تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های مالیاتی موجود در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی کشور (طی سال‌های 1389ـ1393)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 . کارشناس‌ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

2 کارشناس‌ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر، کشف گرایش‌های موضوعی پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی موجود در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی در حوزۀ موضوعات «مالیاتی» و طبقه‌بندی آن‌ها در مقوله‌های مشخص به‌منظور تعیین سیر موضوعی و بررسی آن‌ها در راستای اولویت‌های پژوهشی سازمان است.
روش‌شناسی: این پژوهش از نوع توصیفی کاربردی کتاب‌سنجی بوده و از روش تحلیل محتوا برای تعیین گرایش‌های موضوعی پایان‌نامه‌‌ها استفاده کرده است. جامعۀ مورد مطالعه 482 پایان‌نامۀ «مالیاتی» نوشته‌شده از سال 1389 تا 1393 در دانشگاه‌های سراسر ایران و 37 اولویت پژوهشی سازمان امور مالیاتی کشور در سال‌های 1388 تا 1392 می‌باشد. در این پژوهش برای تفکیک پایان‌نامه‌‌ها از نظر موضوعی، یک طرح موضوعی شامل 5 گروه موضوع اصلی و 20 موضوع فرعی با روش دلفی بر مبنای نظر کارشناسان خبرۀ مالیاتی تنظیم شده است. گردآوری اطلاعات با استفاده از فیش‌برداری بر مبنای فهرست کنترل انجام شده است. تحلیل داده‌ها با استفاده آزمون‌های آماری برآورد همبستگی بین درصد موضوعات و مجذور کای در نرم‌افزار EXCEL و SPSS انجام شده است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که موضوع «سازمان وصول مالیات» با 6.56درصد بیشترین پایان‌نامه، موضوع «مالیات‌های اسلامی» با 1درصد کمترین پایان‌نامه، دانشجویان مدیریت بیشترین پایان‌نامه با 4.55درصد و دانشجویان حقوق کمترین پایان‌نامه را با 8.6درصد به خود اختصاص داده‌اند. همچنین بیشترین جامعۀ آماری پایان‌نامه‌‌ها مربوط به کارکنان با 2.49درصد و کمترین آن با 5درصد مربوط به «پرونده‌های مالیاتی» است. علاوه بر این از تعداد 482 عنوان پایان‌نامه، 232 عنوان در راستای اولویت‌های پژوهشی تهیه شده است.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که پایان‌نامه‌‌های اندکی در راستای اولویت‌های پژوهشی سازمان نگارش شده است.

کلیدواژه‌ها


اصولاً «مواد غیرکتابی از نظر محتوای اطلاعاتی اهمیت زیادی دارند. آثار پژوهشگران پیش از آنکه به‌صورت کتاب در اختیار علاقه‌مندان قرار گیرند، در نسخه‌های محدود به ‌شکل مقاله در نشریات، سمینارها، پایان‌نامه‌‌ها، انتشارات دولتی و امثال آن منتشر می‌شوند. یکی از این منابع اطلاعاتی باارزش، پایان‌نامه‌‌ها هستند که همه‌ساله مقدار زیادی از امکانات مالی دولت و بخش قابل‌‌توجهی از نیرو و وقت اعضای هیئت‌علمی دانشگاه صرف آن می‌شود.» (دیانی، 1378). پایان‌نامه حاصل یک مطالعۀ منظم و اصولی دربارۀ یک مسئلۀ مهم است که به‌وضوح، مشکل‌ها را مشخص می‌کند، فرضیه‌های مهم را مطرح می‌سازد، به منابع اطلاعات اشاره می‌کند و اطلاعات به‌دست‌آمده را تحلیل می‌کند و در نهایت به یک نتیجه و توصیه دست می‌یابد. پژوهش دربارۀ پایان‌نامه‌‌های دانشجویان از جهات مختلف اهمیت دارد. اول اینکه پایان‌نامه نخستین فرآوردۀ پژوهشی منظم و پیش‌بینی‌شدۀ آنان است که جنبه‌های بازارپسندی و مصلحت‌اندیشی، کمتر در آن به ‌چشم می‌خورد. در واقع تمام سعی دانشجو بر این است که پایان‌نامه بر اساس استانداردهای علمی قابل‌‌قبول دانشگاه باشد (میرسندسی، ۱۳۸۲)؛ دوم اینکه دانشجویان برای انتخاب موضوع بر اساس تمایلات شخصی و تجربۀ کاری و مسائل مطرح روز عمل می‌کنند. بدیهی است که در هر مقطع زمانی، گرایش‌های پژوهشی در هر رشته بسته به شرایط محیطی، مختلف می‌باشد. بعضی از موضوع‌ها بیشتر موردتوجه قرار می‌گیرند و بعضی دیگر نادیده گرفته می‌شوند (سیدین و باب‌الحوائجی، 1388).

بنابراین تحلیل محتوای پایان‌نامه‌ها در یک دورۀ زمانی می‌تواند ابزار مناسبی برای آگاهی از گرایش‌ها و سلیقه‌های شخصی دانشجویان و موضوع‌های مطرح روز باشد و تغییرها را نشان دهد. از سوی دیگر، پایان‌نامه‌‌ها را در رشته‌های گوناگون از دیدگاه‌های مختلف می‌توان ارزیابی کرد؛ مثلاً نقش پایان‌نامه‌ها در تهیۀ مقاله‌های پژوهشی، میزان استفاده از انواع منابع اطلاعاتی در نگارش پایان‌نامه‌ها، میزان رعایت استانداردها در تدوین آن‌ها، بررسی نقش آن‌ها در پژوهش‌های مراکز آموزشی و پژوهشی و نیز تحلیل موضوعی آن‌ها همگی از جملۀ این موارد هستند. پایان‌نامه‌های مالیاتی هم از این امر مستثنی نیستند. خصوصاً که این مدارک در واحد پژوهشی یک سازمان اقتصادی مهم به نام سازمان امور مالیاتی کشور نگهداری می‌شوند و از نتایج این پژوهش‌ها در راستای بهبود اوضاع اقتصادی کشور بهره‌برداری می‌گردد. پایان‌نامه‌های مالیاتی موردنظر این پژوهش، پایان‌نامه‌هایی هستند که اغلب در حوزۀ موضوعی مالیات نگارش شده‌اند و در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی کشور نگهداری می‌شوند. بنابراین یکی از مهم‌ترین و بهترین راه‌های اطلاع از آخرین پژوهش‌ها و یافته‌های تخصصی در این زمینه محسوب می‌شوند و تحلیل محتوای آن‌ها می‌تواند بیانگر سیر تحولات موضوعی در تحقیقات و جهت‌گیری موضوعی باشد.

تحلیل محتوا به‌عنوان یکی از روش‌های پژوهش، سال‌هاست که موردتوجه بسیاری از پژوهشگران در رشته‌های مختلف قرار گرفته است. در این روش، پژوهشگر به‌جای آنکه نگرش‌ها و باورها و دیدگاه‌های افراد را از طریق پرسش‌نامه موردمقایسه و بررسی قرار دهد، پیام‌هایی را که تولید کرده‌اند موردتجزیه‌‌وتحلیل قرار می‌دهد. در اصل، تحلیل محتوا به‌معنای تحلیل نظام‌مند فراوانی کلمه‌ها، عبارت‌ها، موضوع‌ها، مکان‌ها و دیگر موارد بسته به هدف پژوهش است. پژوهش‌های انجام‌شده در کشور، در راستای تحلیل محتوا بیشتر در زمینۀ تحقیقات علوم اجتماعی نظیر تحلیل محتوای کتاب‌های درسی، پرسش‌های امتحانی، برنامۀ صداوسیما، روزنامه‌ها، مجله‌ها و در سال‌های اخیر، وبلاگ‌ها و وب‌سایت‌ها متمرکز است (آذرانفر، 1385). تحلیل محتوا تجزیه‌‌‌وتحلیل عینی مفهوم یک پیام است که در آن، محتوای ارتباطات از طریق به‌کارگیری عینی و منظم قواعد مقوله‌بندی به اطلاعاتی که می‌توانند خلاصه و با هم مقایسه شوند، تغییر شکل یافته و از این طریق محتوای چاپی و غیرچاپی مورد تحلیل و شناسایی قرار می‌گیرد. تحلیل محتوا در اصل تحلیل نظام‌مند بسامد واژه‌ها و مفاهیم و... در منابع چاپی و غیرچاپی محسوب می‌شود (باب‌الحوائجی، 1381). دانیل رایف تحلیل محتوا را به‌طور خلاصه چنین تعریف می‌کند: «قراردادن قاعده و محتوای ارتباطات در طبقات (مقوله‌های)‌ خاص بر اساس قواعد و تحلیل روابط بین آن مقوله‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری» (رایف، 1381).

همچنین پیسلی بر این عقیده است که تحلیل محتوا مرحله‌ای از جمع‌آوری اطلاعات است که در آن، محتوای ارتباطات از طریق به‌کارگیری عینی و منتظم قواعد مقوله‌بندی به اطلاعاتی که می‌توانند خلاصه و با هم مقایسه شوند تغییر شکل می‌یابد. بنابراین پژوهش دربارۀ پایان‌نامه‌های دانشجویان از جهات مختلف حائز اهمیت است. به‌خصوص تحلیل موضوعی آن‌ها می‌تواند ابزار مناسبی برای آگاهی از گرایش‌ها و موضوعات مطرح روز باشد. بدیهی است که در هر مقطع زمانی، گرایش‌های پژوهشی در هر زمینۀ موضوعی بسته به شرایط خاص متفاوت است. بعضی از موضوع‌ها بیشتر موردتوجه قرار گرفته و بعضی دیگر نادیده گرفته می‌شوند. جهت گردآوری تحقیقات علمی در حوزۀ مالیات، سازمان امور مالیاتی کشور در قالب دستورالعمل حمایت از پایان‌نامه‌های مالیاتی اقدام به حمایت مالی از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکترا در حوزۀ مالیات نموده است و مشمولین حمایت موظف به ارائۀ یک نسخه از پایان‌نامه به کتابخانه سازمان بودند. از ابتدای سال 1384 تاکنون، بیش از 800 عنوان پایان‌نامه با موضوع مالیات از رشته‌های تحصیلی و دانشگاه‌های مختلف گردآوری شده است. از طرف دیگر، سازمان امور مالیاتی کشور جهت تأمین نیازهای پژوهشی خود، هرساله اولویت‌های پژوهشی سازمان را تهیه و اعلام می‌نماید و انتظار می‌رود بخشی از این نیازها از طریق تدوین پایان‌نامه‌های مالیاتی تأمین گردد.

با توجه ‌به حمایت مالی سازمان امور مالیاتی کشور، تحلیل محتوای پایان‌نامه‌ها، این نکته را روشن می‌سازد که نوع مسائل موردعلاقۀ دانشجویان و استادان راهنما و مشاور چه موضوعاتی بوده است و اولویت‌های پژوهشی سازمان تا چه اندازه در قالب پایان‌نامه مورد بررسی قرار گرفته است. با چنین مطالعه‌ای می‌توان با شناسایی فراوانی رشتۀ تحصیلی دانشگاهی پدیدآورندگان پایان‌نامه‌ها، شناسایی جامعۀ آماری مورد تحقیق پایان‌نامه‌ها، وضعیت موجود پایان‌نامه‌ها و گرایش‌های موضوعی پایان‌نامه‌ها را شناسایی و طبقه‌بندی کرد و سعی بر پر کردن خلأها و جلوگیری از انجام تحقیقات تکراری نمود و تصویری از فعالیت‌های پژوهشی را در حوزۀ مالیات ترسیم و موضوع‌های موردتوجه و نادیده‌ گرفته‌‌شده را در طی یک دورۀ زمانی مشخص کرد و دانشجویان و پژوهشگران را در انتخاب موضوع یاری کرد. لذا برای رسیدن به اهداف گفته‌شده باید به پرسش‌های زیر پاسخ دهد.

پرسش‌های پژوهش

1.  توزیع جنسیتی پدیدآورندگان پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانه سازمان امور مالیاتی چگونه است؟

2.  توزیع رشتۀ تحصیلی پدیدآورندگان پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانه سازمان امور مالیاتی چگونه است؟

3.  توزیع پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانه سازمان امور مالیاتی به تفکیک سال چگونه بوده است؟

4.  توزیع پایان‌نامه‌‌های موجود در کتابخانه سازمان امور مالیاتی به تفکیک دانشگاه چگونه است؟

5.  جامعۀ آماری مورد تحقیق پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانه سازمان امور مالیاتی چیست؟

6.  توزیع فراوانی مقوله‌های موضوعی پایان‌نامه‌های موجود در سازمان امور مالیاتی چگونه است؟

7.  موضوعات پایان‌نامه‌های تحصیلی تا چه اندازه در راستای اولویت‌های پژوهشی سازمان امور مالیاتی بوده است؟

 

پیشینۀ پژوهش

آذرانفر (1385) در پژوهشی به تحلیل محتوای 240 پایان‌نامۀ‌ رشتۀ کتابداری و اطلاع‌رسانی سال‌های 1373 تا 1382 موجود در پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پرداخت و نشان داد که در بین دانشگاه‌ها، دانشگاه علوم پزشکی ایران بیشترین تعداد پایان‌نامه را داشته و بیشترین موضوعات پایان‌نامه‌ها مربوط به «کتابخانه‌ها و مراکز منابع و اطلاع‌رسانی» و کمترین موضوعات مربوط به مقولۀ «رسانه» اختصاص داشته است. همچنین از روش پیمایشی در پایان‌نامه‌ها بیشتر استفاده شده و بیشترین پایان‌نامه متعلق به آقایان بوده و استفاده از منابع خارجی در این ده سال رو به ‌افزایش بوده است. همچنین سیدین و باب‌الحوائجی (1387) به تحلیل محتوای 524 پایان‌نامۀ ‌کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه آزاد واحد‌های تهران شمال، علوم و تحقیقات تهران، علوم و تحقیقات اهواز و همدان بین سال‌های 1372 تا 1386 پرداختند و نشان دادند که بیشترین پایان‌نامه در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال نگارش شده و از لحاظ جنسیت، خانم‌ها مشارکت بیشتری در تدوین پایان نامه داشته اند و ازنظر روش تحقیق نیز از روش پیمایشی بیشتر استفاده شده است. همچنین از لحاظ موضوعی مقولۀ «کتابخانه و مراکز اطلاع‌رسانی» بیشتر و مقولۀ «حفاظت و نگهداری» کمتر در پایان‌نامه‌ها به‌کار رفته است. علاوه بر این شرفی (1390) در پژوهشی، به تعیین فرایند زیست‌ موضوعات و روش‌های پژوهش در پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری رشتۀ کتابداری و اطلاع‌رسانی از سال 1384 تا 1388 در دانشگاه‌های دولتی ایران و مقایسۀ آن با اولویت‌های پژوهشی پرداخت و نشان داد که در پایان‌نامه‌ها موضوعات «بازیابی اطلاعات» و «کتابداری» بیشتر، موضوع «ارتباطات علمی» کمتر و موضوع «رده‌بندی» اصلاً بررسی نشده و در اولویت‌های پژوهشی موضوع «صنعت اطلاعات» بیشتر و موضوع‌های «فهرست‌نویسی»، «شرح وظایف کتابداران» و «منابع چاپی و الکترونیکی» کمتر بررسی شده‌اند. همچنین از لحاظ روش پژوهشی، روش پیمایشی در پایان‌نامه‌ها بیشتر به‌ کار رفته است.

عبدولایه (2002) در پژوهشی به بررسی و شناسایی گرایش‌های پژوهشی پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی کتابداری و اطلاع‌رسانی در فاصلۀ سال‌های 1994 تا 2000 در دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی پرداخت و نشان داد که موضوع «فناوری اطلاعات» بیش از سایر موضوع‌ها بررسی شده است. در پژوهش دیگری، الیو و ابا (2009) به بررسی تحلیلی پایان‌نامه‌های دانشجویان کارشناسی ارشد علوم کتابداری در دانشگاه «میدوگوری نیجریه» بین سال‌های 1996 تا 2008 پرداختند و نشان دادند که بیشترین گرایش موضوعی پایان‌نامه‌ها مربوط به حوزۀ «علم اطلاعات» بوده و روش پژوهش آن‌ها اغلب کتابخانه‌ای بوده است. همچنین کاسیدی و همکاران (2011) در پژوهشی به تحلیل پایان‌نامه‌های علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی آمریکا با استفاده از روش مخصوص لتنت دیریشلت بین سال‌های 1930 تا 2009 در آمریکای شمالی پرداختند و نشان دادند که تاریخ کتابخانه‌ها در دو دورۀ اول، تحلیل استنادی در دورۀ دوم و سوم، رفتار اطلاع‌یابی در دورۀ چهارم و موضوع بازیابی اطلاعات و استفادۀ کاربران در دو دوره از پنج دوره، بیشتر به ‌کار رفته‌اند.

طبق بررسی‌های انجام‌شده در حوزۀ تحلیل‌ محتوای پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی، تاکنون پژوهشی با موضوع مالیات مشاهده نشده است. لذا این پژوهش بر آن است تا با تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور حوزه‌های موضوعی مطرح در آن‌ها را شناسایی کند.

 

روش‌شناسی پژوهش

این پژوهش از نوع توصیفی کاربردی است که با روش‌«تحلیل محتوا» انجام شده است. هدف اصلی این پژوهش مشخص‌نمودن گرایش موضوعی پایان‌نامه‌ها و بررسی آن‌ها در راستای اولویت‌های پژوهشی سازمان امور مالیاتی کشور است. در این پژوهش برای تحلیل موضوع پایان‌نامه‌ها، واحد ثبت، «موضوع» یا «موضوعات» پایان‌نامه‌ها در نظر گرفته شدند و مقوله‌ها با الهام از عنوان، چکیده‌ها، اهداف، سؤالات، متغیرها، فرضیات و مفاهیم عملیاتی پایان‌نامه‌های مالیاتی تعیین شدند. همچنین پایان‌نامه‌ها علاوه بر موضوع، از لحاظ رشتۀ تحصیلی و جامعۀ آماری نیز تحلیل شدند. جامعۀ آماری این تحقیق شامل تمامی پایان‌نامه‌هایی (482 عنوان) است که طی سال‌های 1389 تا 1393 در زمینۀ موضوع مالیات در دانشگاه‌های سراسر کشور در مقاطع تحصیلی کارشناسی ارشد و دکتری دفاع شده و به کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی کشور ارسال شده‌اند. شیوۀ گردآوری اطلاعات در این پژوهش از نوع کتابخانه‌ای بوده و با مراجعه به پایان‌نامه‌ها، اطلاعات مورد نیاز استخراج شده است. ابزار گردآوری داده‌ها در این پژوهش سیاهۀ وارسی (چک‌لیست) بوده که اطلاعات موردنیاز هر پایان‌نامه در آن درج می‌شد. همچنین برای تعیین دقیق موضوعات، روش پژوهش و جامعۀ پژوهش هر پایان‌نامه، بخش‌های مختلف پایان‌نامه مطالعه شدند و در سیاهۀ وارسی وارد شدند.

از آنجا که عینیت یکی از پایه‌های اساسی روش علمی در هر تحقیق اجتماعی است، اگر به تحلیل محتوا نیز به‌‌صورت یک روش علمی بنگریم، باید جنبۀ عینیت در آن دقیقاً رعایت شود تا بتوان به یافته‌های تحقیق اعتماد داشت. در این روش برای تضمین روایی و پایایی پژوهش، اولاً باید در صورت امکان از مقولات موضوعی استاندارد استفاده شود یا مقولات به‌نحوی انتخاب یا تنظیم شوند که دایرۀ شمول و دلالت هر مقوله کاملاً روشن باشد تا پژوهشگران به‌آسانی در خصوص تعلق یا عدم‌ تعلق مجموعه‌ای خاص به مقولات موردنظر توافق نظر داشته باشند و ثانیاً برای اجتناب از ایجاد اختلاف در خصوص تمایزهای ظریف و کم‌اهمیت بین مقوله‌های فرعی باید در هم ادغام شوند. در این پژوهش، به‌علت عدم ‌مقوله‌بندی استاندارد در زمینۀ موضوع مالیات از نظریات نخبگان مالیاتی استفاده شده است. جهت اعتبار ابزار گردآوری اطلاعات و تضمین آن، پرسش‌نامۀ از پیش‌ طراحی‌شدۀ محقق‌ساخته تهیه و طی سه مرحله برای پاسخ‌دهندگان ارسال شد. علاوه ‌بر این، مذاکرۀ شفاهی و مصاحبه با نخبگان مالیاتی صورت گرفت.

جدول 1. مقوله‌های موضوعی اصلی و فرعی

ردیف

مقوله موضوعی اصلی

مقولۀ موضوع فرعی

1

قوانین و مقررات مالیاتی

11. ضمانت‌های اجرایی، 12. حقوق مالیاتی، 13. دادرسی مالیاتی، 14. ساده‌سازی قوانین، 15. معافیت مالیاتی

2

سازمان وصول مالیات

21. برنامه‌وبودجه و ساختار، 22. فناوری اطلاعات، 23. منابع انسانی سازمان، 24. کارایی نظام مالیاتی، 25. نظام تشخیص مالیات، 26. وصول مالیات

3

 

 

 

 

 

مؤدیان مالیاتی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

31. فرهنگ مالیاتی، 32. فرار مالیاتی، 33. حقوق مؤدیان، 34. خدمات مالیاتی

 

 

 

4

مالیات‌های سلامی

41. زکات، 42. خمس، 43. وجوهات شرعی، 44. کمک‌های خیریه، 45. مؤسسات خیریه

5

سیاست‌های مالیاتی

51. ظرفیت‌های مالیاتی، 52. پیش‌بینی درآمدهای مالیاتی، 53. درآمدهای مالیاتی، 54. پایه‌های مالیاتی نوین، 55. نرخ‌های مالیاتی

بر این ‌اساس، مقوله‌های مالیاتی به پنج گروه موضوع کلی طبقه‌بندی گردید که عبارت‌اند از: 1. قوانین و مقررات مالیاتی 2. سازمان وصول مالیات 3. مؤدیان مالیاتی 4. مالیات‌های اسلامی 5. سیاست‌های مالیاتی. همچنین ۲۰ موضوع فرعی زیر موضوعات اصلی برای طبقه‌بندی موضوعات پایان‌نامه‌ها استفاده شد. به موضوعات اصلی شمارۀ ۱ تا ۵ اختصاص یافت و موضوعات فرعی نیز به عنوان زیرمجموعه‌ای از آن موضوع در زیر آن شماره‌گذاری شدند. جدول 1 نشانگر نحوۀ تقسیم‌بندی موضوعات است.

تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها

پرسش اول: توزیع جنسیتی پدیدآورندگان پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی چگونه است؟

جدول 2. توزیع فراوانی پایان‌نامه‌ها به تفکیک جنسیت پدیدآورندگان

جنسیت

فراوانی

درصد

زن

131

27.2

مرد

351

72.8

جمع

482

100.0

    

 

 

 

 

 

با توجه ‌به یافته‌های جدول 2 مشاهده میشود از مجموع 482 پایان‌نامۀ موردمطالعه، 131 عنوان با 2/27درصد توسط زنان و 351 عنوان با8.72درصد توسط مردان نگارش و دفاع شده است.

پرسش دوم: توزیع رشتۀ تحصیلی پدیدآورندگان پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی چگونه است؟

جدول 3. توزیع فراوانی پایان‌نامه‌ها به تفکیک رشتۀ تحصیلی

رشتۀ تحصیلی

فراوانی

درصد

مدیریت

267

55.4

اقتصاد

56

11.6

حسابداری

88

18.3

حقوق

33

6.8

سایر

38

7.9

    

 

 

 

 

 

 

یافته‌های جدول 3 رشتۀ تحصیلی دانشجویانی که پایان‌نامههای موردمطالعه را تدوین و نگارش کردهاند نشان میدهد. از مجموع 482 پایان‌نامه، 267 عنوان با 4.55درصد در رشتۀ مدیریت، 56 عنوان با 6.11درصد در رشتۀ اقتصاد، 88 عنوان با 3.18درصد در رشتۀ حسابداری، 33 عنوان برابر با 8.6درصد در رشتۀ حقوق و 38 عنوان با 9.7درصد در سایر رشتهها نگارش شده است.

یافته‌های جدول 4 نشان میدهد که بیشترین پایان‌نامه با 188 عنوان (39درصد) در سال ۱۳۹۲ و کمترین آن با 14 عنوان (9.2درصد) در سال ۱۳۹۳ نگارش شده است. همان ‌طور که مشاهده می‌شود، پایان‌نامه‌های مربوط به سال 1393 به‌میزان قابل‌‌توجهی کمتر از سال‌های قبل می‌باشد؛ زیرا بقیۀ پایان‌نامه‌های تولیدشده در سال 1393 در سه‌ماهۀ اول سال 1394 به کتابخانه تحویل گردید. لذا به‌علت دردسترس‌نبودن آن‌ها در آن زمان موردبررسی قرار نگرفتند.

 

پرسش سوم: توزیع پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی به تفکیک سال چگونه بوده است؟

جدول 4. توزیع فراوانی پایان‌نامه‌ها به تفکیک سال نگارش

سال نگارش

فراوانی

درصد

1389

82

17.0

1390

90

18.7

1391

108

22.4

1392

188

39.0

1393

14

2.9

جمع

482

100.0

 

 

پرسش چهارم: توزیع پایان‌نامه‌‌های موجود در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی به تفکیک دانشگاه چگونه است؟

جدول 5. توزیع فراوانی پایان‌نامه‌ها به تفکیک نوع دانشگاه

نوع دانشگاه

فراوانی

درصد

دانشگاه آزاد

406

84.2

دانشگاه دولتی

76

15.8

جمع

482

100.0

 

 

 

همان‌ طور که در جدول 5 ملاحظه میشود، از مجموع 482 پایان‌نامۀ موردمطالعه 406 عنوان با 2.84درصد توسط دانشجویان دانشگاه آزاد و 76 عنوان با 8.15درصد توسط دانشجویان دانشگاه‌های دولتی نگارش شده است.

پرسش پنجم: جامعۀ آماری پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانۀ سازمان امورمالیاتی چگونه است؟

جامعۀ آماری مورد پژوهش در پایان‌نامه‌ها به پنج گروه تقسیم شده است که مبنای این تقسیم‌بندی بر اساس حوزه‌های موضوعی موردبررسی نگارندگان پایان‌نامه‌‌ها صورت گرفته است؛ مثلاً اگر موضوع پایان‌نامه‌ای دربارۀ «تورم اقتصادی» یا «اقتصاد مقاومتی» در ایران بوده است، در گروه جامعۀ آماری «اقتصاد ایران» قرار گرفته و اگر دربارۀ جامعۀ آماری پایان‌نامه‌ای «پرونده‌های مؤدیان حوزۀ مالیاتی شرق تهران» و یا سایر نقاط کشور بوده، در گروه جامعۀ آماری «پرونده‌های مالیاتی» قرار گرفته است و اگر موضوع مورد بررسی همکاران سازمانی بوده‌اند، در گروه «کارکنان» و اگر موضوع مورد بررسی «مؤدیان مالیاتی» بوده‌اند، در گروه «مؤدیان» و بقیه موارد نیز به‌ همین ‌ترتیب تنظیم شده‌اند.

جدول6. توزیع فروانی پایان‌نامه‌ها به تفکیک جامعۀ آماری

جامعۀ آماری

فراوانی

درصد

اقتصاد ایران

54

11.2

پرونده مالیاتی

24

5.0

شرکت‌های بورس

37

7.7

قوانین و مقررات مالیاتی

33

6.8

کارکنان

237

49.2

مؤدیان

88

18.3

سایر

9

1.9

جمع

482

100.0

یافته‌های جدول 6 نشان میدهد که بیشترین جامعۀ آماری پایان‌نامه‌ها با 237 عنوان (2.49درصد) توسط کارکنان و کمترین آن با 9 عنوان (9.1درصد) در گروه سایر نوشته شده است.

پرسش ششم: توزیع فراوانی مقوله‌های موضوعی در پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی چگونه است؟

جدول 7. توزیع فراوانی پایان‌نامه‌ها به تفکیک موضوعی

موضوع

فراوانی

درصد

قوانین و مقررات مالیاتی

64

3.13

سازمان وصول مالیات

273

6.56

مؤدیان مالیاتی

80

6.16

مالیات‌های اسلامی

5

0.1

سیاست‌های مالیاتی

60

4.12

جمع

482

100

    

 

 

 

 

 

 

 

بر اساس یافته‌های جدول 7 پایان‌نامه‌های مقولۀ «سازمان وصول مالیات» همراه با مقوله‌های فرعی آن مانند «برنامه و بودجه و ساختار»، «فناوری اطلاعات»، «منابع انسانی سازمان»، «کارایی نظام مالیاتی»، «نظام تشخیص مالیاتی» و «وصول مالیات» با 273 عنوان (6.56درصد) بیشترین و پایان‌نامه‌های مقولۀ «مالیات‌های اسلامی» با مقوله‌های فرعی آن از قبیل «زکات»، «وجوهات شرعی» و «بررسی فقهی مالیاتی» با 5 عنوان (1درصد) کمترین تعداد پایان‌نامه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند.

پرسش هفتم: موضوعات پایان‌نامه‌های تحصیلی تا چه اندازه در راستای اولویت‌های پژوهشی سازمان امور مالیاتی بوده است؟

مقولات پنج‌گانۀ طبقه‌بندی اصلی در جدول 7 کلی بوده و چنانچه با آن‌ها تطبیق داده می‌شد، تقریباً همۀ پایان‌نامه‌ها را در بر می‌گرفت؛ در حالی ‌که از نظر سازمان متغیرهای موجود در اولویت پژوهشی باید موردبررسی قرار می‌گرفت. به‌ همین‌ دلیل موضوعات، جزئی‌تر در نظر گرفته شد و 37 مقوله از عناوین اولویت‌های پژوهشی در جدول 8 انتخاب شدند و موضوع پایان‌نامه‌ها با مقوله‌های تعیین‌شده در سال‌های موردنظر تطبیق داده شد که نتایج زیر حاصل گردید.

بر اساس یافته‌های جدول 8 می‌توان گفت که از 482 عنوان پایان‌نامه، فقط 232 عنوان (13.48درصد) در راستای اولویت‌های پژوهشی سازمان (1388 تا 1392) بوده است. همچنین 55 پایان‌نامه (7.23درصد) دربارۀ مقولۀ «مالیات بر ارزش افزوده» در کتابخانۀ سازمان امور مالیاتی کشور موجود است که از همۀ موضوع‌ها بیشتر کار شده است. علاوه بر این 35 پایان‌نامه (15درصد) دربارۀ مقولۀ «فرهنگ و تمکین مالیاتی»، 26 پایان‌نامه (2.11درصد) دربارۀ مقولۀ «حسابرسی مالیاتی»، 23 پایان‌نامه (9.9درصد) دربارۀ هریک از مقوله‌های «مالیات الکترونیکی» و «ضمانت‌های اجرایی»، 15پایان‌نامه (4.6درصد) دربارۀ هریک از مقوله‌های «سلامت اداری» و «خدمات مالیاتی»، 8 پایان‌نامه (4.3درصد) دربارۀ مقوله «معافیت‌های مالیاتی»، 7 پایان‌نامه (3درصد) دربارۀ «بهره‌وری و کارایی سازمان امور مالیاتی کشور»، 5 پایان‌نامه (1.2درصد) دربارۀ هریک از مقوله‌های «مالیات‌های اسلامی» و «مالیات و توزیع مجدد»، 4 پایان‌نامه (7.1درصد) دربارۀ مقولۀ «دادرسی مالیاتی»، 2 پایان‌نامه (8.0درصد) دربارۀ مقوله‌های «نظام مالیاتی و برون‌سپاری

جدول 8. اولویت‌های پژوهشی سازمان

ردیف

محور

موضوع

سال

تعداد

1

طرح جامع مالیاتی و سایر اقدامات تکمیلی توسعۀ نظام جامع اطلاعات مالیاتی

طرح جامع مالیاتی

1392

1

2

مالیات بر سود بانکی

مالیات بر سود بانکی

1392

1

4

مالیات‌های زیست‌محیطی

مالیات‌های زیست‌محیطی

1392

1

5

پیاده‌سازی نظام مالیات بر درآمد اشخاص(مالیات بر جمع درآمد)

مجموع درآمد

1392

1

6

بررسی روش‌های کاهش هزینه‌های وصول مالیات وگسترش پایه‌های مالیاتی

گسترش پایه‌های مالیاتی

1388

2

7

نقش نظام مالیاتی در حمایت از تولید ملی و کار و سرمایۀ ایرانی

مالیات و حمایت از تولید

1391

2

8

نظام مالیاتی و برون‌سپاری فعالیت‌ها

نظام مالیاتی و برون‌سپاری

1392

2

9

الگوهای بهینۀ نظام دادرسی مالیاتی

دادرسی مالیاتی

1392

4

10

بررسی آثار توزیعی مالیات با تأکید بر توزیع مجدد

مالیات و توزیع مجدد

1398

5

11

مالیات‌های اسلامی در ساختار نظام مالیاتی کشور

مالیات‌های اسلامی

1392

5

12

محاسبۀ شاخص بهره‌وری در سازمان امور مالیاتی کشور

بهره‌وری و کارایی سازمان

1392

7

13

تحلیل و بررسی آثار معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی

معافیت‌های مالیاتی

1388

8

14

الگوهای خدمات رسانی به مؤدیان

خدمات مالیاتی

1392

15

15

ارتقای سلامت اداری در نظام مالیاتی کشور

سلامت اداری

1392

15

16

ضمانت‌های اجرایی قوانین مالیاتی

ضمانت‌های اجرایی

1392

23

17

مالیات الکترونیکی و بهبود عملکرد نظام مالیاتی کشور

مالیات الکترونیکی

1391

23

18

نظام‌های نوین رسیدگی، تشخیص، حسابرسی و دادرسی مالیاتی

حسابرسی مالیاتی

1389

26

19

ارتقای فرهنگ و تمکین مالیاتی

فرهنگ و تمکین مالیاتی

1392

35

20

تحلیل آثار و تجربیات حاصل از اجرای مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر ارزش افزوده

1392

55

21

ترفندهای مالیاتی و راهکارهای مواجهه با آن

ترفندهای مالیاتی

1392

0

22

طراحی مکانیزم تولید اطلاعات اقتصادی گروه‌های مؤدیان مالیاتی

تولید اطلاعات اقتصادی

1388

0

23

جایگاه مالیات در اقتصاد مقاومتی

جایگاه مالیات در اقتصاد مقاومتی

1392

0

24

طرح تحول نظام مالیاتی و نقش آن در بهبود عملکرد نظام مالیاتی کشور

طرح تحول نظام مالیاتی

1391

0

25

قیمت‌گذاری انتقالات در نظام مالیاتی کشور

قیمت‌گذاری انتقالات

1392

0

26

اصلاح ترکیب منابع مالیاتی با تأکید بر افزایش سهم مالیات مشاغل

مالیات بر درآمد مشاغل

1389

0

27

مالیات و بازارهای مالی

مالیات و بازارهای مالی

1392

0

28

راهکارهای تحقق اهداف برنامۀ پنجم توسعه، درحوزۀ نظام مالیاتی

مالیات و برنامۀ پنجم توسعه

1390

0

29

نظام مالیاتی و ساختار مطلوب نظام تأمین اجتماعی

مالیات و تأمین اجتماعی

1392

0

30

مالیات و اقتصاد رانتی و دولت

مالیات و رانت

1392

0

ادامه جدول 8. اولویت‌های پژوهشی سازمان

ردیف

محور

موضوع

سال

تعداد

31

راهکارهای بهبود فضای کسب و کار در ایران از طریق مالیات

مالیات و فضای کسب و کار

1388

0

32

مالیات بر مؤسسات خیریه و کمک‌های خیریه

مالیات و کمک‌های خیریه

1392

0

33

راهکارهای عملی قطع وابستگی هزینه‌های جاری دولت به درآمدهای نفت و گاز

مالیات و نفت

1388

0

34

مالیات بر درآمد کشاورزی

مالیات و درآمد کشاورزی

1392

0

35

ساختار مطلوب مالیات‌های ملی و محلی در کشور

مالیات‌های محلی

1392

0

36

تأثیر مالیات‌ها در اصلاح الگوی مصرف و چگونگی به‌کارگیری مالیات بر موارد خاص در نظام مالیاتی ایران

مالیات بر موارد خاص

1388

0

37

نظام مالیاتی و ثبات مالی و اقتصادی کشور

نظام مالیاتی و ثبات مالی کشور

1392

0

38

جمع کل

 

 

223223232

 

 

 

 

 

 

 

 

فعالیت‌ها»، مالیات و «حمایت از تولید»، «گسترش پایه‌های مالیاتی»، 1 پایان‌نامه (4.0درصد) دربارۀ هریک از مقوله‌های «مجموع درآمد»، «مالیات‌های زیست‌محیطی»، «مالیات و پول‌شویی»، «مالیات بر سود بانکی»، «طرح جامع مالیاتی» نگارش شده است و دربارۀ مقوله‌های «ترفندهای مالیاتی»، «تولید اطلاعات اقتصادی»، «جایگاه مالیات در اقتصاد مقاومتی»، «طرح تحول نظام مالیاتی»، «قیمت‌گذاری انتقالات»، «مالیات بر درآمد مشاغل»، «مالیات و بازارهای مالی»، «مالیات و برنامۀ پنجم توسعه»، «مالیات و تأمین اجتماعی»، «مالیات و رانت»، «مالیات و فضای کسب و کار»، «مالیات و کمک‌های خیریه»، «مالیات و نفت»، «مالیات و درآمد کشاورزی»، «مالیات‌های محلی»، «مالیات بر موارد خاص» و «نظام مالیات و ثبات مالی کشور» پایان‌نامه‌ای نگارش نشده است.

بحث و نتیجه‌گیری

نتایج پژوهش نشان داد که بیشترین پایان‌نامه دربارۀ مقولۀ «سازمان وصول مالیات» و کمترین آن دربارۀ مقولۀ «مالیات‌های اسلامی» بررسی شده است؛ زیرا بررسی مشکلات وصول مالیات از مهم‌ترین اهداف بخش پژوهشی سازمان امور مالیاتی می‌باشد. همچنین بیشترین پایان‌نامه توسط دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی توسط دانشجویان دانشگاه‌های دولتی به واحد پژوهشی سازمان امور مالیاتی کشور ارائه شده است؛ زیرا پس از تعطیل ‌شدن مرکز آموزش مدیریت دولتی و مشاهدۀ خلأ آموزشی در این حوزه، تعداد واحد‌های دانشگاه آزاد افزایش داده شد. بنابراین تعداد زیادی از گرایش‌های مختلف رشتۀ مدیریت در این دانشگاه تدریس می‌شود. علاوه بر این، بیشترین پایان‌نامه متعلق به آقایان و کمترین آن متعلق به خانم‌هاست که بیشترین آن‌ها توسط دانشجویانی که رشتۀ تحصیلی آنان مدیریت و کمترین آن‌ها توسط دانشجویانی که رشتۀ تحصیلی آنان حقوق بوده، نگارش شده است؛ زیرا طبق مادۀ 219 آیین‌نامۀ اجرایی سازمان امور مالیاتی، ۵ رشتۀ مرتبط عبارت‌اند از: اقتصاد، حسابداری، مدیریت، حقوق و کامپیوتر؛ که مطلوب سازمان هستند و در دوره‌های ضمن خدمت در رشتۀ مدیریت تحصیل می‌کردند. بیشترین جامعۀ آماری موردتحقیق پایا‌نامه‌ها مربوط به کارکنان و کمترین آن مربوط به پرونده‌های مالیاتی است؛ زیرا عمده رشته‌های تحصیلی نگارندگان پایان‌نامه‌ها رشتۀ مدیریت بوده و یکی از موضوعات اساسی در این حوزه، منابع انسانی است. همچنین بیشترین پایان‌نامه در سال 1392 و کمترین آن در سال 1393 نگارش شده است؛ زیرا پایان‌نامه‌های نگارش‌شده در سال 1393، در سه‌ماهۀ اول سال 1394 به کتابخانه تحویل داده شده بود.

علاوه بر این، نتایج نشان داد که بیشترین پایان‌نامه دربارۀ مقولۀ مالیات بر ارزش افزوده و کمترین پایان‌نامه دربارۀ مقوله‌های مجموع درآمد، مالیات‌های زیست‌محیطی، مالیات و پول‌شویی، مالیات بر سود بانکی، طرح جامع مالیاتی در راستای اولویت‌های پژوهشی ارائه شده است و دربارۀ مقوله‌های ترفندهای مالیاتی، تولید اطلاعات اقتصادی، جایگاه مالیات در اقتصاد مقاومتی، طرح تحول نظام مالیاتی، قیمت‌گذاری انتقالات، مالیات بر درآمد مشاغل، مالیات و بازارهای مالی، مالیات و برنامۀ پنجم توسعه، مالیات و تأمین اجتماعی، مالیات و رانت، مالیات و فضای کسب و کار، مالیات و کمک‌های خیریه، مالیات و نفت، مالیات و درآمد کشاورزی، مالیات‌های محلی، مالیات بر موارد خاص و نظام مالیات و ثبات مالی کشور پایان‌نامه‌ای نگارش نشده است؛ زیرا موضوع مالیات بر ارزش افزوده مبحث جدید و چالش‌برانگیزی در نظام مالیاتی ایران می‌باشد و سایر موضوعات به‌علت عدم پیشینۀ پژوهشی و در نتیجه عدم شناخت افراد در زمینۀ موضوعات موردنظر کمتر موردتوجه دانشجویان قرار گرفته‌اند. همچنین نتایج نشان داد که نگارش پایان‌نامه‌ها کمتر در راستای اولویت‌های پژوهشی سازمان امور مالیاتی کشور بوده و تابع روال منطقی نیست. بنابراین پیشنهاد می‌شود برای بهتر شدن وضعیت پژوهش در زمینۀ پایان‏نامه‏های امور مالیاتی به عواملی مانند مدنظر قرار دادن اولویت‌های پژوهشی سازمان توسط دانشجویان در انتخاب موضوع پایان‌نامه، نظارت بیشتر در پذیرش پایان‌نامه‌ها توسط واحد پژوهشی سازمان، توجه بیشتر به موضوعات حقوقی در اولویت‌های پژوهشی و خلأ‌های پژوهشی مشاهده‌شده در اولویت‌های پژوهشی مثلاً مالیات‌های اسلامی با مقوله‌های فرعی آن از قبیل زکات، خمس، وجوهات شرعی، کمک‌های خیریه و مؤسسات خیریه و حمایت مالی بیشتر از انجام پژوهش‏های این حوزه، بستن تفاهم‌نامه‌های مشترک با دانشگاه‌های اسلامی مانند دانشگاه مفید و دانشگاه امام‌صادق(ع) و دانشگاه علوم اسلامی رضوی جهت برطرف ‌نمودن خلأ پژوهشی در زمینۀ مالیات‌های اسلامی، توجه به پروندههای مالیاتی به‌عنوان جامعۀ آماری و رفع موانع قانونی و محدودیت دسترسی به آن‌ها، جهت‌دهی به اولویت‌های پژوهشی سازمان نسبت به کمبودها و حذف موارد اشباع‌شده از اولویت‌های پژوهشی در کوتاه‌مدت، توجه بیشتری صورت بگیرد.

پیشنهادهای اجرایی پژوهش

1.  سازمان امور مالیاتی کشور در خصوص انجام پژوهش‌ها در حوزه‌های مورد نیاز آن سازمان که هم‌اکنون در اولویت قرار دارد، مشوق‌هایی در نظر بگیرد.

2.  در آن بخش از حوزه‌های موضوعی که تعداد پژوهش‌های بیشتری انجام شده، با اِعمال سیاست‌هایی نسبت به هدایت پژوهشگران به تمرکز بر حوزه‌های خاص آن بخش‌ها اقدام شود.

آذرانفر، جوانه. (1385). تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی موجود در پایگاه اطلاع‌رسانی اطلاعات و مدارک علمی ایران در سال‌های 1382ـ1373. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری.
 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران.

باب الحوائجی، فهیمه. (1381). تحلیل محتوا. دایرةالمعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی. (ج.1). تهران: کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.

دیانی، محمدحسین. (1378). پایان‌نامه، گنج ناشناختۀ رهاشده. کتابداری و اطلاع‌رسانی، فصلنامه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، 2 (4)، 1ـ16.

رایف، د.، لیسی، اس و جی.اف.، فردریک. (1385). تحلیل پیام‌های رسانه‌ای، کاربرد تحلیل محتوای کمی در تحقیق،
 (مهدخت بروجردی علوی، مترجم). تهران: سروش.

سیدین، سید مهرداد. (1387). تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه آزاد واحد‌های تهران شمال، علوم و تحقیقات تهران، علوم و تحقیقات اهواز و همدان در سال‌های 1372ـ1386. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران.

سیدین، سید مهرداد و باب الحوائجی، فهیمه. (1388). تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه آزاد واحد‌های تهران شمال، علوم و تحقیقات تهران، علوم و تحقیقات اهواز و همدان در سال‌های 1372ـ1386. پیام کتابخانه. 15 (1)، 95ـ121.

شرفی، علی. (1390). تعیین فرایند زیست موضوعات و روش‌های پژوهش در پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکترای رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی از سال 1384ـ1388 در دانشگاه‌های دولتی ایران و مقایسۀ آن با اولویت‌های پژوهشی سال 1389ـ۱۳۹۰. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.

میرسندسی، محمد. (1382). تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های دانشجویی در رشتۀ جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس
 (کارشناسی ارشد و دکتری 1364ـ1375). فصلنامه مصباح. 12 (46)، 157ـ176.

Abdoulaye, H,. (2002). Research trends in library and information science at the International Islamic University Malaysia. Library Review, 51(1): 32-37.

Aliyu, Y., Abba, T,. (2009).Analytical study of master library science dissertations at the University of Maiduguri, N. Library Philosophy & Practice , 11(1): 1-6.

Cassidy, R Sugimoto, et al., (2011). "The shifting sands of disciplinary development: Analyzing North American Library and Information Science dissertations using latent Dirichlet allocation". Journal of the American Society for Information Science and Technology, 62(1):185