ترسیم ساختار حوزه‌های علمی با استفاده از روش هم‌واژگانی: مطالعۀ موردی تحقیقات کشاورزی استان کرمانشاه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 . دانشجوی کارشناسی ارشد علم‌سنجی دانشگاه یزد

2 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی /دانشگاه یزد

3 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی/ دانشگاه پیام نور کرمانشاه

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با استفاده از شاخص‌های تحلیل شبکۀ اجتماعی، به بررسی و مطالعۀ هم‌واژگانی 475 مقاله فارسی در حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه که در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام بین سال‌های 1378 تا 1393 نمایه شده‌اند، می‌پردازد.
روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی علم‌سنجی است که از روش تحلیل شبکۀ هم‌رخدادی ‌واژگانی بهره گرفته و از شاخص‌های تحلیل شبکه همچون مرکزیت رتبه، مرکزیت بینابینی، مرکزیت نزدیکی و همچنین شاخص چگالی استفاده کرده است. برای ترسیم نقشۀ علمی روابط و موضوعات، از نرم‌افزار یو‌سی‌نت و نت‌دراو و نیز برای خوشه‌بندی موضوعات، از نرم‌افزار ماتریس‌سازی راور ماتریس و SPSS بهره گرفته شد. 
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها نشان از روند رشد صعودی تحقیقات علمی بین سال‌های 1378 تا 1392 می‌باشد. در نقشۀ موضوعات اصلی مقالات کشاورزی، موضوعاتی مانند گندم، نخود، جو، زراعت، آب، کلزا، خشکی و ژنتیک و سایر موضوعات که در شبکه قابل‌رؤیت هستند، دارای بالاترین مرکزیت نزدیکی می‌باشند. در نقشۀ موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه، موضوعات تجزیه، زراعت، گندم، خاک، تنوع، روش‌های آماری و... مشخص شده‌اند. نتایج حاصل از تحلیل خوشه‌ای نیز نشان داد که محور اصلی پژوهش شامل موضوعات ژنتیک، گندم، آبیاری، دانه و تجزیه می‌باشد. در میان تحقیقات کشاورزی، موضوعاتی چون سیلاب، هنرستان کشاورزی، خودکارآمدی، دانش بومی، تنش خشکی و... به‌عنوان موضوعات نوظهور و جدید تحقیقات مشخص شدند.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که شبکۀ هم‌واژگانی موضوعات مقالات نسبتاً متراکم است. تحلیل موضوعات به‌دست‌آمده از پژوهش نشان داد که مدارک علمی حوزۀ موردبررسی در قالب 176 موضوع اصلی که این موضوعات به 44 محور (خوشه) فرعی و یک محور اصلی طبقه‌بندی شدند، برخی از این موضوعات مربوط به محصولات کشاورزی و برخی مربوط به امکانات و تسهیلات و روش‌های کشاورزی و آبیاری و... می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


هر‌ جامعه‌ای برای پیشرفت در عرصۀ علمی، احتیاج به منابع اطلاعاتی روزآمد دارد که اطلاعاتشان در محمل‌های مختلف به ثبت‌وضبط رسیده باشد. مجله‌های علمی یکی از محمل‌های اطلاعاتی هستند که با توجه به داشتن خاصیت روزآمدی، مورداستفادۀ روزافزون و مداوم پژوهشگران واقع می‌شوند. بررسی مقالات موجود در نشریات مذکور و ارزیابی آن‌ها از جنبه‌های مختلف، در شتاب روند پژوهش‌های جامعۀ علمی بی‌تأثیر نخواهد بود. در این ارزیابی‌ها سنجه‌هایی چون تحلیل استنادی، تحلیل هم‌استنادی، تحلیل هم‌نویسندگی و تحلیل هم‌رخدادی واژگان و مانند آن موردبررسی قرار گرفته و ارزش علمی و ارتباط علمی نشریات و خط سیر فکری نویسندگان مقالات و همکاری‌های علمی مشخص می‌گردد. تحلیل متون و مقالات علمی در یک زمینۀ تخصصی، موضوعات خاص آن رشته را برجسته‌تر و سایر موضوعات مرتبط با موضوع اصلی را عیان می‌سازد که این مسئله باعث بروز موضوعات بین‌رشته‌ای و بسط گسترۀ علم و رشته‌های علمی خواهد شد که تا پیش از آن ناشناخته بودند. بررسی حاضر به تحلیل هم‌واژگانی مقالات فارسی در حوزۀ کشاورزی مرتبط با استان کرمانشاه در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام[1] پرداخته است. با توجه به اینکه پژوهش در هر موضوعی باعث مشخص‌شدن زوایای ناپیدا و کاستی‌های موجود و نیز پررنگ‌شدن نقاط قوّت آن موضوع می‌گردد و نیز روشی خردمندانه و مقتصدانه در ارتباط با سایر روش‌هاست، همچنین بررسی اوضاع و موقعیت هر استان با ویژگی‌های خاص آن منطقه و ناحیه و شناخت علل و عوامل پیشرفت یا رکود در آن منطقه و سامان، می‌تواند در بهبود وضع اقتصادی و معیشتی و اجتماعی یک منطقه یا استان مؤثر باشد. با توجه به اینکه کشاورزی یکی از اجزای زیربنایی و اساسی اقتصاد کشور است و نیز بررسی مسائل مربوط به حوزۀ کشاورزی و شناخت عوامل مؤثر در رونق و بهره‌وری هرچه بیشتر کشاورزی، تأثیر بسزایی در سایر جنبه‌های اقتصادی خواهد داشت و در رشد و بالندگی و خودکفایی کشور مثمر ثمر خواهد بود، این پژوهش با بهره‌گیری از روش و رویکرد هم‌رخدادی واژگان، سعی در مشخص‌نمودن موضوعاتی دارد که به‌طور مستقیم یا غیر‌مستقیم، در تحقیقات کشاورزی استان کرمانشاه تأثیرگذار و تعیین‌کننده هستند و خط سیر موضوعی پژوهش‌هایی را که به جنبه‌های مختلف کشاورزی استان پرداخته‌اند، مشخص می‌سازد‌. آنچه که متمایزکنندۀ این پژوهش نسبت به سایر پژوهش‌های مشابه مانند محمدی (1388)، نجابتیان و ‌توکلی‌زاده راوری‌ (1389)، سالمی و کوشا‌ (1392)، صدیقی‌ (1393)، احمدی و کوکبی‌ (1394) و... می‌باشد این است که هرکدام از این پژوهش‌ها در زمینۀ موضوعی خاص به بررسی مدارک علمی به‌وسیلۀ یکی از روش‌ها (‌خوشه‌بندی یا تحلیل شبکۀ اجتماعی) پرداخته‌اند. تاکنون در زمینۀ تحقیقات کشاورزی پژوهشی مشابه در داخل کشور صورت نگرفته است و به دنبال پاسخ گویی به این مسئله است که «کدام موضوعات به طور مستقیم یا غیرمستقیم در تحقیقات کشاورزی استان کرمانشاه تاثیرگذار و تعیین کننده هستند؟».

پرسش‌های پژوهش

این پژوهش می‌کوشد تا به پرسش‌های زیر پاسخ دهد:

1.  در چه سال‌هایی بیشترین و کمترین مقالات در ارتباط با موضوع کشاورزی کرمانشاه تولید شده است‌؟

2.  شبکۀ هم‌‌رخدادی واژگان حوزۀ کشاورزی کرمانشاه بر اساس تحلیل خوشه‌ای و تحلیل شبکه چگونه است؟

3.  گرایش‌های موضوعی اصلی و موضوعات نوظهور در مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه کدام‌اند؟

مرور پیشینه‌

مروی بر متون نشان می‌دهد که پژوهش‌های مختلفی به بررسی شبکه‌های هم‌رخدادی واژگانی مدارک در حوزه‌های علمی مختلف پرداخته‌اند که در ادامه به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌شود.

ژونگ[2] و دیگران (2013) علم اطلاعات و دانش‌شناسی در چین. برخی از دیگر حوزه‌ها عبارت‌اند از: سلول‌های بنیادی[3] (آن و وو،[4] 2011)، اقتصاد (واگان[5] و دیگران، 2012)، مهندسی (وو و لئو،[6] 2014)، تعامل انسان و رایانه (لیو[7] و دیگران، 2014)، پژوهش‌های خلاقیت (ژانگ[8] و دیگران، 2015)، شبکه‌های اجتماعی در بازاریابی (وانگ[9] و دیگران، 2015)، علوم رایانه (هو و ژانگ،[10] 2015)، تحلیل محتوای مقالات در زمینۀ ازدواج و طلاق (توکلی‌زاده راوری و دیگران، 1394)، شناخت وضعیت حوزۀ علمی پدیدۀ گرمایش جهانی در ایران (مکی‌زاده و همکاران، 1395).

مرور پژوهش‌های صورت‌گرفته نشان‌دهندۀ آن است که این روش، ابزار مفیدی برای ترسیم ساختار علمی حوزه‌های مختلف به شمار می‌آید. همچنین مرور پیشینه‌ها نشان می‌دهد که مهم‌ترین شاخص‌های موردبررسی در این مطالعات، مرکزیت و انواع آن است. همچنین مهم‌ترین روش‌های مورداستفاده برای تحلیل داده‌ها تحلیل خوشه‌ای است. در این پژوهش تلاش شده است که هم به استفاده از شاخص مرکزیت و هم استفاده از تحلیل خوشه‌ای برای تحلیل داده‌ها مبادرت شود.

 

 

روش‌شناسی پژوهش

 

 

این پژوهش از نوع کاربردی علم‌سنجی است که از روش تحلیل شبکۀ هم‌رخدادی ‌واژگانی بهره گرفته و از شاخص‌های تحلیل شبکه همچون مرکزیت رتبه، مرکزیت بینابینی، مرکزیت نزدیکی و همچنین شاخص چگالی استفاده کرده است. استفاده شده است. نتیجۀ جست‌وجوی کلیدواژۀ «کرمانشاه» در پایگاه (ISC)، 850 عنوان مقاله بود که از بین اطلاعات موجود، مقالاتی که به بخش کشاورزی مرتبط می‌شد (475 عنوان مقاله) استخراج شد و به‌صورت دستی جدا گردید و به یک فایل سادۀ متنی انتقال داده شد. این اطلاعات شامل عنوان مقالات، سال انتشار، نشریه، نویسنده، وابستگی سازمانی، کلیدواژه، منبع، تعداد استنادات و چکیدۀ مقالات بود. اطلاعات به یک فایل اکسل منتقل شد‌، از بین اطلاعات مذکور‌ فیلدهای اطلاعاتی عنوان مقالات،‌ سال انتشار، نویسنده و کلیدواژه انتخاب شدند‌. مقالات بارها از نظر مرتبط‌بودن با موضوع اصلی پژوهش، موردغربالگری واقع شدند تا موردهای تصادفی و یا اشتباه از اطلاعات حذف گردند. سپس کلیدواژه‌های مقالات مربوط به کشاورزی در یک فایل متنی ساده ادغام شدند که ابتدای هر کلیدواژه با «کرییت ^» و انتهای آن با «سمی کالن»، جدا شده و در نرم‌افزار راور ماتریس[11] روی آن‌ها یکدست‌سازی و ویرایش صورت گرفت و ماتریس متقارن هم‌رخدادی این اصطلاحات ایجاد گردید. در این پژوهش، از روش خوشه‌بندی سلسله‌‌مراتبی نیز بهره گرفته شد و در این راستا ماتریس موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه به نرم‌افزار SPSS منتقل شد و سپس از گزینۀ Analyze و انتخاب گزینۀ Classify و کلیک روی گزینه Hierarchical Cluster نمودار موردنظر ترسیم شد. واژگان یا موضوعات بر اساس نزدیکی و ارتباط موضوعی و تشابه در خوشه‌های واحد قرار می‌گیرند، سپس این خوشه‌ها نیز با خوشه‌های دیگری که با هم مرتبط و مشابه هستند، در گروه‌های بزرگ‌تری قرار می‌گیرند و آن‌قدر ادامه پیدا می‌کنند تا به یک خوشۀ واحد تبدیل شوند. در این نمودار به‌جای واژۀ «‌خوشه» از واژۀ «محور» استفاده شده است. همچنین از نرم‌افزارهای یوسی‌نت[12] و نت‌دراو[13] و شاخص‌های تحلیل شبکه مانند مرکزیت رتبه، مرکزیت بینابینی، مرکزیت نزدیکی و چگالی برای تحلیل شبکه‌های اجتماعی واژگان استفاده شد.

یافته‌های پژوهش

در ادامه، با توجه به پرسش‌های پژوهش، یافته‌ها ارائه می‌شود.

پرسش اول: در چه سال‌هایی بیشترین و کمترین مقالات در ارتباط با موضوع کشاورزی کرمانشاه تولید شده است‌؟

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 1. تجزیه‌وتحلیل مقالات بر اساس سال

نمودار 1: تفکیک مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه بر اساس سال نمودار مؤید این مسئله است که تولید مقالات موجود از سال 1378 تا سال 1392، روندی صعودی داشته و پس از آن در سال 1393، روندی نزولی را طی کرده است. همچنین نرخ رشد تقریبی برابر با 5.23درصد است. به‌دلیل نمایه‌نشدن کامل مقالات سال 1393 در پایگاه ISC، سال 1393 در نرخ رشد محاسبه نشده است.

پرسش دوم: شبکۀ هم‌‌رخدادی واژگان حوزۀ کشاورزی کرمانشاه بر اساس تحلیل خوشه‌ای و تحلیل شبکه چگونه است؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 1. مرکزیت نزدیکی شبکۀ هم‌واژگانی موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه

 

 

 

 

 

شکل ‌1 نقشۀ مرکزیت نزدیکی شبکۀ هم‌واژگانی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه (موضوعات اصلی) را نشان می‌دهد. در شبکۀ موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی، گره‌هایی که در مرکز شبکه قرار دارند، از نظر اهمیت و روابط، برجسته‌تر از گره‌های اطراف شبکه هستند و نقش تأثیرگذارتری در شبکه ایفا می‌کنند. موضوعات اصلی دارای 176 گره و 3280 پیوند و چگالی 1864.0 می‌باشد. چگالی شبکۀ موضوعات اصلی 64.18درصد می‌باشد که این شبکه از نظر انسجام و پیوستگی نسبتاً متراکم است. در نقشۀ موضوعات اصلی مقالات کشاورزی، موضوعاتی مانند گندم، نخود، جو، زراعت، آب، کلزا، خشکی و ژنتیک و سایر موضوعات که در شبکه قابل‌رؤیت هستند، دارای بالاترین مرکزیت نزدیکی می‌باشند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 2. مرکزیت بینابینی (بینیت) شبکۀ هم‌واژگانی موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه

 

 

 

 

 

شکل 2 مرکزیت بینابینی (بینیت) شبکۀ هم‌واژگانی موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه را نشان می‌دهد. شاخص بینیت یک گره بیانگر تعداد دفعاتی است که آن گره در کوتا‌ه‌ترین مسیر، میان هر دو گره دیگر در شبکه قرار می‌گیرد. گر‌ه‌های دارای بینیت بالا نقش مهمی در اتصال شبکه ایفا می‌کنند و از جایگاهی مرکزی در شبکه برخوردار هستند و در گردش اطلاعات در شبکه، نقش مهمی نیز بر عهده دارند (عباسی‌، ‌حسین‌، لیدسدورف‌، 2012 نقل در گرایی و بصیریان جهرمی، 1392). در نقشۀ موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه، موضوعات تجزیه، زراعت، گندم، خاک، تنوع، روش‌های آماری و... مشخص شده‌اند.

شکل 3 نقشۀ مرکزیت رتبۀ شبکۀ هم‌واژگانی مقالات حوزۀ کشاورزی (موضوعات اصلی) را نشان می‌دهد. در نقشۀ موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه، موضوعاتی چون گندم، ژنتیک، تجزیه، گیاه، دانه، نخود، جو، آبیاری و پایداری و... دارای مرکزیت رتبۀ بیشتری نسبت به سایر موضوعات هستند. اندازۀ متفاوت این گره‌ها نشان‌دهندۀ موقعیت خاص و اهمیت این موضوعات در شبکه می‌باشد.

پرسش سوم: گرایش‌های موضوعی اصلی و موضوعات نوظهور در مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه کدام‌اند؟

نمودار 2 به نمایش سلسله‌مراتبی موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه می‌پردازد. در این نمودار به‌دلیل بزرگ بودن تصویر، نمودار به 5 قسمت تقسیم شد و ۲ بخش از آن که شامل محور اصلی پژوهش نیز است، نمایش داده می‌شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل3. مرکزیت رتبۀ شبکۀ هم‌واژگانی موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه

 

 

 

       
     
 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار ‌2. ‌نمودار ‌سلسله‌مراتبی موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه

 

 

 

 

 

نمودار 2 نمودار سلسله‌مراتبی موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه می‌باشد. این موضوعات با توجه به ارتباط معنایی و مفهومی و نزدیکی و شباهت آن‌ها به یکدیگر در خوشه‌هایی تقسیم شده و روابط موضوعات را به‌وضوح به تصویر می‌کشد. محور اصلی پژوهش شامل موضوعات ژنتیک، گندم، آبیاری، دانه و تجزیه می‌باشد که اکثر پژوهش‌ها و مقالات بررسی‌شده به‌گونه‌ای مستقیم و غیر‌مستقیم، با این موضوعات ارتباط دارند. به‌دلیل سامان‌دهی موضوعات و مشخص‌شدن روابط موضوعات به هر دسته از موضوعات، برچسب و عنوانی تعلق گرفت و موضوعات هر دسته مشخص شد که در جدول 1 نمایش داده شده است. تعداد محورهای این پژوهش، 44 محور فرعی به‌همراه محور اصلی موضوعات می‌باشد. با نگاهی اجمالی به موضوعات استخراج‌شده از نمودار سلسله‌مراتبی می‌توان دریافت که پژوهش حاضر دارای چه محورها و موضوعات کلیدی در حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه می‌باشد. ردیف‌های 29ـ44 جدول (1) به نمودار سلسله‌مراتبی موجود تعلق می‌گیرد.


جدول 1. محورها و موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه

محور

عنوان

موضوعات

محور

عنوان

موضوعات

1

دام

گوسفند‌‌نژاد سنجابی

24

آفتابگردان

فیزیولوژی و رسیدگی

2

جنگل

تراکم‌ و ‌تصاویر ماهواره‌ای

25

مطالعات مورفولوژیکی

مباحث هیبریدی و بهره‌برداری

3

آبخیزداری

رسوب،‌‌ فرسایش‌پذیری و کاربری زمین

26

رطوبت و خشکی

تحمل‌خشکی، ‌جوانه‌زنی، مزارع

4

بیماری‌ها و آفات

بیماری‌زایی، آفات، قارچ‌های ریشه

27

پوشش گیاهی زاگرس

هزینه و بلوط

5

روش‌های اقتصادی آبیاری

روش ‌سطحی‌ و قطره‌ای

28

توسعۀ انسانی

تعاونی‌ها

6

گیاه‌شناسی

صنوبر و رویش گیاه

29

آموزش و کارآفرینی

روش تحت فشار

7

خاک و خاک‌ورزی

ذخیرۀ کربن آلی

30

ترویج

یکپارچه‌‌سازی، روستاییان، مروّجان و کارشناسان

8

جو

قابلیت ‌هضم، ترکیب‌پذیری و تولید

31

GIS

مکان‌یابی وسنجش

9

جوجه‌گوشتی

متابولیسم، ضایعات و ماش

32

یونجه

بذر

10

خوراک و تغذیۀ طیور

قارچ خوراکی

33

آگروپایرون

ریخت‌شناسی، باکتری‌ها، گوگرد

11

مرغداری

کارایی

34

بیمه

گندم‌کاران و نانوایان

12

مصرف آب

روش تکمیلی

35

پروتئین

آنزیم‌ها

13

دانه‌های روغنی

کاشت کلزا

36

علفکش

فاصلۀ ردیف‌ها

14

تغییر اقلیم

-

37

هواشناسی و هیدرولوژی

الگوی مکانی و تحمل تنش و رودخانه

15

سیاه‌دانه

روش پنمن مانتیث، تبخیر و تعرق، نیاز آبی

38

ذرت

-

16

کشت دیم

بازده و پژوهش و فناوری

39

پایداری محیط زیست

بای پلات، اثرات متقابل

17

کنترل علف‌های هرز

کنترل شیمیایی، گلرنگ

40

مدل‌سازی

-

18

چغندر قند

کمیت و کیفیت و آلودگی

41

ارتباطات

ترویج و انتقال یافته‌ها

19

کود

مباحث زیستی، فسفر، نیتروژن، ازت

42

خشکسالی

آسیب‌ها و مدیریت ریسک، کشاورزان

20

اشتغال و کارآموزی

دانشجویان کشاورزی

43

نخود

تنش خشکی و مقاومت

21

بارندگی

حوضۀ آبریز

44

ویژگی‌ها و شاخص‌های تنوع گیاهی

-

22

رشد محصول

شبیه‌سازی سیستم دفاعی

45

محور اصلی

گندم، ژنتیک، دانه، تجزیه، آبیاری

23

علوفه

شبدر، دای آلل، محیط طبیعی رشد

 

 

 

 

جدول 1 محورها و موضوعات اصلی مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه را در قالب 44 محور موضوعی فرعی و 1 محور اصلی نمایش می‌دهد. در این جدول، موضوعات هر محور دارای یک عنوان یا برچسب شدند و سایر موضوعات را تحت پوشش گرفتند. موضوعات هر محور نشان‌دهندۀ حوزۀ تخصصی آن محور می‌باشد که هر موضوع با سایر موضوعات آن محور رابطۀ نزدیک و تنگاتنگ دارد. تمامی این محورها در نهایت با محور اصلی در ارتباط مستقیم یا غیر‌مستقیم هستند. برخی از محورها نیز دارای یک موضوع واحد هستند که به همان موضوع واحد اختصاص دارند.

جدول 2. موضوعات نوظهور و جدید مقالات حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه

ردیف

موضوع

فراوانی

 1

سیلاب

 7

 2

هنرستان کشاورزی

 6

 3

خودکارآمدی، دانش بومی

 5

 4

تنش خشکی، درخت، روش فاصله‌ای، زیتون، عشایر، فناوری اطلاعات، گلخانه، مهندسی

4

 5

ایل کلهر، بنه، تاج‌پوشش، تحصیل، تحلیل گرافیکی، رفتار، زنان، ژئومورفولوژی، سیب زمینی، شاخص سطح برگ، شبکۀ عصبی، فنولوژی، مادۀ خشک، مدیریت تلفیقی آفات، مرتع، مزیت نسبی، مشاوره، منابع، نقشه، نیازسنجی، یادگیری

 3

 

جدول 2 موضوعات جدید و نوظهور حوزۀ کشاورزی را با فراوانی حداقل (3 بار) و حداقل عمر (کمتر از 4سال) نشان می‌دهد. موضوعات این جدول که متعلق به بازۀ زمانی سال‌های بعد از 1390 می‌باشند، متذکر این نکته است که در آیندۀ نزدیک امکان تمرکز بر روی این‌گونه موضوعات بیشتر خواهد بود و پژوهشگران در آینده تمرکز بیشتری به روی موضوعاتی از این دست خواهند داشت. هرچند که برخی از این موضوعات منحصر به حوزۀ کشاورزی نیست و می‌توان آن‌ها را موضوعات بین رشته‌ای دانست.

بحث و نتیجه‌گیری

یکی از نتایج به‌دست‌آمده از پژوهش در زمینۀ «‌رشد تولیدات علمی» در حوزۀ کشاورزی استان کرمانشاه، نشان از رشد عناوین مقالات در زمینۀ موردنظر دارد. نتایج بیان‌شده در زمینۀ رشد تولیدات علمی را که سهم بیشتر آن را مقالات به عهده دارد، می‌توان این گونه استدلال کرد که به‌دلیل سیاست‌گذاری‌های ملی و دولتی جهت پیشبرد اهداف علمی و مطرح‌شدن کشور در سطح بین‌المللی و همچنین امتیاز‌دهی مؤسسات آموزشی و دانشگاهی جهت رتبه‌بندی علمی اساتید و قشر دانشگاهی عاملی محرک جهت بالابردن تولیدات علمی به‌خصوص مقالات در سال‌های اخیر شده است.

از دیگر یافته‌ها می‌توان به موضوعات به‌دست‌آمده از پژوهش که در قالب 176 موضوع اصلی، که در 44 محور فرعی و یک محور اصلی طبقه‌بندی شدند، نام برد. برخی از این موضوعات مربوط به محصولات کشاورزی و برخی مربوط به امکانات و تسهیلات و روش‌های کشاورزی و آبیاری و... می‌باشد. که هرکدام از این گروه موضوعات می‌تواند در زمینۀ بهبود کشاورزی استان کرمانشاه که از زیرساخت‌های اقتصادی استان محسوب می‌شود، مثمر ثمر واقع گردد و در نتیجه، این مسئله در بالابردن سطح اقتصادی و معیشتی خانوارهای ساکن در استان بی‌تأثیر نخواهد بود.

نکتۀ دیگری که از پژوهش مذکور به دست می‌آید، موضوعاتی هستند که در چند سال اخیر (سال‌های بعد از 1390) بیشتر در تحقیقات کشاورزی استان کرمانشاه دیده می‌شود. برخی از این موضوعات در ارتباط مستقیم با کشاورزی و برخی دیگر به‌عنوان موضوعات بین رشته‌ای مطرح خواهند شد. همچنین می‌توان پیش‌بینی کرد که تحقیقات آیندۀ کشاورزی استان کرمانشاه حول محور چه موضوعاتی خواهند بود.

توصیه می‌شود از نتایج و یافته‌های پژوهش حاضر و پژوهش‌های مشابه جهت پیشبرد اهداف و سیاست‌گذاری در امر کشاورزی استان استفاده گردد و با تأکید بر نقاط ضعف و قوّت حاصل‌شده، سعی در رفع کمبودها و معضلات ‌و استفاده از پتانسیل‌ها و منابع صورت پذیرد. توصیه می‌شود که پژوهشی با موضوع مشابه در پایگاه ISI انجام شود تا موضوعات اصلی پژوهش‌هایی در حوزۀ کشاورزی که به این پایگاه ارسال می‌شوند، با سایر پایگاه‌ها مقایسه و مشخص گردد.



[1] . Islamic World Science Citation Center

[2]. Zong

[3]. stem cell

[4]. An & Wu

[5]. Vaughan

[6]. Wu & Leu

[7]. Liu

[8]. Zhang

[9]. Wang

[10]. Hu & Zhang

[11]. Ravar Matrix

[12]. UciNet

[13]. Net Draw

احمدی، حمید و کوکبی، مرتضی (1394). همایندی واژگان‌: مطالعه‌ای پیرامون پیوند و مرز میان مدیریت اطلاعات و مدیریت دانش بر اساس انتشارات داخلی نویسندگان ایرانی. پردازش و مدیریت اطلاعات، 30 (3): 647ـ676.

توکلی‌زاده راوری، محمد، حاضری، مریم، نجابتیان، مریم و سهیلی، فرامرز (1394). تحلیل محتوای مقالات فارسی نشریات علمی ایران در زمینۀ ازدواج و طلاق با روش خوشه‌بندی سلسله‌مراتبی. فصلنامۀ فرهنگی تربیتی زنان، 32 (10): 7ـ28.

سالمی، نجمه و کوشا، کیوان (1392)‌. مقایسۀ تحلیل هم‌استنادی و تحلیل هم‌واژگانی در ترسیم نقشۀ کتاب‌شناختی؛ مطالعۀ موردی: دانشگاه تهران. پردازش و مدیریت اطلاعات،‌1 ‌(29)‌: 253ـ266.

صدیقی، مهری (1393). بررسی کاربرد روش تحلیل هم‌رخدادی واژگان در ترسیم ساختار حوزه‌های علمی؛ مطالعۀ موردی: حوزۀ اطلاع‌سنجی‌. پردازش و مدیریت اطلاعات، 2 ‌(30)‌: 373ـ396.

گرایی، احسان و بصیریان جهرمی، رضا (1392). ترسیم شبکۀ هم‌تألیفی پژوهشگران حوزۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی با استفاده از شاخص‌های تحلیل شبکه‌های اجتماعی؛ مطالعۀ موردی: فصلنامۀ کتابداری و اطلاع‌رسانی. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 16 ‌(3): 104ـ125‌.

محمدی، احسان. (1388). حوزه‌های تشکیل‌دهندۀ فناوری و علم نانو در ایران. پنجمین همایش دانشجویی فناوری نانو. تهران.

مکی‌زاده، فاطمه، توکلی‌زاده راوری، محمد، دانا، مرضیه و سهیلی، فرامرز (1395). بررسی و شناخت وضعیت حوزۀ علمی پدیدۀ گرمایش جهانی در ایران. رهیافت، 61، 75ـ88.

نجابتیان، مریم و توکلی‌زاده راوری، محمد (1389). خوشه‌بندی مبتنی بر مدرک ـ اصطلاح‌: هم‌جواری موضوعات روان‌شناسی ازدواج در ادبیات زیست‌‌پزشکی در دوره‌های زمانی‌ 1990ـ۱۹۹۹ و 2000ـ2008. مدیریت اطلاعات سلامت. 2 (7): 172ـ186‌.

An, X. Y., & Wu, Q. Q., (2011). Co-word analysis of the trends in stem cells field based on subject heading weighting.‌ Scientometrics,‌ 88(1), 133-144.

Hu, J., & Zhang, Y., (2015). Research patterns and trends of Recommendation System in China using co-word analysis.‌Information Processing & Management,‌ 51(4), 329-339.

Liu, Y., Goncalves, J., Ferreira, D., Xiao, B., Hosio, S., & Kostakos, V., (2014). CHI 1994-2013: Mapping two decades of intellectual progress through co-word analysis. InProceedings of the 32nd annual ACM conference on Human factors in computing systems (pp. 3553-3562). ACM.

Vaughan, L., Yang, R., & Tang, J., (2012). Web co-word analysis for business intelligence in the Chinese environment. InAslib Proceedings (Vol. 64, No. 6, pp. 653-667). Emerald Group Publishing Limited.

Wang, Z., Zhao, H., & Wang, Y., (2015). Social networks in marketing research 2001–2014: a co-word analysis.‌Scientometrics,‌105(1), 65-82.

Wu, C. C., & Leu, H. J., (2014). Examining the trends of technological development in hydrogen energy using patent co-word map analysis.International Journal of Hydrogen Energy, ‌39(33), 19262-19269.

Zhang, W., Zhang, Q., Yu, B., & Zhao, L., (2015). Knowledge map of creativity research based on keywords network and co-word analysis, 1992–2011.‌Quality & Quantity, ‌49(3), 1023-1038.

Zong, Q. J., Shen, H. Z., Yuan, Q. J., Hu, X. W., Hou, Z. P., & Deng, S. G. (2013). Doctoral dissertations of Library and Information Science in China: A co-word analysis. Scientometrics, ‌94(2), 781-799.