۀ نهایی که هریک از دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر مبنای امتیازهای کسب‌شده از مجموعۀ شاخص‌های مورد مطالعه در این پژوهش کسب کرده‌اند، به جدول 7 مراجعه شود.

پاسخ به سؤال پنجم پژوهش. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، بر اساس نسبتِ شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگر به متوسط شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در پایگاه ResearchGate چگونه است؟

جدول 5. رتبۀ دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه «سیستم‌های خبره»‌، بر اساس نسبت شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگر به متوسط شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در پایگاه ResearchGate

رتبه

نام سازمان

RG Score

امتیاز در ضریب 1

۱

Univ Tehran

۱۴‌.‌۳۴۰

۱۴‌.‌۳۴۰

۲

Univ Tehran Med Sci

۰۸‌.‌۱۴۶

۰۸‌.‌۱۴۶

۳

Amirkabir Univ Technol

۳۶.‌‌۱۲۳

۳۶‌.۱۲۳

۴

TarbiatModares Univ

۲۷.‌‌۹۰

۲۷.‌‌۹۰

۵

Sharif Univ Technol

۱.‌‌۵۹

۱.‌‌۵۹

۶

Semnan Univ

۵۶‌.‌۳۹

۵۶‌.‌۳۹

۷

Iran Univ Med Sci

۷۹‌.‌۳۴

۷۹.‌‌۳۴

۸

Univ Ghent, Dept Geog, Ghent, Belgium

۱۴‌.‌۳۴

۱۴.‌‌۳۴

۹

Shahid Bahonar Univ Kerman

۷۹‌.‌۳۳

۷۹.‌‌۳۳

۱۰

Ferdowsi Univ Mashhad

۷۶.‌‌۳۳

۷۶‌.‌۳۳

ادامه جدول 5. رتبۀ دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه «سیستم‌های خبره»‌، بر اساس نسبت شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگر به متوسط شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در پایگاه ResearchGate

رتبه

نام سازمان

RG Score

امتیاز در ضریب 1

۱۱

Shahid Rajaee

۶۰‌.‌۳۰

۶۰‌.‌۳۰

۱۲

Shahrood Univ

۱۹‌.‌۳۰

۱۹‌.‌۳۰

۱۳

Iran Univ Sci & Technol

۰۶‌.‌۲۵

۰۶.‌‌۲۵

۱۴

Shiraz Univ Med Sci

۱۰.‌‌۲۱

۱۰‌.‌۲۱

۱۵

Shahid Beheshti Univ Med Sci

۷۶‌.‌۱۸

۷۶‌.‌۱۸

۱۶

Arak Univ Technol

۲۴‌.‌۱۸

۲۴‌.‌۱۸

۱۷

Univ Tabriz

۶۹‌.‌۱۵

۶۹‌.‌۱۵

۱۸

Tabriz Univ Med Sci

۷۶‌.‌۱۳

۷۶‌.‌۱۳

۱۹

Univ Mohaghegh Ardabili

۵۸.‌‌۱۲

۵۸‌.‌۱۲

۲۰

Res Inst Shakhes Pajouh

۷۴‌.‌۱۱

۷۴‌.‌۱۱

۲۱

Isfahan Univ Med Sci

۰۷‌.‌۱۱

۰۷‌.‌۱۱

۲۲

Univ Tafresh

۱

۱

 

 

 

 

 

 

 

 

در جدول 5، اطلاعات لازم درخصوص مجموع ضریب RG Score پژوهشگران دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزۀ «سیستم‌های خبره» که در پایگاه ResearchGate دارای ضریب RG Score هستند ارائه شده است.

بااین‌حال، بررسی‌های انجام‌شده در جدول 5 حاکی از آن است که میزان اشتهار علمی پژوهشگران ایرانی حوزۀ «سیستم‌های خبره» از دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های دولتی ایران دانشگاه تهران، دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه امیرکبیر، دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه صنعتی شریف به‌ترتیب بیش از سایر سازمان‌ها بوده است.

اطلاعات بیشتر درخصوص ضریب RG Score پژوهشگران دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در جدول 5 ارائه شده است. همچنین، به‌منظور کسب آگاهی‌های لازم درخصوص رتبۀ نهایی هریک از دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران می‌توان به جدول 6 مراجعه کرد.

پاسخ به سؤال ششم پژوهش. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، بر اساس میانگین نفوذ علمی در اینترنت (h-Index, G-Index, hI- norm, hI-annual) در پایگاه Google Scholar و همچنین بر اساس نسبتِ شاخص هرش پژوهشگر به متوسط شاخص هرش پژوهشگران همان حوزۀ موضوعی چگونه است؟

برای شناسایی میزان نفوذ علمی پژوهشگران هر حوزه از مجموع شاخص‌های چهارگانۀ (h-Index, G-Index, hI- norm, hI-annual)، بر اساس اطلاعات پایگاه Google Scholar استفاده به عمل آمد و در ستون‌ سوم جدول 6 و اطلاعات لازم درخصوص نسبت شاخص هرش پژوهشگران دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزۀ «سیستم‌های خبره» بر اساس اطلاعات پایگاه استنادی WoS، در ضریب 4 در ستون چهارم جدول 6 ارائه شد. درنهایت ستون پایانی جدول 6 مجموع شاخص‌های چهارگانه نفوذ علمی و شاخص هرش پژوهشگران دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران ارائه شده است. بررسی ستون نهایی جدول 6 نشان می‌دهد که نفوذ علمی پژوهشگران دانشگاه‌ تهران دارای بیشترین امتیاز و پس از آن دانشگاه‌ امیرکبیر و دانشگاه تربیت مدرس رتبه‌های دوم و سوم را به خود اختصاص داده‌اند.

جدول 6. رتبۀ دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های دولتی ایران در حوزۀ «سیستم‌های خبره»، بر اساس نسبت نفوذ علمی پژوهشگر بر اساس شاخص‌های چهارگانه در پایگاه Google Scholar و همچنین بر اساس نسبتِ شاخص هرش پژوهشگران آن در پایگاه WoS

ردیف

نام سازمان

میانگین نفوذ علمی پژوهشگران دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی در ضریب 1

مجموع

H-Index در WoS در ضریب 4

امتیاز

۱

Univ Tehran

۷۵‌.‌‌۱۹۸

۷۷۲

۷۵.‌‌۹۷۰

۲

Amirkabir Univ Technol

۹۸.‌‌‌۱۰۷

۴۳۲

۹۸.‌‌۵۳۹

۳

Tarbiat Modares Univ

۴۳.‌‌۴۸

۱۱۶

۴۳.‌‌۱۶۴

۴

Sharif Univ Technol

۴۷

۱۱۶

۱۶۳

۵

K N Toosi Univ Technol

‌۰۳.‌۴۶

۱۰۴

۰۳‌.‌۱۵۰

6

Kermanshah Univ Med Sci,

۳۳‌.‌۷۹

۸

۷۹.‌‌۴۱

۷

Isfahan Univ Med Sci

۸۶.‌‌۱۵

۸

۸۶.‌‌۲۳

۸

Iran Univ Sci & Technol

‌۵.‌‌۱۵

۵۲

۵‌.‌‌۶۷

۹

Shahrood Univ

۱۴‌.‌‌۱۴

۱۶

۱۴‌.‌‌۳۰

۱۰

Univ Tafresh

۶۰.‌‌‌۱۳

۵۲

۶‌.‌‌۶۵

۱۱

Shahid Beheshti Univ Med

۴۱.‌‌‌۱۳

۲۰

۴۱‌.‌‌۳۳

۱۲

Univ Tabriz

۱۱‌.‌‌۱۳

۳۲

۱۱.‌‌‌۴۵

۱۳

Shahid Rajaee

۶۶.‌‌‌۱۲

۴۴

۶۶.‌‌‌۵۶

۱۴

Shiraz Univ,

‌۴۲‌.‌‌۱۱

۱۶

۴۲‌.‌‌۲۷

۱۵

Ferdowsi Univ Mashhad

۳۷‌‌.‌‌۱۱

۱۶

۳۷‌.‌‌۲۷

۱۶

Babol Noshirvani

۳۹‌.‌‌۵‌

۲۸

۳۹‌.‌‌۳۳

۱۷

Res Inst Shakhes Pajouh

‌۴.‌‌‌۴

۴

۴‌.‌‌۸

۱۸

Tabriz Univ Med Sci

‌۱۸‌.‌‌۴

۴

۱۸‌.‌‌۸

۱۹

Univ Mohaghegh Ardabili

‌۳۵‌‌.‌‌۳

۱۶

۳۵‌.‌‌۱۹

۲۰

Arak Univ Technol,

۸‌‌.‌‌۱

۲۰

۸.‌‌‌۲۱

۲۱

Shahid Bahonar Univ

‌۲۷‌.‌‌۱

۷۲

۲۷‌.‌‌۷۳

۲۲

Iran Univ Med Sci

۶۷‌‌.‌‌۵۲

۱۴۴

‌۶۷.‌‌‌۱۹۶

۲۳

Semnan Univ

۸۱‌‌.‌‌۳۰

۱۱۶

۸۱‌.‌‌۱۴۶

۲۴

Univ Tehran Med Sci

۱۹‌.‌‌۲۰۱

۱۲۸

۱۹.‌‌‌۳۲۹

۲۵

Milad Hosp, Tehran, Iran

‌۲۲‌.‌‌۳

۱۲

۲۲.‌‌‌۱۵

۲۶

Baqiyatallah Univ Med Sci

۹۲‌‌.‌‌۷

۸

۹۲‌.‌‌۱۵

پاسخ به سؤال هفتم پژوهش. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، بر اساس مجموعه شاخص‌های چندگانۀ ارزیابی بهره‌وری پژوهشی چگونه است؟

جدول 7. رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه‌های وابسته به «سیستم‌های خبره»، بر اساس مجموعه شاخص‌های چندگانۀ ارزیابی بهره‌وری پژوهشی

ردیف

دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی

جدول

(2)

جدول

(3)

جدول

(4)

جدول

(5)

جدول

(6)

امتیاز
نهایی

۱

UNIVERSITY OF TEHRAN

۵‌‌.‌‌‌۵۲۶

۱۰

۸۴

‌۱۴‌.‌‌‌۳۴۰

۷۵.‌‌‌‌‌۹۷۰

۳۹‌‌.‌‌‌۱۹۳۱

۲

AMIRKABIR

۵‌‌.‌‌‌۴۰۰

۰

۸۴

۳۶‌.‌‌‌۱۲۳

۹۸‌.‌‌‌‌۵۳۹

‌۸۴‌.‌‌‌۱۱۴۷

۳

TEHRAN UNIVERSITY OF MED

۵.‌‌‌‌۲۹۹‌

۵۰

۳۳

۰۸‌.‌‌‌‌۱۴۶

۱۹‌.‌‌‌۳۲

۷۷‌‌.‌‌‌۸۵۷

۴

TARBIAT MODARES

۵.‌‌‌‌‌۱۷۹

۰

۳

۲۷.‌‌‌‌۹۰

۴۳‌.‌‌‌۱۶۴

۲‌‌.‌‌‌۴۳۷

۵

SHARIF UNIVERSITY

‌۵.‌‌‌‌۱۵۸

۰

۳

۱‌.‌‌‌۵۹

۱۶۳

۶‌.‌‌‌۳۸۳‌

۶

IRAN UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES

‌۵.‌‌‌‌‌۸۱

۱۰

۱۲

۷۹‌.‌‌‌۳۴‌

۶۷‌.‌‌‌۱۹۶

۹۶‌‌.‌‌‌۳۳۴

7

K N TOOSI

۱۰۹

۱۰

۹

۰

۰۳.‌‌‌‌۱۵۰

۰۳‌.‌‌‌۲۷۸

8

IRAN UNIVERSITY SCIENCE TECHNOLOGY

۱۴۳

۰

۶

۰۶‌.‌‌‌۲۵

۵‌.‌‌‌۶۷

۵۶‌.‌‌‌۲۴۱

۹

Semnan Univ

۲۶

۰

۰

۵۶‌.‌‌‌۳۹

۸۱.‌‌‌۱۴۶

۳۷.‌‌‌۲۱۲

۱۰

SHAHID BEHESHTI

۵.‌‌‌۱۰۳

۰

۶

۷۶‌.‌‌‌۱۸

۴۱.‌‌‌۳۳

۶۷.‌‌‌۱۶۱

۱۱

FERDOWSI

۵.‌‌‌۷۲

۰

۹

۷۶.‌‌‌۳۳‌

۳۷.‌‌‌۲۷

۶۳.‌‌‌۱۴۲

۱۲

SHAHID BAHONAR

۳۲

۰

۰

۷۹.‌‌‌‌۳۳

۲۷.‌‌‌۷۳

۰۶.‌‌‌۱۳۹

۱۳

UNIVERSITY OF TABRIZ

۵۳

۰

۰

۶۹.‌‌‌۱۵

۱۱.‌‌‌۴۵

۸.‌‌‌۱۱۳

۱۴

SHIRAZ UNIV

۵.‌‌‌۸۵

۰

۰

۰

۴۲.‌‌‌۲۷

۹۲.‌‌‌۱۱۲

۱۵

Shahid Rajaee

۱۶

۰

۳

۶۰.‌‌‌۳۰

۶۶.‌‌‌۵۶

۲۶.‌‌‌۱۰۶

۱۶

ISFAHAN UNIV MED SCI

۴۹

۰

۳

۰۷.‌‌‌۱۱

۸۶.‌‌‌۲۳

۹۳.‌‌‌۸۶

۱۷

TABRIZ UNIV MED SCI

۴۶

۰

۶

۷۶.‌‌‌۱۳

۱۸.‌‌‌۸

۹۴.‌‌‌۷۳

۱۸

SHIRAZ UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCE

۳۵

۰

۶

۱۰.‌‌‌۲۱

۰

۱.‌‌‌۶۲

۱۹

ISFAHAN UNIVERSITY OF TECHNOLOGY

۵.‌‌‌۵۳

۰

۰

۰

۰

۵.‌‌‌۵۳

۲۰

Shakhes Pajouh

۵.‌‌‌۱۳

۰

۱۵

۷۴.‌‌‌۱۱

۴.‌‌‌۸

۶۴.‌‌‌۴۸

۲۱

Milad Hospital

۱۶

۰

۱۲

۰

۲۲.‌‌‌۱۵

۲۲.‌‌‌۴۳

۲۲

UNIVERSITY OF ISFAHAN

۳۲

۰

۰

۰

۰

۳۲

 

 

 

 

 

 

 

مهم‌ترین جدول این پژوهش، که درواقع جدول رتبه‌بندی نهایی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران حوزه سیستم‌های خبره محسوب می‌شود، جدول شمارۀ 7 است که در این قسمت ارائه شده است. در جدول‌های قبلی، تلاش بر این بود تا عملکرد هریک از پژوهشگران دانشگاه‎ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزۀ «سیستم‌های خبره» بر اساس تک‌تک شاخص‌های مطالعه‌شده مورد بررسی و موشکافی‌های دقیق قرار گیرند. باوجوداین، ازآنجایی‌که نتایج و رتبه‌هایی که هر پژوهشگر دانشگاه ممکن است بر اساس هریک از این شاخص‌های انفرادی کسب کند نباید به‌عنوان ملاکی برای بهره‌وری پژوهشی وی در نظر گرفته شود، لذا بر اساس هدف اصلی این پژوهش که انجام این رتبه‌بندی بر اساس شاخص‌های چندگانه را در نظر داشت، رتبه‌بندی نهایی بر اساس مجموعه‌ای از این شاخص‌های چندگانه و با احتساب وزن‌های مربوط به هر شاخص انجام شده و هم‌اکنون نتیجۀ این رتبه‌بندی نهایی در جدول 7 در اختیار قرار دارد.

همان‌طور که در جدول 7 ملاحظه می‌شود از بین سازمان‌هایی که پژوهشگران آن در حوزۀ «سیستم‌های خبره» بیشترین امتیاز را کسب کرده‌اند، دانشگاه تهران با کسب امتیاز 1931.39 در جایگاه نخست این رتبه‌بندی و پس از آن دانشگاه امیرکبیر با کسب امتیاز 1147.84 رتبه دوم و دانشگاه علوم پزشکی تهران با کسب 858.77 امتیاز جایگاه سوم را در این رتبه‌بندی به خود اختصاص داده‌اند. همچنین "مؤسسه شاخص پژوه" با امتیاز 48.64، بیمارستان میلاد با امتیاز 43.22 و همچنین دانشگاه اصفهان با 32 امتیاز دارای پایین‌ترین جایگاه در این رتبه‌بندی هستند. به بیانی دیگر، وابستگی سازمانی بیشتر پژوهشگران برتر ایران که در حوزۀ «سیستم‌های خبره» فعالیت می‌کنند از این دانشگاه‌ها می‌باشد. جدول (7) نشان‌دهنده امتیازات هر دانشگاه و مؤسسه پژوهشی دولتی ایران در این شاخص‌ها‌ست.

بحث و نتیجه‌گیری

ارزیابی بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه سیستم‌های خبره اهداف مختلفی می‌تواند داشته باشد. هدف اصلی آن فراهم‌کردن اطلاعات در مورد فعالیت‌های پژوهشی است تا مدیران را در برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری برای ارتقاء و بهبود بهره‌وری پژوهشی یاری کند. هدف دیگر ارزیابی، تدارک ابزارهایی در فرایند تصمیم‌گیری برای اختصاص اعتبارات پژوهشی است. همچنین تمرکز و پرداختن بیش از پیش به کیفیت پژوهش، هدف دیگر ارزیابی بهره‌وری پژوهشی به شمار می‌رود. به‌گونه‌ای که فعالیت‌های پژوهشی باکیفیت، در دنیای بیرونی متجلی شوند و بتوانند برای رفع مشکلات جامعه کاربرد داشته باشند. در پژوهش حاضر سعی بر آن بوده است تا بر اساس شاخص‌های چندگانه حوزه‌های وابسته به سیستم‌های خبره، وضعیت دانشگاه‌ها و مؤسسه‎های پژوهشی دولتی ایران مورد بررسی قرار گیرد و جایگاه آنها به لحاظ بهره‌وری پژوهشی مشخص شود.

مطالعه متون نشان داد که ارتقای بهره‌وری، مستلزم توجه به هر دو بعد کمیت و کیفیت است. با وجودی که شاخص‌های کمی عینی‌تر و ملموس‌تر هستند و محاسبه بهره‌وری طبق کمیت‌ها، سریع‌تر و آسان‌تر است، اما اگر بهره‌وری پژوهشی فقط بر پایه کمیت سنجیده شود، در درازمدت حجم عظیمی از فعالیت‌های پژوهشی عاری از کیفیت حاصل می‌شود که نه تنها بهره‌وری پژوهشی را ارتقا نداده و کاربردی برای جامعه نداشته است، بلکه معیار لازم ولی ناکافی برای اختصاص اعتبارات و پاداش‌ها بود‌ه است؛ بنابراین می‌توان گفت برای اطمینان اثربخشی و کارایی فعالیت‌های پژوهشی که از ابعاد بهره‌وری پژوهشی هستند، رویکرد ارزیابی بهره‌وری پژوهشی باید از کمیت به کیفیت تغییر کند. این پژوهش بر اساس شاخص‌های چندگانه حوزه‌های وابسته به سیستم‌های خبره وضعیت دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران را مورد بررسی قرار داد و جایگاه آنها را به لحاظ بهره‌وری پژوهشی مشخص نمود.

نتایج این پژوهش درخصوص مجموع شاخص‌های "رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس مقاله‌های منتشرشده در مجله‌ها و همایش‌های معتبر بین‌المللی" نشان می‌دهند دانشگاه تهران با امتیاز 526.5 و دانشگاه امیرکبیر با امتیاز 400.5 در رتبه اول و دوم این شاخص قرار گرفتند. همچنین مؤسسه شاخص پژوه با 13 امتیاز در رتبه آخر قرار گرفت. این نتایج به لحاظ کسب رتبه نخست برای دانشگاه تهران با پژوهش دباغ (1390) با عنوان «مقایسه بهره‌وری پژوهشی با بهره‌وری کل در دانشگاه‌های منتخب دولتی ایران» مطابقت دارد.

درخصوص اختراعات ثبت‌شده در مراکز اصلی ثبت اختراعات بین‌المللی، چهار دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشگاه تهران و خواجه نصیر طوسی دارای ثبت اختراعات بودند که دانشگاه علوم پزشکی تهران با کسب 50 امتیاز دارای بیشترین سهم در این شاخص می‌باشد.

یافته‌های حاصل از بررسی شاخص رتبه دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران بر اساس تعداد مقاله‌های معتبر حاصل از همکاری‌های علمی بین‌المللی در پایگاه وب آو ساینس در حوزۀ «سیستم‌های خبره» بر اساس جدول (3) نشان می‌دهند که "دانشگاه‌های امیرکبیر و تهران" با کسب 84 امتیاز در جایگاه نخست و پس از آنها دانشگاه "علوم پزشکی تهران" با 33 امتیاز در رتبه دوم قرار گرفتند.

نتایج این پژوهش درخصوص شاخص "رتبۀ دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی دولتی ایران در حوزه «سیستم‌های خبره»‌ بر اساس نسبت شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگر به متوسط شاخص شهرت علمی (RG Score) پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در پایگاه ResearchGate" نشان می‌دهند که پژوهشگران دانشگاه‌های تهران با امتیاز 146.08 و دانشگاه امیرکبیر با امتیاز 123.36 در جایگاه اول و دوم و همچنین دانشگاه تفرش با 1 امتیازداری پایین‌ترین امتیاز در این شاخص می‌باشند.

یافته‌های حاصل از بررسی شاخص شاخص‌های "رتبۀ دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های دولتی ایران در حوزۀ «سیستم‌های خبره»، بر اساس نسبت نفوذ علمی پژوهشگر در اینترنت (h-Index, G-Index, hI- norm, hI-annual) به متوسط نفوذ علمی پژوهشگران آن حوزۀ موضوعی در اینترنت در پایگاه Google Scholar و همچنین بر اساس نسبتِ شاخص هرش پژوهشگران آن در پایگاه WoS در همان حوزۀ موضوعی" نشان می‌دهند که "دانشگاه تهران" با کسب امتیاز 970.75، "دانشگاه امیرکبیر" با کسب امتیاز 539.98 و همچنین "دانشگاه تربیت مدرس" به‌ترتیب رتبه‌های اول تا سوم را در این شاخص به خود اختصاص داده‌اند.

نتایج این پژوهش درخصوص شاخص‌های چندگانه و امتیازات نهایی دانشگاه‌ها نشان می‌دهند که "دانشگاه تهران" با کسب امتیاز 1931.39 در جایگاه نخست این رتبه‌بندی و پس از آن "دانشگاه امیرکبیر" با کسب امتیاز 1147.84 رتبه دوم و "دانشگاه علوم پزشکی تهران" با کسب 858.77 امتیاز جایگاه سوم را در این رتبه‌بندی به خود اختصاص داده‌اند. همچنین "مؤسسه شاخص پژوه" با امتیاز 48.64، "بیمارستان میلاد" با امتیاز 43.22 و همچنین "دانشگاه اصفهان" با 32 امتیاز دارای پایین‌ترین جایگاه در این رتبه‌بندی می‌باشد.

پیشنهادهای اجرایی پژوهش

-   با توجه به نقش مقاله‌های باکیفیت در بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران و دانشگاه‌ها در حوزۀ سیستم‌های خبره، در زمینۀ افزایش تعداد مقاله‌های باکیفیت در قالب مقاله‌های Q1 و Q2 تشویق‌های لازم به پژوهشگران و دانشگاه‌ها صورت پذیرد.

-   برنامه‌های آگاهی‌رسانی مناسبی در زمینۀ ثبت اختراعات در مراکز بین‌المللی ثبت اختراعات در حوزۀ سیستم‌های خبره، برای پژوهشگران و دانشگاه‌های کشور طراحی و اجرا شود.

-   با توجه به تأثیر حضور پژوهشگران و دانشگاه‌ها در محیط ResearchGate و به‌منظور ارتقای سطح RG Score آنها، لازم است برنامه‌های آموزشی مناسب برای حضور مؤثرتر پژوهشگران و دانشگاه‌های کشور در حوزۀ سیستم‌های خبره در محیط مجازی در نظر گرفته شود.

-   بر اساس سیاست‌گذاری‌های پژوهشی مناسب، ترتیبی اتخاذ شود تا امکان حضور مؤثرتر پژوهشگران کشور در کنگره‌های معتبر بین‌المللی در حوزۀ سیستم‌های خبره فراهم شود.

-   به‌منظور افزایش ضریب نفوذ علمی پژوهشگران و دانشگاه‌ها در محیط Google Scholar، برنامه‌های آموزشی و آگاهی‌رسانی مناسب برای پژوهشگران و دانشگاه‌های کشور در حوزۀ سیستم‌های خبره برگزار شود.

-   آگاهی‌رسانی به دانشگاه‌ها و پژوهشگران کشور در حوزۀ سیستم‌های خبره در زمینۀ شناسایی و به‌کارگیری شاخص‌های مهم مطرح برای ارزیابی بهره‌وری پژوهش و تبیین نقش بهره‌وری پژوهش در ارتقای جایگاه آنها در رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی



[1] . expert systems

[2] . Quesnay

[3] . Derek J. de Solla Price

[4] . Francis Galton

[5] . Alfred j.Lotka

[6] . Lotka Low

[7] . Atkinson

[8] . Elgibali

[9] . Sri Kantha

[10] . Jacob; Lefgren

[11] . Torres-Salinas D.

[12] . webofknowledge.com

[13] . scholar.google.com

[14] . researchgate.net

[15] . توضیح: با توجه به اینکه هرکدام از اختراعات مخترعان، در هردو پایگاه USPTO و WIPO ثبت شده است، ارقام این ستون مشتمل بر جمع اختراعات غیرتکراری هرکدام از مخترعان است

آذر، عادل و ترکاشوند، علیرضا (1385). ارزیابی عملکرد آموزشی و پژوهشی با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌ها: گروه‌های آموزشی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس. فصلنامه مدرس علوم انسانی، 10 (1)، 1-23.

اکبری، پیمان. 1389. نقش و اهمیت بهره‌وری. اطلاعات سیاسی-اقتصادی (280-279): 178-195.

باقری، افسانه (1385). مفاهیم مبهم بهره‌وری و عملکرد.  تدبیر شماره 173.

دباغ، رحیم (1390). مقایسه بهره‌وری پژوهشی با بهره‌وری کل در دانشگاه‌های منتخب دولتی ایران. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 16 (47)، 75-104.

رضایی، مینا؛ نوروزی چاکلی، عبدالرضا. (1393). شناسایی و اعتبارسنجی شاخص‌های ارزیابی بهره‌وری پژوهشی دانشگاه‌های ایران. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات. دوره 30، شماره 1، ص. 3-39.

علی‌بیگی، امیرحسین (1386). تحلیل بهره‌وری پژوهشی اعضای هیئت علمی: مطالعه موردی دانشگاه رازی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 86، 125-154.

لطفی، محمدرضا (1389). اولویت‌بندی و تعیین مهم‌ترین عوامل آموزشی مؤثر بر بهره‌وری دانشگاه‌ها به روش تصمیم‌گیری گروهی، مدیریت، 7 (20)، 49-61.

نوروزی چاکلی، عبدالرضا (1389). بهره‌وری پژوهشی: مفاهیم، ابعاد و عوامل مؤثر بر آن. جهت انتشار در فصلنامۀ رهیافت.

نوروزی چاکلی، عبدالرضا (۱۳۹۰). آشنایی با علم‌سنجی (مبانی، مفاهیم، روابط و ریشه‌ها). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

ه‍آل‍س، ف‍ایان‍ا؛ ‌ ه‍م‍ف‍ری، جان. ب‍ه‍ب‍ود ب‍ه‍ره‌وری و ف‍وای‍د آن. ت‍رجم‍ه ه‍وردخ‍ت (ن‍ازنی‍ن) دانش؛ س‍ه‍راب خ‍ل‍ی‍ل‍ی ش‍وری‍نی. 1376.

Nurhudatiana, Arfika & Nurhudatiana, Arfika (2015). “Decision Tree Modeling for Predicting Research Productivity of University Faculty Members". ICODSE, 70-75.

Jacob, Brian & Lefgren, Lars (2007)."The Impact of research grant funding on scientific productivity". NBER Working Paper, 13519, 1- 67.

Sri Kantha, s. (1996)."Scientific productivity of Einstein, Freud and Landsteiner". Medical Hypotheses, 46, 467- 470.

Torres-Salinas, D., Moreno-Torres, J. G., Delgado-Lo pez-Co zar, E., and Herrera, F. (2011). "A methodology for Institution-Field ranking based on a bidimensional analysis: the IFQ2A index". Scientometrics. 88, 771-786.