تحلیلی بر ویژگی صد مقاله برتر آلتمتریکس در سال 2017

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علم‌‌‌سنجی، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران

2 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور

چکیده

هدف: این مقاله در مورد تأثیر مدل‌های چاپی جایگزین در مقالات است که ارزیابی خروجی آن را آسان‌تر می‌کند؛ که از دیدگاه علم‌سنجی، آلتمتریکس (دگرسنجی) نامیده می‌شود. در مطالعه حاضر تحلیل ویژگی صد مقاله برتر در سال 2017 در جهان است که توسط شرکت آلتمتریکس معرفی شدند.
روش‌شناسی: با رویکرد کمّی و شاخص‌های علم‌سنجی انجام شده است و با بهره‌گیری از روش‌های آمار توصیفی، خصوصیات مقالات را از نظر موضوع، مجرای انتشار، سال انتشار، کشور تولیدکننده و وضعیت خوانندگان در بسترهای مختلف وب اجتماعی بررسی و نیز مقایسه نمره آلتمتریکس و وضعیت استنادی آنها مطالعه شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان دادند بیش از نیمی (53 درصد) از مقالات مورد توجه، در گروه پزشکی و سلامت قرار گرفتند. سپس بیشترین میزان مقاله در زیست‌شناسی با 20 مقاله و علوم زمین و محیط‌زیست با 9 مقاله، جامعه‌شناسی با 8 مقاله، 2 مقاله در موضوع تحقیق و توسعه و فیزیک و یک مقاله هم در علوم اطلاعات و رایانه  منتشر شده بود. بیشترین تعداد مقالات (16 مقاله) در مجلۀ نیچر به چاپ رسیدند. سپس مجله لنست با 12 مقاله، بریتیش مدیکال 6 مقاله، مجلۀ ساینس و جاما 5 مقاله و آنالزآو اینترنال مدسین و کارنت بایولوژی هرکدام 4 مقاله را منتشر کردند. همچنین چاپ مقالات در تمامی ماه‌ها یکسان نبوده است. سه کشور آمریکا (46 درصد)، انگلستان (53 درصد) و کانادا (1 درصد) تولیدکنندگان مقالات آلتمتریکس برتر سال 2017 بوده‌اند. پژوهش‌ها در رشتۀ تحقیق و توسعه با 90 درصد و جامعه‌شناسی با 80 درصد بیشتر از سایرین توئیت شدند. مقالاتِ علوم اطلاعات و رایانه بیش از دیگر حوزه‌ها (52/41 درصد) در مندلی خوانده شدند.
نتیجه‌گیری: پژوهشگران حوزه‌های علمی گوناگون از ابزارهای متنوعی برای ارائه برون‌دادها و دستاوردهای پژوهشی خود استفاده کرده و به طرق مختلف پیام علمی خود را به زبان ساده به اطلاع عموم می‌رسانند

کلیدواژه‌ها


در دهه‌های گذشته، نشر دانشگاهی تحول چشمگیری از چاپی به الکترونیکی داشته است. این امر منجر به تغییر در روند استنادات از حالت چاپی به الکترونیکی شده است؛ زیرا داده‌های حاصل از مطالعات استنادی وابستگی زیادی به زمان داشته و مدت زمان زیادی لازم است تا یک اثر علمی مورد مطالعه و استناد قرار گرفته، مقاله استنادکننده منتشر شود و در پایگاه‌های استنادی نمایه شود تا بتوان استنادهای دریافتی آنها را مورد سنجش قرار داد (زاهدی[1] و همکاران، 2014).

همچنین تأکید بیشتر این پایگاه‌ها بر مقالات منتشرشده در مجلات، همایش‌ها و کتاب‌هاست و امکان بررسی اثرگذاری برخی دیگر از انواع مدارک علمی وجود ندارد (سود و ثلوال[2]، 2014). این در حالی است که امروزه پژوهشگران می‌توانند نتایج پژوهش‌های خود را اعم از مقاله، تک‌نگاشت، خبر و اختراع را از طرق مختلف مثل وبلاگ‌ها و وب سایت‌های شخصی، گروه‌های بحث و رسانه‌های اجتماعی منتشر کنند. به بیان دیگر، اینترنت و رسانه‌های اجتماعی، نحوه ارتباطات علمی پژوهشگران و حتی سایر افراد عادی جامعه را دچار دگرگونی کرده است. امروزه پژوهشگران از ابزارهای اینترنت و رسانه‌های اجتماعی برای معرفی هرچه بیشتر فعالیت‌های خود و برقراری ارتباط با سایر افراد و به اشتراک‌گذاری مطالب استفاده می‌کنند.

محبوبیت اینترنت به نشریات الکترونیکی کمک می‌کند تا به انتشار بر مبنای وب بپردازند؛ درنتیجه توزیع نشریات ساده شده و نشریات وب پایه گسترش بیشتری پیدا می‌کنند (یو و همکاران[3]، 2016). در این راستا، ثلوال و کوشا[4] (2015) و ماس بلندا و همکاران[5] (2014) در پژوهش خود دریافتند که انتشارات وب پایه به‌طور چشمگیری شیوه محققان در انتشار و ترویج آثارشان را تغییر داده است و در حال حاضر محققان، پژوهش‌های خود را بیشتر از طریق وب، و نه مجلات و کنفرانس‌ها، به اشتراک می‌گذارند. همچنین برخی از نشریات همچون وبولوژی[6] ، نویسندگان را به انتشار مقالات پذیرفته‌شده در فضای وب اجتماعی ترغیب می‌کنند. هم‌زمان با این رخداد، شاخص‌های جدیدی برای سنجش اثرگذاری فعالیت‌های پژوهشی در رسانه‌های اجتماعی به وجود آمده است. آلتمتریکس (دگرسنجی) شاخص‌های جایگزین، یا شاخص‌های شبکه اجتماعی شاخص‌هایی هستند که می‌توانند در کنار شاخص‌های سنتی علم‌سنجی، برای بررسی اثرگذاری تولیدات علمی در فضای مجازی مورد استفاده قرار گیرند. شاخص‌های آلتمتریکس، اولین‌‌‌‌بار در سال 2010 توسط پریم و همکاران ارائه شد (پریم[7] و همکاران، 2010) و به خروجی‌های علمی در ابزارهای وب اجتماعی نظیر فیس‌بوک، توئیتر، وبلاگ‌ها، رسانه‌های خبری، و یا ابزار مدیریت آنلاین مرجع اشاره می‌کند (کاستاس[8] و همکاران، 2015). در این دیدگاه عملکرد هر مدرک علمی بر اساس تعداد دفعاتی که در رسانه‌های اجتماعی مشاهده، خوانش، نشانه‌گذاری، بارگیری، ذخیره، پسند (لایک)، کلیک، اشتراک، بحث، استناد شده، تعداد و کیفیت نظراتی که دریافت کرده، تعداد افرادی که آن مدرک را پیگیری می‌کنند، و یا تعداد سفارشات سنجیده می‌شوند (رز[9]، 2005؛ ولر[10]، 2015). منظور از رسانه‌های اجتماعی وبلاگ‌ها، اخبار، سایت‌های پرسش و پاسخ، رِدیت، فیس‌‌‌بوک، گوگل‌پلاس، پینترِست و توئیتر، لینکدین، سایت یولایک، مندلی، شمارش اسناد سیاستی، یوتیوب، اف. 1000[11] و غیره است.

در حال حاضر ایمپکت استوری[12]، پلام‌ایکس[13] و آلتمتریکس، گردآورندگان اصلیِ داده‌های آلتمتریکس هستند که به برداشت‌کنندگان[14]، یا ارائه‌دهندگان خدمات آلتمتریکس معروف‌اند. این پایگاه‌ها انواع رسانه‌های اجتماعی را رصد و از روش‌های بازشناسی پیوند و تکنیک‌های متن‌کاوی استفاده می‌کنند. برای مثال مبنای کار مؤسسه آلتمتریکس بدین صورت است که هرگونه بحث (در وبلاگ‌ها، اخبار، سایت‌های پرسش و پاسخ و ردیت)، اشاره (در فیسبوک، گوگل پلاس، پینترست، توئیتر و لینکداین)، مطالعه و نشان‌گذاری (در سایت یولایک، مندلی و کونوتیا) و ویدئو (در یوتیوب) یک مقاله علمی در رسانه‌های فوق دارای امتیازهای متفاوتی است. از ﻣﺠﻤﻮع اﻳﻦ اﻣﺘﻴﺎزات، ﻳﻚ ﻧﻤﺮة آﻟﺘﻤﺘﺮﻳﻚِ ﻛﻠﻲ ﻛﻪ نشان‌دﻫﻨﺪة ﻣﻴـﺰان اﺷـﺘﺮاک و اﺳـﺘﻔﺎده از آن ﻣﺪرک در رﺳﺎﻧﻪ‌ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳـﺖ، اﺧﺘﺼـﺎص داده ﻣـﻲﺷـﻮد. ﺑـﻪ ﺑﻴـﺎن دﻳﮕـﺮ، ﻧﻤـﺮة آﻟﺘﻤﺘﺮﻳـکس نشان‌دﻫﻨﺪة ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺗﻮﺟﻬﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﺪرک در رسانهﻫﺎی اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ درﻳﺎﻓـﺖ ﻛـﺮده است (بورنمن، 2014). ﺳﭙﺲ، اﻳﻦ ﻧﻤﺮه ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺪاد مقاله‌ﻫـﺎی ﻣﻮﺟـﻮد در ﻣﺠﻠـﺔ ﻣﻨﺘﺸـﺮﻛﻨﻨﺪة ﻣﻘﺎﻟﻪ و همچنین ﺗﻌﺪاد ﻣﻘﺎﻟﻪ‌های ﻣﻨﺘﺸﺮﺷﺪه در ﻳﻚ ﺳﺎل ﺧﺎص نرمال‌سازی ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ از اﻳـﻦ ﻃﺮﻳـﻖ اﻣﻜﺎن ﻣﻘﺎﻳﺴﺔ ﻧﻤﺮة آﻟﺘﻤﺘﺮیکس ﻳﻚ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻘﺎﻟﻪﻫﺎی همﺳﻦ ﻳﺎ مقالهﻫـﺎی ﻣﻨﺘﺸﺮﺷـﺪه در ﻣﺠﻠـﺔ یکسان ﻓﺮاﻫﻢ ﺷﻮد. این ﻣﺆﺳﺴـه همچنین، آﻣﺎرﻫـﺎی ﻣﻔﻴـﺪ و ﻏﻨـﻲ دﻳﮕـﺮی درﺧﺼـﻮص ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ اﻓﺮاد ﺑﻪ اﺷﺘﺮاک ‌ﮔﺬارﻧﺪه ﻳﺎ ﺧﻮاﻧﻨﺪه، ﺳﻄﺢ حرفه‌ای و رﺷﺘﺔ ﺗﺨﺼﺼﻲ اﻳـﻦ اﻓـﺮاد نیز در اﺧﺘﻴﺎر ﻗﺮار می‌دهد.

استنادهای مبتنی بر آلتمتریکس سریع‌تر از استنادهای سنتی (منابع چاپی) جمع‌آوری و منتشر می‌شوند. علاوه‌براین، پژوهشگران می‌توانند آثار خود در گستره وسیع فضای وب منتشر کنند. درصورتی‌که در گذشته، این امر محدود به کتاب‌ها و مقالات چاپی بود؛ لذا، سیاست‌گذار علمی و یا حامی مالی یک پروژه می‌تواند به‌سرعت متوجه شود که بر موضوع علمی صحیحی سرمایه‌گذاری کرده یا خیر؛ و نیز مردم نیز به‌راحتی متوجه می‌شوند بودجه‌های دولت در چه راستایی در پژوهش هزینه می‌شوند. از سوی دیگر، آلتمتریکس ابزاری مکمل برای استنادهای سنتی است و جایگزینی کلی آن با استنادهای منتشرشده در کتاب‌ها و مجلات صحیح نیست. بنابراین، پتانسیل خاص خود را داراست و هر شخصی که زمان کافی در اختیار دارد، می‌تواند از این ابزار برای انعکاس پژوهش‌هایش سود ببرد. علاوه‌براین، آلتمتریکس ابزاری نسبتاً جدید است که این امر لزوم پژوهش‌های بیشتر درباره آن را ضروری می‌کند (Altmetric.com).

 

 

 

 

با توجه به اهمیت شاخص‌های آلتمتریکس در ارزیابی علم و فناوری و اهمیت اثربخشی پژوهش‌ها برای سیاست‌گذاران و حامیان مالی پژوهش‌های این حوزه، شایسته است از ابزارهای متعدد برای افزایش اثرگذاری استفاده شود که استفاده از بسترها یا رسانه‌های وب اجتماعی یکی از این ابزارها است. ازآنجاکه میزان اقبال پژوهش‌ها در فضای اجتماعی مجازی و نیز در حوزه‌های علمی گوناگون مشخص نیست؛ بنابراین مطالعه حاضر بر آن است ویژگی صد مقاله برتر در سال 2017 در جهان که توسط شرکت آلتمتریکس معرفی شده‌اند را استخراج و تحلیل نماید تا مشخص شود، این مقالات چه ویژگی‌هایی داشته‌اند، در چه موضوعاتی کار شده‌اند که در بستر/رسانه وب اجتماعی تا این حد مورد توجه واقع شده‌اند. همچنین بررسی پراکندگی انتشار این مقالات برحسب موضوع، بستر، زمان انتشار، نوع نشریه، و توزیع جغرافیایی آنها چگونه بوده است. همچنین، این مقاله شاخص‌های آلتمتریکسی که بیشتر در جامعه علمی مجازی در حوزه‌های گوناگون مورد استقبال قرار گرفته‌اند و نیز نمره آلتمتریکس و وضعیت استنادی این مقالات را در وب آو ساینس و اسکوپوس را مورد بررسی قرار داده است.

سؤال‌های پژوهش

1. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس برحسب موضوع چگونه است؟

2. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس برحسب مجلات چگونه است؟

3. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس برحسب ماه انتشار چگونه است؟

4. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس بر کشورهای فعال چگونه است؟

5. کدام شاخص‌های آلتمتریکس به شدت توسط جامعه علمی مجازی مورد استقبال قرار گرفته است؟

6. نمره آلتمتریکس و وضعیت استناد صد مقاله برتر آلتمتریکس در وب آو ساینس و اسکوپوس چگونه است؟

چارچوب نظری

امروزه سنجش و ارزیابی ابعاد مختلف توسعۀ علم با استفاده از شاخص‌های گوناگون علم، فناوری، نوآوری و با بهره‌گیری از روش‌هایی متنوع چون کتاب‌سنجی، علم‌سنجی، اطلاع‌سنجی، وب‌سنجی و آلتمتریکس انجام می‌شود. آنها جنبه‌های اساسی فعالیت‌های علمی را از طریق روش‌های کمّی، آماری و کیفی ارائه می‌دهند و با تکیه بر آنها می‌توان دربارۀ توسعۀ همه‌جانبۀ علمی یک حوزه علمی، فرد، سازمان، یا کشوری قضاوت کرد تا پژوهش‌هایی که بیشترین کیفیت و ارزش دریافت کمک‌هزینه و حمایت مالی را دارند مشخص شوند. نظر به تعدد پژوهش‌ها و پژوهشگران فعال در حوزه‌های علمی گوناگون و نیز تمایل بالای ایشان به اشتراک و انعکاس یافته‌های علمی و فناورانه در بسترهای اجتماعی ارائه‌شده در وب از یک سو و محدودیت روش‌های مبتنی بر استناد و علم‌سنجی از سویی دیگر، از دگرسنجی به‌عنوان مکملی برای ارزیابی تأثیرات برون‌دادهای علم و فناوری استفاده می‌شود (پرایم و دیگران، 2012).

هم‌اکنون، معیارهای جایگزینی سنجش تولیدات علمی بر مبنای رسانه‌های آنلاین در حال توسعه و آزمایش هستند. درواقع رویکرد آلتمتریکس، زمینه‌ای امیدوارکننده برای انتشار پژوهش‌هاست؛ زیرا اطلاعات فراوانی توسط رسانه‌های اجتماعی ارائه شده و درنتیجه شفافیت عملکرد در جوامع علمی افزایش می‌یابد (پریم، 2013؛ پریم و همکاران، 2010؛ پریم و همکاران، 2012). با تجزیه و تحلیل داده‌های رسانه‌های اجتماعی، دانشمندان علوم اجتماعی به بینش جدیدی در ساختار و پویایی آثار علمی دست یافته‌اند (هافمن[15] و همکاران، 2016). آلتمتریکس یکی از ابزارهای مورد استفاده در پژوهش‌های نوین و مکملی برای شاخص‌های سنتی مبتنی بر استناد است.

 

پیشینه پژوهش

پیشینه پژوهش در داخل

با ورود این مبحث به دنیای سنجش و ارزیابی علم و فناوری، آلتمتریکس و سنجه‌های مرتبط با آن از ابعاد گوناگون مورد بررسی قرار گرفتند که در ادامه به مهم‌ترین آنها در داخل و خارج کشور اشاره می‌شود: در میان پژوهش‌های منتشرشده به زبان فارسی، اصنافی (1394) به بررسی میزان حضور اعضای هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در شبکه علمی ریسرچ گیت پرداخت و دریافت رشته‌های شیمی، لیزر و پلاسما و فیزیک بیشترین میزان حضور را در شبکه علمی ریسرچ گیت داشته‌اند. این پژوهش نشان داد که اساتید رشته‌های علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی در شبکه ریسرچ گیت فعالیت جدی ندارند. از سوی دیگر، پژوهش عرفان‌منش (1395) در بررسی حضور مقاله‌های بین‌المللی ایرانی علم اطلاعات و کتابداری در رسانه‌های اجتماعی با روش آلتمتریکس با بررسی 563 ﻣﻘﺎﻟـﻪ در ﻣﻮﺿﻮع ﻋﻠﻢ اﻃﻼﻋﺎت و ﻛﺘﺎﺑﺪاری ﻧﻤﺎﻳﻪ‌ﺷﺪه در ﭘﺎﻳﮕـﺎه وب آو ﺳـﺎﻳﻨﺲ نشان داد از 563 مقاله ایرانی علم اطلاعات و کتابداری نمایه‌شده در پایگاه علوم، 72 مقاله در رسانه‌های اجتماعی مختلف به اشتراک گذاشته شده‌اند. بررسی انواع رسانه‌های اجتماعی مختلف نشان می‌دهد که توئیتر (80.55)، مندلی (77.77) و سایت یولایک (22.22) مهم‌ترین رسانه‌های اجتماعی منتشرکننده مقاله‌های علم اطلاعات و کتابداری ایران بوده‌اند. همچنین، با تکیه نظام آلتمتریکس پلاس، ابراهیمی و همکاران (1395) رابطه بین سنجه‌های جایگزین رؤیت‌پذیری و ذخیره با شاخص استناد را بررسی کردند. نتایج نشان دادند که سنجه‌های رؤیت‌پذیری و ذخیره در شبکه‌های اجتماعی سایت یولایک و مندلی با شاخص استناد در کلیه نظام‌های مورد بررسی همبستگی مثبت و معناداری دارد و اشتراک‌گذاری آثار علمی در شبکه‌های اجتماعی از قبیل مندلی می‌تواند میزان رؤیت‌پذیری و استناد آینده آنها را افزایش دهد. دوخانی و همکاران (1396) به وضعیت استفاده از ابزارهای وب 2 مبتنی بر پیاده‌سازی آلتمتریکس در کتابخانه مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران پرداختند و دریافتند میزان استفاده از ابزارهای وب 2 مورد بررسی در پژوهش، میان جامعه هدف (کتابداران و کاربران) پایین‌تر از حد متوسط، و استفاده از شبکه‌های اجتماعی پیام‌رسان موبایلی میان کتابداران و کاربران در حد متوسط است. همچنین، تحلیل ابزار سامانه مدیریت اطلاعات تحقیقاتی نشان داد میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مندلی و ریسرچ گیت میان کاربران پس از ایجاد سامانه و پیاده‌سازی آلتمتریکس افزایش‌ یافته است.

پیشینه پژوهش در خارج

در خارج کشور نیز این موضوعی بسیار مود توجه بوده است، تا حدی که در نیمه دوم سال 2018، نشریه‌ای با این نام[16] فعالیت خود را آغاز کرد. از میان پژوهش‌های منتشرشده به زبان انگلیسی، که[17] و همکاران (2017) به بررسی آثار پژوهشگران در شبکه توئیتر پرداختند. نتایج نشان دادند پژوهشگران رشته‌های علوم اجتماعی، رایانه و علم اطلاعات بیش از سایر رشته‌ها از توئیتر بهره می‌برند. همچنین زنان بیش از مردان از توئیتر در انعکاس فعالیت‌های پژوهشی خود سود می‌جویند. مرادی[18] (2017) نیز با تحلیل مقالات سلب اعتبارشده جهان از بُعد علم‌سنجی و آلتمتریکس در دو حوزه بیوشیمی و زیست‌مولکولی بر اساس پایگاه وب آو ساینس به این نتیجه رسید که مقالات حتی اگر سلب اعتبار شده باشند، در فضای مجازی و وب اجتماعی بیشتر دیده می‌شوند و چه‌بسا این امر به افزایش دریافت استناد مقالات کم‌اعتبار کمک شایانی نماید. به بیان دیگر، مقالات چه ارزشمند و چه بی‌اعتبار، با قرارگرفتن در وب اجتماعی در دسترس همگان هستند و می‌توانند بیشتر از گذشته مورد توجه، خوانش و استناد باشند. آراجو[19] و همکاران (2017) در پژوهش دیگری به بررسی 20 مقاله برتر منتشرشده پیرامون بیماری پارکینسون در پاکستان با استفاده از آلتمتریکس پرداخت. این مقالات به‌طور عمده در نشریات تأثیرگذار منتشر شده است، که نشان می‌دهد بین معیارهای آلمتریکس و معیارهای متداول، همبستگی وجود دارد. یک مقاله منتشرشده در یک مجله نسبتاً مدرن توجه قابل ملاحظه‌ای به خود جلب کرد، که نشان می‌دهد توجه عمومی همیشه با معیارهای سنتی موازی نیست. یو[20] (2016) نیز به بررسی فعالیت 300 پژوهشگر حوزه مدیریت زنجیره تأمین در شبکه ریسرچ گیت پرداخت و با مقایسه همبستگی بین مقایسه نمره آر.جی. ریسرچ گیت و شاخص اف.دبلیو.سی.آی.[21] کی (از شاخص‌های کیفی در پایگاه اسکوپوس است و تأثیر استنادی یک مقاله را در مقایسه با مقالات مشابه از نظر سال انتشار، نوع مقاله و رشته موضوعی مشخص می‌کند) نشان داد نمره ریسرچ گیت می‌تواند شاخصی مؤثر برای اندازه‌گیری عملکرد فردی محققان باشد. هافمن و همکاران (2016) اشاره کردند که با مطالعه موردی عملکرد پژوهشگران حوزه مدیریت در کشور سوئیس در شبکه‌های مجازی، به دنبال استخراج سنجه‌های آنلاین جدید بود تا با استناد و سنجه علم‌سنجی برابری کند. آنها دریافتند که میزان مرکزیت در تحلیل ارتباطات کاربران در شبکه‌های مجازی با سنجه‌های مجازی مطابقت دارد. بدین معنی که افرادی که استناد بیشتری دریافت می‌کنند در این شبکه‌ها در مرکز خوشه‌ها هستند و نیز عواملی مثل تعداد دریافت استناد، سابقه کاری و نیز میزان حضور در شبکه‌های اجتماعی گوناگون بر این مرکزیت تأثیرگذار است.

اورتگا[22] (2015) در پژوهش خود به مطالعه شاخص‌های استنادی آلتمتریکس و کتاب‌سنجی از: آر.جی، مندلی، آکادمیا، مایکروسافت آکادمیک سرچ و گوگل اسکولار، شورای ملی پژوهشی اسپانیا و رابطه بین آنها پرداخت. نتایج حاکی از ارتباط نامطلوب بین این دو ابزار بودند. همچنین شیری واستاوا[23] و همکاران (2015) به بررسی شاخص‌های آلتمتریکس ریسرچ گیت و پایگاه استنادی اسکوپوس پرداختند و نشان دادند بیشتر معیارهای ارائه‌شده توسط ریسرچ گیت به‌جز امتیاز آر.جی.[24] و تعداد استنادهای برگرفته از اسکوپوس دارای همبستگی مثبت و معناداری با استنادهای اسکوپوس هستند.

جمع‌بندی از مرور پیشینه

جمع‌بندی پیشینه‌ها نشان می‌دهند پژوهش‌های بسیاری در ارتباط با آلتمتریکس در دنیا انجام شده است که شاخص‌ها یا بسترهای مختلف رسانه‌های اجتماعی را برای ارزیابی علم و فناوری انتخاب کرده‌اند یا با تطبیق شاخص‌های ارزیابی سنتی علمی و فناوری با شاخص‌های نوین سعی کرده‌اند شاخص جدیدی را به‌عنوان جایگزین ارائه نمایند. در بسیاری از این مطالعات، ﻣﻘﺎﻳﺴـﺔ ﻫﻤﺒﺴـﺘﮕﻲ ﻣﻴـﺎن ﺷـﺎﺧﺺ‌ﻫـﺎی ﻋﻠـﻢﺳـﻨﺠﻲ و آلتمتریکس به‌منظور یافتن ابزارهای جایگزین از اﻫﺪاف اصلی ﺑﻮده اﺳﺖ. از سویی، در مطالعات چون ابراهیمی و همکاران (1395) و مرادی (2017)، از ابزارهای و میزبان‌های دگرسنجی متفاوتی برای گردآوری داده‌ها استفاده شده است.

همچنین، تقریبا تمامی ادبیات مورد بررسی حاکی از آن بودند که آلتمتریکس می‌تواند مکمل شاخص‌های سنتی پیشین برای ارزیابی تولیدات علمی باشد و بازخورد بلادرنگی از استقبال یا عدم استقبال جامعه علمی به خروجی مربوطه به دست دهد. به بیان دیگر، آلتمتریکس امکانی است که می‌تواند تأثیر یک پژوهش علمی را در دنیای علمی مدرن نشان دهد ( پیوووار[25]، 2013). از سوی دیگر ازآنجاکه به نظر می‌رسد، قابلیت داده‌های آلتمتریکس برای ارزیابی علم و فناوری بسیار باشد، پژوهش‌های این حوزه بیشتر به بررسی پتانسیل این سنجه‌ها در سنجش و ارزیابی دلالت داشته‌اند و در این راستا، بررسی تفکیکی حوزه‌های موضوعی و رفتار پژوهشگران رشته‌های گوناگون مغفول مانده و بیشتر بر سنجه‌ها به‌طور کلی تمرکز شده است. شایان ذکر است در میان مطالعات پیشین، پژوهشی که به ویژگی‌های متعدد مقالات آلتمتریکس برتر بپردازد انجام نشده که در این پژوهش از هر دو زاویه، بدان توجه شده است.

روش‌شناسی پژوهش

ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﻛﺎرﺑﺮدی ﺑﻮده که ﺑﺎ رویکرد کمّی و استفاده از شاخص‌های علم‌سنجی (وفائیان، 1396) ویژگی‌های صد مقاله برتر در سال 2017 میلادی از حیث آلتمتریکس بررسی شده‌اند. ازآنجاکه مؤسسه «آﻟﺘﻤﺘﺮﻳکس» نسب به سایر خدمت‌دهندگان خدمات آلتمتریکس، رسانه‌های اجتماعی بیشتری را رصد می‌کند، صد مقاله برتر مؤسسه مذکور، ﺟﺎﻣﻌﺔ این ﭘﮋوﻫﺶ را تشکیل داده‌اند. بسیاری از پژوهش‌های پیشین نظیر کاستاس و همکاران، 2014؛ روبینسون[26]، 2014؛ بورنمن[27]، 2014؛ و باندو[28]، 2013 در حوزه آلتمتریکس نیز بر اساس داده‌های ارائه‌شده توسط این مؤسسه انجام شده‌اند.

در حالت عادی، برای گردآوری داده‌های آلتمتریکس هر مقاله، از این مؤسسه، باید با مراجعه به آدرس https://www.altmetric.com/explorer و در صفحه جستجوی پیشرفته، عنوان مقاله، دی.او.آی.[29]، یا اسم نویسنده را جستجو کرد و از پروفایل مقاله، داده‌هایی نظیر نمره آلتمتریکس، موضوع، مجرای انتشار، سال انتشار، کشور تولیدکننده و وضعیت خوانندگان در رسانه‌های اجتماعی گوناگون را احصا کرد. از سال 2013 این مؤسسه، فهرست صد مقاله برتر را از حیث آلتمتریکس در آخرین روز‌های هر سال میلادی، در سایت خود ارائه می‌دهد[30] و در پژوهش حاضر، فهرست صد مقاله به همراه داده‌های آلتمتریکس آنها به‌صورت فایل اکسل از این لینک استخراج شدند. وضعیت استنادی در وب آو ساینس و اسکوپوس نیز با جستجوی عنوان هر مقاله در داخل علامت نقل و قول و جستجوی عین عبارت در هر پایگاه به دست آمد و درنهایت نمره آلتمتریکس و وضعیت استنادی مقالات مقایسه شدند. سپس، داده‌ها بر اساس ابعاد و شاخص‌های گوناگون به تفکیک حوزه‌های علمی با بهره‌گیری از روش‎های آمار توصیفی مورد مطالعه قرار گرفتند.

 

 

یافته‌های پژوهش

پاسخ به سؤال اول پژوهش. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس برحسب موضوع چگونه است؟

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 1. صد مقالۀ برتر حوزۀ آلتمتریکس بر اساس موضوع

 

 

 

 

در پاسخ به پرسش اول پژوهش مطابق نمودار 1 صد مقالۀ برتر حوزۀ آلتمتریکس در هشت رشته دسته‌بندی شدند. بیش از نیمی از مقالات، یعنی 53 مدرک (53 درصد)، در گروه پزشکی و سلامت قرار گرفتند. سپس بیشترین میزان مقاله به زیست‌شناسی با 20 مقاله تعلق داشت؛ و علوم زمین و محیط‌زیست با 9 مقاله، جامعه‌شناسی با 8 مقاله، 2 مقاله در موضوع تحقیق و توسعه و فیزیک و یک مقاله هم در علوم اطلاعات و رایانه منتشر شده بود.

پاسخ به سؤال دوم پژوهش. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس برحسب مجلات چگونه است؟

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار2. پراکندگی مقالات برتر آلتمتریکس در مجلات

نمودار 2 نشان می‌دهد پراکندگی مقالات بیشتر در چه مجلاتی بوده است. در این نمودار بیشترین تعداد مقالات (16 مقاله) در مجلۀ نیچر به چاپ رسیدند. سپس مجله لنست با 12 مقاله، بریتیش مدیکال[31] 6 مقاله، مجلۀ ساینس[32] و جاما[33] 5 مقاله و آنالزآو اینترنال مدسین[34] و کارنت بایولوژی[35] هرکدام 4 مقاله را منتشر کردند. کمترین میزان چاپ مقالات در مجله‌های جاما و نیو انگلند[36] بود که تنها سه مقاله را چاپ کرده بودند. باقی نشریات زیر سه مقاله چاپ کرده بودند که در جدول نشان داده نشده‌اند. همچنین، تمامی این نشریات، در پایگاه‌های آی اس آی و وب آو ساینس نمایه شده بودند.

پاسخ به سؤال سوم پژوهش. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس برحسب ماه انتشار چگونه است؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 3. ماه انتشار مقالات برتر آلتمتریکس سال 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 3 مربوط به زمان انتشار مقالات برتر آلتمتریکس سال 2017 است که نشان می‌دهد چاپ مقالات در تمامی ماه‌ها یکسان نبوده است. در ادامه توضیحاتی در مورد روند نزولی و صعودی این مقالات برحسب رشته ارائه می‌شود.

پزشکی: طبق نمودار، در اولین ماه از سال 2017، چهار مقاله در رشتۀ پزشکی به چاپ رسید. این مقدار در ماه‌های مه و ژوئن و آگوست به 8 مقاله افزایش یافت. طی ماه‌های بعدی تعداد مقاله‌های این حوزه روند نزولی داشت و در دو ماه آخر سال به صفر رسیده است.

زیست‌شناسی: تعداد مقالات بین ماه‌های ژانویه تا ماه ژولای بین یک و دو در نوسان بود. ماه آگوست به بیشترین میزان خود یعنی 4 رسید و بعد دوباره روند نزولی را طی کرد. به‌طور کلی می‌توان گفت در ماه آگوست تعداد مقالات در این حوزه از باقی ماه‌ها بیشتر بوده است.

مطالعات جامعه (جامعه‌شناسی): تعداد مقاله‌ها در این حوزه در پنج ماه اول سال بسیار کم بود. ماه ژوئن و ژولای به بیشترین مقدار خود، یعنی دو مقاله رسید. سپس دوباره تعداد مقالات کاهش یافته و در ماه آخر یعنی دسامبر دوباره افزایش یافت.

علوم زمین و محیط‌زیست: بیشترین تعداد مقاله را در اواسط سال و بین ماه‌های مارس و اکتبر داشت.

سایر حوزه‌ها: اطلاعات جدول نشان می‌دهند برخی حوزه‌های موضوعی در تمامی ماه‌های سال دارای مقاله نبوده‌اند. به بیان دیگر، رشته‌هایی چون تحقیق و توسعه تنها در دو ماه از سال یعنی ماه آوریل و ژولای، رشتۀ تاریخ فقط در ماه‌های ژانویه، مِی و آگوست و اکتبر و نیز فیزیک در ژوئن و سپتامبر دارای مقاله بودند. حوزۀ اطلاعات و رایانه نیز تنها در ماه می مقاله داشت. به‌طور کلی ماه می دارای بیشترین مقاله و مارس کمترین تعداد مقاله را دارد. نمودار 3 نشان می‌دهد که روند انتشار این نشریات، الگوی مشخصی را دنبال نکرده است.

 

 

 

پاسخ به سؤال چهارم پژوهش. پراکندگی انتشار صد مقاله برتر آلتمتریکس بر کشورهای فعال چگونه است؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 4. کشورهای فعال در چاپ 100 مقاله برتر آلتمتریکس

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 4 پراکندگی مقالات برتر آلتمتریکس بین کشورهای مختلف را نشان می‌دهد. مطابق داده‌های نمودار 4، سه کشور آمریکا، انگلستان و کانادا تولیدکنندگان مقالات آلتمتریکس برتر سال 2017 بوده‌اند. آمریکا 46 درصد، انگلستان 53 درصد و کانادا فقط 1 درصد مقالات را به چاپ رسانیده‌اند. آمریکا 27 درصد از مقالات پزشکی، 8 درصد از مقالات زیست، 4 درصد از مقالات علوم زمین و محیط‌زیست و مطالعات جامعه را به چاپ رسانده و در باقی حوزه‌ها از جمله علوم اطلاعات و رایانه، فیزیک و تحقیق و توسعه تنها یک درصد از مقالات را تولید کرده است. انگلستان 26 درصد از مقالات پزشکی را به چاپ رسانده است. این کشور 12 درصد از مقالات حوزۀ زیست‌شناسی، 5 درصد علوم زمین و محیط‌زیست و 4 درصد از مقالات تاریخ و باستان‌شناسی و جامعه‌شناسی را منتشر کرده است. به‌طور کلی کشورهای انگلستان و آمریکا هردو تقریباً در اغلب رشته‌ها، مقالاتی با میزان توجه بالا داشته‌اند؛ حال آنکه کشور کانادا تنها در یک رشته (تاریخ و باستان‌شناسی) با چاپ یک مقاله، فعال بوده است. این بدین معنی است که سایر کشورها در تولید مقالات برتر آلتمتریکس نقشی نداشته‌اند.

 

پاسخ به سؤال پنجم پژوهش. کدام شاخص‌های آلتمتریکس به شدت توسط جامعه علمی مجازی در حوزه‌های گوناگون مورد استقبال قرار گرفته است؟

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 5. شاخص‌های گوناگون آلتمتریکس را برای حوزه‌های مختلف

 

 

 

 

 

 

نمودار 5 گویای شاخص‌های گوناگون آلتمتریکس برای موضوعات و حوزه‌های علمی مختلف بر اساس پایگاه آلتمتریکس بوده است و رسانه‌های متنوعی که مقالات در آنها مورد توجه، بازدید، پسند و اشتراک بوده را نمایش می‌دهد. میزان توجه به یک مقاله در فضای مجازی با ابزارهای مختلف قابل ردگیری است. با درنظرگرفتن میزان استفادۀ حوزه‌های علمی، از بین تمام شاخص‌های آلتمتریکس که در این مطالعه بررسی شد، توئیتر بیش از سایر ابزارها مورد اقبال پژوهشگران قرار گرفت و باقی ابزارها به میزان کمتر استفاده شده‌اند. نمودار 5، 5 ابزار اصلی و پرکاربرد میان محققان رشته‌های مورد بررسی را به تصویر کشیده است. در زیر این پنج ابزار معرفی و رشته‌های مربوط به آنها بررسی شده است.

توئیتر: این شاخص شامل توئیت‌هایی می‌شود که در آن افراد، یک اثر پژوهشی را «منبع یا سوژه» توئیت خود قرار داده یا به نحوی در مورد آن صحبت کرده‌اند. ستون مربوط به سنجۀ توئیتر نشان داد که مقدار توئیت‌ها برای رشتۀ «تحقیق و توسعه» بیشتر بوده است. یافته‌ها حاکی از آن است که پژوهش‌ها در رشتۀ تحقیق و توسعه با 90 درصد و مطالعات جامعه با 80 درصد بیشتر از سایرین توئیت شدند. رشته پزشکی و زیست‌شناسی به مقدار یکسان با 75 درصد و سپس محققان رشته تاریخ و باستان‌شناسی 70 درصد از توئیتر استفاده کردند. علوم زمین و محیط‌زیست (63 درصد)، فیزیک (59 درصد) و علوم اطلاعات و رایانه (53 درصد) کمتر از باقی رشته‌ها از توئیتر استفاده کردند.

نیوز استوریز[37]: این شاخص میزان مقالات خبری که در رابطه با یک اثر پژوهشی و یا در راستای استناد به آن منتشر شده‌اند را نشان می‌دهد. نویسندگان در مقالات خبری از دستاوردهای پژوهشی سایر نویسندگان استفاده می‌کنند که این خود نشانگر «میزان توجه» جامعه به یک موضوع است. در رابطه با نیوز استوریز مشخص شد که میزان این شاخص در رشته‌های علوم زمین و محیط‌زیست با 22.11 درصد و فیزیک با 21.54 درصد بیشتر از بقیه بوده است. این شاخص در سایر رشته‌ها تقریباً مشابه بوده؛ ولی در رشتۀ علوم اطلاعات و رایانه 2 درصد نشان داده شده است که وضعیت پایین در این رشته، در توئیتر نیز مشاهده شده بود. نکتۀ حائز اهمیت این است که رشتۀ تحقیق و توسعه که رتبه اول در توئیتر را دارا بود، آخرین رتبه (تنها 0.21 درصد) را در شاخص نیوز استوریز دارد.

شمار خوانندگان مندلی: تعداد خوانندگان مندلی یا افرادی که یک مقاله را در این بستر مطالعه کرده‌اند، می‌تواند نشانه‌ای از بازگشت خواننده به این موضوع و دادن استناد به مقاله در آینده باشد (لی و ثلوال[38]،2012). بر اساس داده‌های این شاخص، مقالاتِ علوم اطلاعات و رایانه بیش از دیگر حوزه‌ها (41.52 درصد) در مندلی خوانده شدند؛ یعنی کاربران این حوزه از این ابزار استقبال بیشتری کرده‌اند. لذا مندلی می‌تواند بستر مناسبی برای انتشار مقالات این رشته باشد. فیزیک با 12 درصد و علوم زمین و محیط‌زیست با 11 درصد رتبه دوم و سوم را در این شاخص داشتند؛ حال آنکه، استفاده این شاخص در سایر رشته‌ها بسیار اندک بود.

پست‌های فیس‌بوک: تعداد پست‌های فیس‌بوک به معنای تعدادِ دریافتِ لایک[39] و یا اشتراک‌گذاری[40] یک مطلب است. دریافت لایک یا اشتراک یک مقاله در فیس‌بوک، نشانه میزان پیشرفت، اثربخشی و نیز علاقه‌مندی کاربران یک مقاله علمی است. با توجه به نمودار، رشتۀ پزشکی با 3.86 درصد، رتبۀ اول را در شاخص فیس‌بوک داشت. سپس تاریخ و باستان‌شناسی، و زیست‌شناسی به میزان مشابه (2.22 درصد) و بعد علوم زمین و محیط‌زیست با 1.86 درصد و سایر رشته‌ها نیز کمتر (به میزان زیر یک درصد) از این ابزار برای اطلاع‌رسانی بهره گرفتند. مقالات علوم اطلاعات و رایانه کمتر از بقیه و 0.27 درصد در فیس‌بوک منتشر شدند.

پست‌های وبلاگ: این شاخص به معنای پست‌هایی است که در یک وبلاگ مرتبط با یک اثر پژوهشی نوشته شده است و خود نشان از میزانِ اثربخشی یک مطلب در فضای مجازی دارد. همچنین این شاخص نشان می‌دهد یک پژوهش به چه میزان خوانده شده و مورد توجه قرار گرفته است؛ به‌علاوه به عقیده برخی محققان، استفاده از پست‌های وبلاگ، درکِ عمومی مردم از علم را افزایش می‌دهد (کِه‌آن و سوجیموتو، 2017)[41]. داده‌های نمودار 5 نشان دادند علوم زمین و محیط‌زیست، زیست‌شناسی، فیزیک و تاریخ و باستان‌شناسی به میزان یکسان (1 درصد) از وبلاگ برای اطلاع‌رسانی و نگارش در مورد مقالات حوزه خود بهره گرفتند، حال آنکه سایر رشته‌ها: پزشکی، علوم رایانه و اطلاعات، علوم جامعه و تحقیق و توسعه، بسیار کمتر و به‌ترتیب 0.83 درصد، 0.75 درصد، 0.83 درصد و 0.17 درصد از وبلاگ استفاده کردند.

آنچه تاکنون بحث شد، وضعیت میزان استفاده از هر شاخص آلتمتریکس به‌طور جداگانه و نیز میزان بهره‌گیری رشته‌های علمی از آنها بود. در ادامه میزان استفاده از این شاخص‌ها در حوزه‌های علمی مورد بررسی قرار می‌گیرد. طبق داده‌های پژوهش حاضر، تمام حوزه‌های مورد بررسی، پزشکی، علوم پایه و فنی (شامل زیست‌شناسی، علوم زمین و محیط‌زیست، فیزیک و علوم اطلاعات و رایانه) و علوم اجتماعی (شامل مطالعات جامعه تاریخ و باستان‌شناسی و توسعه و تحقیق) ابتدا در توئیتر سپس در نیوز استوریز و مندلی و فیس‌بوک و در آخر در وبلاگ‌ها فعال بوده‌اند. با نگاهی دقیق‌تر در مقدار استفادۀ حوزه‌ها از ابزارها مشخص شد که در حوزه پزشکی درصد بالایی از انتشارات در توئیتر (75.17 درصد) و درصد بسیار کمتری (13 درصد) در نیوز استوری به اشتراک گذاشته شده‌اند؛ حال آنکه، بهره‌گیری از مندلی و فیس‌بوک بسیار کمتر بوده است. همچنین، گروه علوم پایه به میزان 71.37 درصد از توئیتر، 12.70 درصد از نیوز استوری و 7.11 درصد از مندلی بهره گرفته‌اند. در مورد علوم اجتماعی، میزان استفاده از توئیتر (81.83 درصد) و نسبت به دو حوزه دیگر بیشتر بود، اما استقبال از نیوز استوری (8.6 درصد) و مندلی (6.44 درصد) کمتر بود. این نشان می‌دهد رسانه‌های خبری یافته‌های منابع علمی انسانی را همانند یافته‌های پزشکی دنبال نمی‌کنند. و به‌طور کلی توئیتر ابزار پرکاربرد در همه حوزه‌ها بوده است.

پاسخ به سؤال ششم پژوهش. نمره آلتمتریکس و وضعیت استناد  صد مقاله برتر آلتمتریکس در وب آو ساینس و اسکوپوس چگونه است؟

جدول 1. امتیاز و استنادهای 10 مقاله برتر آلتمتریکس

استنادهای اسکوپوس

استنادهای وب آو ساینس

امتیاز آلتمتریکس

تعداد مقالات

موضوع

به ازای هر مقاله

مجموع کل

به ازای هر مقاله

مجموع کل

به ازای هر مقاله

مجموع کل

15

831

711

13

122443

2310

53

پزشکی و سلامت

23

477

415

20

78803

3940

20

زیست‌شناسی

18

165

149

16

27169

3018

9

زمین‌شناسی و محیط‌زیست

12

101

85

10

15296

1912

8

مطالعات جامعه‌شناسی

16

82

77

15

14469

2893

5

تاریخ و باستان‌شناسی

4

8

7

3

3866

1933

2

تحقیق و توسعه

22

44

34

17

3878

1939

2

فیزیک

19

12

2805

1

علوم اطلاعات و رایانه

1727

1490

268729

100

مجموع کل

 

 

 

 

 

 

مطابق جدول 1، صد مقالۀ برتر آلتمتریکس درمجموع 268729 امتیاز دریافت کردند، که این مقدار به تفکیک موضوع و مقاله در جدول 1 نشان داده شده است. بیشترین میزان امتیاز آلتمتریکس مربوط به حوزۀ زیست‌شناسی بود که به‌طور میانگین، هر مقاله امتیازی معادل 3940 دریافت کرد، و کمترین میانگین امتیاز 1912 مربوط به حوزۀ مطالعات جامعه بود. میزان استناد دریافتی تمام 100 مقالۀ نمایه‌شده در پایگاه وب آو ساینس 1490 و در پایگاه اسکوپوس، تعداد کل استنادها 1727 بود. بیشترین میزان استناد دریافتی به ازای هر مقاله در حوزۀ فیزیک 22 استناد و کمترین تعداد استناد در تحقیق و توسعه به ازای هر مقاله 3 استناد بود. در ادامه داده‌های جدول به تفکیک رشته علمی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

زیست‌شناسی: بیشترین امتیاز آلتمتریکس (3940 امتیاز) را داشت. 23 استناد در پایگاه اسکوپوس و 20 استناد از پایگاه وب آو ساینس دریافت کرده است. بدین ترتیب مقالات این رشته از سایر رشته‌های علمی استناد بیشتری گرفته‌اند. به بیان دیگر، این حوزه در علم‌سنجی سنتی و نوین (آلتمتریکس) بیشترین اثرگذاری را داشته است.

علوم زمین و محیط‌زیست: 3018 امتیاز آلتمتریکس دریافت کرده و تعداد استناد دریافتی‌اش از دو پایگاه وب آو ساینس و اسکوپوس 16 و 18 بوده است.

تاریخ و باستان‌شناسی: 1893 امتیاز و به‌ترتیب 15 و 16 استناد از وب آو ساینس و اسکوپوس گرفته بود.

علوم اطلاعات و رایانه: 2805 امتیاز آلتمتریکس دریافت شده است، و در پایگاه اسکوپوس و وب آو ساینس نیز به‌ترتیب 12 و 19 استناد کسب شده است.

پزشکی: میزان امتیاز به ازای هر مقاله 2310 بوده و میزان استنادهای دریافتی از دو پایگاه مورد بررسی13 از اسکوپوس و از وب آو ساینس15 استناد بوده است.

فیزیک: 1939 امتیاز آلتمتریکس و از پایگاه وب آو ساینس و اسکوپوس به‌ترتیب 17 و 22 استناد دریافت شده است، فیزیک پس از زیست‌شناسی پر استناد‌ترین رشته در هر دو پایگاه مورد بررسی نیز است.

تحقیق و توسعه: 1933 امتیاز آلتمتریکس، 3 استناد از وب آو ساینس و 4 امتیاز از اسکوپوس گرفته است که کمترین میزان دریافت استناد از هر دو پایگاه مورد بررسی مربوط به این حوزه است.

مطالعات جامعه: کمترین میزان امتیاز 1912، 10 استناد از وب آو ساینس و 12 استناد از اسکوپوس را گرفته است.

با درنظرگرفتن میزان استناد به ازای هر مقاله، می‌توان استنباط کرد که دریافت استناد در حوزه‌های مختلف در مقالات نمایه‌شده در پایگاه اسکوپوس و وب آو ساینس تقریباً مشابه بوده و حوزه‌ای که بیشترین (زیست‌شناسی) و کمترین (تحقیق و توسعه) میزان استناد را دریافت کرده در هر دوی این پایگاه‌ها یکی بوده است. بدیهی است که به دلیل تفاوت در معیار و میزان امتیاز‌بندی در آلتمتریکس، دامنه امتیاز دریافتی در این حوزه‌ها با استناد متفاوت است.

همچنین، تحقیق و توسعه در دو پایگاه وب آو ساینس و اسکوپوس کمترین میزان استناد را دریافت کرد؛ اما در آلتمتریکس وضعیت بدی نداشت و اثرگذاری مناسبی در فضای مجازی بر اساس شاخص‌ها بر جامعه علمی داشته است؛ درحالی‌که، مطالعات جامعه در میان صد مقاله برتر آلتمریکس، کمترین امتیاز آلتمتریکس را دریافت کرده بود.

بحث و نتیجه‌گیری

توزیع صد مقالۀ برتر آلتمتریکس از حیث موضوع: حضور بیش از نیمی از 100 مقاله برتر آلتمتریکس در حوزه پزشکی و سلامت و سپس، زیست‌شناسی، علوم زمین و محیط‌زیست، مطالعات جامعه‌شناسی، تاریخ و باستان‌شناسی، تحقیق و توسعه، فیزیک، علوم اطلاعات و رایانه نشان می‌دهد مقالات این حوزه‌های موضوعی در فضای مجازی بیشتر دیده شده‌اند و به نظر می‌رسد در میان کاربران فضای مجازی، اثربخشی بیشتری نسبت به سایر رشته‌ها داشته‌اند. به بیان دیگر، در سال 2017 مقالات در این موضوعات بیشتر از سایرین، توسط ابزارهای گوناگون وب (توئیتر، وبلاگ، فیس‌بوک و غیره) مورد اشتراک، خوانش و بهره‌برداری قرار گرفته‌اند.

محل انتشار مقالات برتر آلتمتریکس: مجلۀ نیچر و سپس لنسنت، رتبه اول را در چاپ مقالات برتر آلتمتریکس داشته است و مقالاتی که در این نشریات منتشر شده بودند، بیش از سایر محمل‌ها در سطح وب در فضای مجازی دیده شده بودند. به نظر می‌رسد، همان‌طور که نشریات با ضریب تأثیر بالا به دریافت استناد بیشتر و اثرگذاری بیشتر یک مقاله کمک می‌کنند، می‌توانند در فضای وب نیز بیشتر اثرگذار بوده و توجه کاربران بیشتری را در رسانه‌های اجتماعی مختلف جلب نمایند. ازاین‌رو، اگر مقالات در نشریات معتبر چاپ شوند، احتمالا می‌توانند اثرگذاری بیشتری نیز داشته باشند.

توزیع مقالات برتر آلتمتریکس از حیث زمان: مقالات در ماه‌های آغازین سال میلادی 2017 کمتر منتشر شده‌اند، ولی با گذر زمان تا اواسط سال افزایش پیدا کرده‌اند. همچنین، در آخرین ماه از سال تعداد چاپ مقاله به نصف مقدار چاپ در ماه آغازین سال رسیده است. این یافته‌ها نشان می‌دهند که ممکن است توجه کاربران به مقالاتی که در ابتدا یا انتهای سال منتشر می‌شوند کمتر باشد؛ زیرا معمولاً این ماه‌ها با تعطیلی بیشتری همراه است و یا ممکن است روند منظم انتشار نشریات در این ماه‌ها کند شود. لذا کاربران کمتر به مقالاتی که در شماره‌های آغازین و انتهایی سال منتشر می‌شوند، توجه می‌کنند.

توزیع مقالات برتر آلتمتریکس از حیث مکان جغرافیایی: وجود کشورهای انگلستان و آمریکا در میان تولیدکنندگان مقالات پرتوجه، نشان از استقبال بیشتر مخاطبان از این مقالات و اثرگذاری بیشتر این پژوهش‌ها در فضای مجازی است. به بیان دیگر، مقالات با اثرگذاری بالا در فضای مجازی، در این کشورها انجام شده‌اند که می‌تواند یا به دلیل عادت کاربران به استفاده از فضای مجازی و مطالعه تحت وب منابع پژوهشی در این کشورها باشد؛ یا تسلط به زبان انگلیسی که زبان اصلی آنهاست، توجه بیشتری از کاربران را به خود جلب نماید.

شاخص‌های برتر آلتمتریکس: به‌طور کلی از بین تمام شاخص‌های آلتمتریکس، توئیتر بیشتر از همه برای محققان جذابیت داشت. جذابیت توئیتر در میانِ محققان رشته‌ها و گروه‌های موضوعی مختلف، توسط پژوهش‌های پیشین (کالینز، شیفمن و راک[42] ،2016؛ کاستاس، 2015) تأیید شده بود. پیام‌های توئیتر کوتاه هستند، سریع منتشر می‌شوند و به مخاطبان نهایی می‌رسند، محققان به سرعت و در لحظه، حتی زمانی که در یک همایشِ علمی باشند، به‌راحتی می‌توانند اطلاعات خود را به اشتراک بگذارند و در باب موضوعی با دیگران گفتگو کنند. به‌علاوه استفاده از هشتگ‌ها، امکان دنبال‌کردن یک موضوع علمی را تسهیل می‌کند. با توجه به یافته‌های این پژوهش، دو موضوعِ تحقیق و توسعه و مطالعات جامعه بیشتر از دیگران از توئیتر استفاده کرده بودند. همچنین، پزشکی و زیست‌شناسی به مقدار برابر و سپس متخصصان حوزه تاریخ و باستان‌شناسی بیشتر از سایرین از توئیتر استفاده کردند و با یافته‌های کِه‌آن و سوجیموتو[43] (2017) مطابقت داشت که محققان رشته تاریخ و روان‌شناسی بیشترین استفاده‌کنندگان توئیتر هستند. از سوی دیگر، هاستین، کاستاس و لاریور[44] (2015) نتیجه گرفتند که فعالیت گروه علوم اجتماعی در توئیتر از سایر رشته‌های علمی از جمله ریاضیات بیشتر بوده است. گفتنی است طبق نظام استاندارد تقسیم‌بندی حرفه‌ای 2018[45] که توسط وزارت کار و آمار[46] آمریکا منتشر شده است. تاریخ، مطالعات جامعه‌شناسی و روان‌شناسی در زیرمجموعه رشته‌های علوم اجتماعی قرار گرفته‌اند (دستنامۀ استاندارد تقسیم‌بندی حرفه‌ای آمریکا، 2018). به‌طور کلی می‌توان نتیجه گرفت که رشته‌های مرتبط با علوم اجتماعی از توئیتر بهره بیشتری می­گیرند که دلیل آن می­تواند ماهیت اجتماعی رشته­های علوم اجتماعی و نیاز اعضای این رشته‌ها برای برقراری ارتباط با عموم جامعه باشد. در وب اجتماعی یا وب 2 نیز حضور کاربران بیشتر حس می‌شود و نقش آنها پررنگ‌تر است لذا این رشته‌ها از آن استفاده می‌کنند و این بستر را برای ارتباط با جامعه مناسب می‌دانند.

پس از توئیتر، میزان انتشار مطالب در مورد مقالات علمی در نیوز استوریز بیشتر بود. زمین‌شناسی، فیزیک و زیست‌شناسی از میان ابزارهای در دسترس وب اجتماعی، بیشتر از نیوز استوریز استفاده کردند. احتمالا علت این امر ماهیت خبری این رشته‌هاست؛ زیرا معمولاً اخبار زمین‌شناسی و فیزیک و زیست‌شناسی، حوزه علوم پایه (همان)، پای ثابت اخبار علمی در روزنامه‌ها بوده و اغلب دستاوردهای علمی در روزنامه‌ها منتشر می‌شوند. گفتنی است که نیوز استوریز به نسبت سایر ابزارها (توئیتر) جنبه رسمی بیشتری داشته و شاید بتوان گفت به نسبت ابزارهای شبکه اجتماعی مخاطبان بیشتری نیز داشته باشد.

مندلی ابزارهای پرمخاطب ارتباطی به‌ویژه در علوم اطلاعات و رایانه است. محتوای اطلاعاتی مندلی نشانگر محدودیت در حوزه‌های علوم اجتماعی و گسترش در حوزه علوم پایه و پزشکی است (محمدی و ثلوال، 2014)[47]، این امر داده‌های این پژوهش را تأیید می‌کند. دلیل عدم استفاده از مندلی توسط سایر محققان، ممکن است به عدم شناخت شبکه‌های اجتماعی علمی اینچنینی و یا تفاوت در رفتارهای پژوهشی در حوزه‌ها باشد. مندلی امکان اشتراک مقاله به‌صورت تمام‌متن و نیز استناددهی و ردیابی میزان بهره‌گیری و خوانش یک مقاله را نشان می‌دهد. به‌ نظر می‌رسد شناسایی این توانمندی‌ها توسط اعضای دو حوزه علمی علوم اطلاعات و رایانه بیشتر باشد؛ زیرا علوم اطلاعات با مطالعات استنادی و تحلیل شبکه‌های هم‌تألیفی بیشتر سر و کار دارد. بدیهی است، زمانی که بستری در یک حوزه شایع می‌شود، متخصصان از آن استقبال بیشتری کنند و مطالعات بی‌شمار متخصصان علوم اطلاعات و رایانه از شبکه‌های اجتماعی علمی، می­تواند دلیلی بر اقبال بیشتر مندلی در میان این رشته‌ها باشد.

در پژوهش حاضر، فیس‌بوک کمتر مورد اقبال پژوهشگران بود که دلیل استقبال کمتر از فیس‌بوک می‌تواند به روند کاهشی کاربران آن و نیز جایگزینی آن با سایر ابزارها از جمله اینستاگرام باشد (کالینز، شیفمن و راک،2016)؛ لیکن، پژوهشگران پزشکی به نسبت سایر حوزه‌ها بیشتر از آن در ایجاد صفحه‌هایی که بر موضوعات خاص تمرکز داشته باشد و نیز گروه‌های موضوعی جهت انتشار پست‌های طولانی بهره بیشتر برده‌اند. وبلاگ نیز به‌طور کلی بسیار کمتر از بقیه استفاده شده است. علوم زمین و محیط‌زیست، زیست‌شناسی و فیزیک، بیشتر از سایر حوزه‌های علمی از پست‌های وبلاگ بهره گرفته‌اند، پیش‌تر نیز رفتار مشترکی از متخصصان این رشته‌ها، علوم پایه، در مورد ابزار نیوز استوریز وجود داشت. علی‌رغم قدمت حضور وبلاگ‌ها در وب اجتماعی، بهره‌جوبی محققان برای تهیه محتوا (مِسنر و دیستاسو[48]، 2008) و مزیت‌هایی چون امکان نوشتن متن‌های کامل و طولانی (بورنمان[49]،2015)، دلیل کاهش استفاده از وبلاگ می‌تواند بسترهایی باشد که ارائه اطلاعات خلاصه را تشویق می‌کنند و نیز تمامی امکانات مشابه نظیر سیستم نظرسنجی، ارائه مطالب به‌صورت تاریخی، در سایر ابزارهای اجتماعی امروز وجود دارد.

و در انتها، سایر ابزارهای ارتباطی در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند که در اغلب رشته‌ها یا بی‌استفاده مانده بودند یا به مقدار بسیار ناچیز کاربرد داشته‌اند، ازاین‌رو بدان‌ها پرداخته نشد. درمجموع، نکته قابل توجه آن است که در میانِ حوزه‌های علمی گوناگون، تفاوت‌هایی در الگویِ به‌کارگیری ابزارهای علمی در بستر وب اجتماعی دیده شد. به نظر می‌رسد، رفتار اطلاعاتی متخصصان هر رشته بر اساس ماهیت آن در فضای مجازی متفاوت است و متخصصان تمایل به استفاده از ابزار و بستر خاصی برای انتشار یافته‌های علمی خود دارند. با شناسایی شاخص‌های مورد استفادۀ هر رشته می‌توان از آن برای اشتراک دانش با متخصصان استفاده کرد و اثربخشی یک پژوهش را در میان جامعه علمی مورد نظر بیشتر کرد. همچنین، ارتباطات علمی متخصصان یک حوزه را در بستر مورد نظرشان بهتر سنجید و توسعه داد.

وضعیت استنادی صد مقالۀ برتر آلتمتریکس: پژوهش‌هایی که به بررسی امتیاز آلتمتریکس مقالات می‌پردازند، اغلب نمونه‌گیری را از بین مقالات پراستناد نمایه‌شده در پایگاه‌های استنادی مثل وب آو ساینس یا اسکوپوس انجام می‌دهند، حال آنکه به اعتقاد برخی (کِه‌آن و سوجیموتو، 2017)[50] این روش باعث ایجاد سوگیری در نتایج داده‌ها می‌شود. در این پژوهش برخلاف سایر روش‌های مذکور مقالاتی که امتیاز آلتمتریکس بالایی داشتند، انتخاب و تعداد استناد آنها بررسی شد. میزان دریافت استناد در حوزه‌های مختلف در میان مقالات نمایه‌شده در پایگاه اسکوپوس و وب آو ساینس تقریباً مشابه بود. گرچه به‌طور کل پوشش استنادی اسکوپوس بیشتر از دیگری است (یانگ و مه هو[51]، 2006) و (لی[52] و همکاران، 2010)؛ حوزه‌هایی با کمترین و بیشترین میزان استناد، در هر دوی این پایگاه‌ها مشابه بوده‌اند. زیست‌شناسی در تمام تقسیم‌بندی‌های استنادی دو پایگاه پراستنادترین موضوع به ازای هر مقاله و به ازای دریافت امتیاز آلتمتریکس بود. این یافته نشان می‌دهد که میزان استقبال در مقالات پراستناد از رویکرد علم‌سنجی نوین و سنتی یکسان است و چه‌بسا، استقبال بیشتر از این مقالات در فضای مجازی به دریافت استناد انجامیده و یا بالعکس. لازم به ذکر است که شماری از پژوهش‌های پیشین به این موضوع اشاره کرده‌اند که میزان فعالیت در فضای مجازی با تعداد استنادها ارتباط مستقیم دارد (ثلوال، 2015؛ کاستاس و همکاران، 2015؛ مرادی و اصنافی، 2016)، و نیز در برخی موارد می‌توان با توجه به میزان فعالیت در شبکه‌های اجتماعی، شمار استنادها نیز پیش‌بینی شده بود (ایزنباخ[53]، 2011). ازاین‌رو، به نظر می‌رسد هر دو فضای علمی شبکه استنادی و مجازی می‌توانند در افزایش اثربخشی یک پژوهش و استفاده حداکثری از آن سودمند باشند، لذا به پژوهشگران توصیه شده است که علاوه‌بر توجه به انتشار در نشریات معتبر و دریافت استنادهای بیشتر، پژوهش‌های خود را در فضای مجازی نیز به اشتراک بگذارند تا کارشان بیشتر دیده شود.

استفاده از سنجه‌های وبی (غیراستنادی) در سال‌های اخیر بین پژوهشگران افزایش یافته و متخصصان علم‌سنجی نیز بدان توجه بیشتری کرده‌اند؛ زیرا آلتمتریکس برای سنجش اثربخشی یک پژوهش، تنها متکی بر استناد نیست و نسبت به سنجه‌های استنادی نتایج سریع‌تری را ارائه می‌کند. به‌علاوه امکان سنجش را از مقاله یا کتاب فراتر برده و گستره وسیعی از بروندادهای علمی را از پژوهش­ها و اقدامات علمی دربرمی‌گیرد. از سوی دیگر، این رویکرد برای حامیان مالی و سیاست‌گذاران علم، فناوری و نوآوری نیز مفید است؛ زیرا به علت دریافت بازخوردهای سریع‌تر از جامعه، نتیجه هزینه‌کرد و بودجه‌ریزی خود را زودتر لمس می‌کنند. لذا می‌توانند پژوهش‌هایی تعریف کنند تا بر اساس نیاز جامعه بوده و اولویت‌های جامعه را بر این پایه بنا نهند. نتایج این پژوهش نشان دادند پژوهشگران حوزه‌های علمی گوناگون از ابزارهای متنوعی برای ارائه بروندادها و دستاوردهای پژوهشی خود استفاده می‌کنند و به طرق مختلف پیام علمی خود را به زبان ساده به عموم می‌رسانند که در این میان، توئیتر پراستفاده‌ترین ابزار بین پژوهشگران جهان بوده است. این در حالی است که این ابزار، در ایران فیلتر است؛ بنابراین، پژوهشگران ایرانی ناگریزند از ابزارهای دیگری برای معرفی پژوهش و ارائه یافته‌های خود بهره جویند. همچنین، پیشنهاد می‌شود مطالعاتی با رویکرد رشته‌ای و میان‌حوزه‌ای انجام شود تا شاخص‌های آلتمتریکس به‌صورت عمیق‌تر و طولی (زمانی) تعریف شده و الگوهای احتمالی استفادۀ هر رشته از ابزارها مشخص شود. همچنین با تحلیل محتوای پست‌های فیس‌بوک، وبلاگ و غیره برای مقالات خصوصاً مقالات برتر، میزان و نوعِ اثرگذاری وبی همچون فضای استنادی سنتی تعیین شود تا مشخص گردد این نوع ارتباطات علمی تحت وب همانند استنادها تا چه اندازه جنبه منفی یا مثبت دارند. به بیان دیگر، با تحلیل محتوای پست‌ها و مطالبی که در فضای وب در مورد یک اثر پژوهشی، می‌توان دریافت که کاربر مورد نظر چه نقطه‌نظر منفی یا مثبتی از «یادکردنِ» آن مطلب پژوهشی داشته است و آیا صرفاً به‌صورت خبر بدان اشاره کرده یا نقدی بر آن داشته است.

پیشنهادهای اجرایی پژوهش

-   تشویق پژوهشگران داخل ایران به ارائه یافته‌هایی از کارهای پژوهشی خود به زبان ساده در فضای وبی صورت پذیرد.

-   کارشناسان گروه‌های ارزیابی علم و فناوری در سازمان‌ها و دانشگاه‌ها دگرسنجه‌ها به‌عنوان مکمل ارزیابی استفاده نمایند.

-   دگرسنجه‌ها با تفکیک حوزه‌های موضوعی مطالعه شوند تا رفتار پژوهشگران در بسترهای اجتماعی گوناگون مشخص شود



[1] . Zahedi, Costas & Wouters

[2] . Sud & Thelwall

[3] . Yu et al

[4] . Thelwall & Kosha

[5] . Mas- Bleda et al

[6] . Webology:webology.org

[7] . Priem et al

[8] . costas et al

[9] . Rouse

[10] . Weller

[11] . رسانه‌ای برای هم‌تراز‌خوانی و رتبه‌بندی مقالات پس از انتشار آنها

[12] . Impact Story

[13] . PlumX

[14] . Harvesters

[15] . Hoffmann et al.

[16] . https://www.journalofaltmetrics.org

[17] . Ke et al.

[18] . Moradi

[19] . Araujo et al.

[20] . Yu et al.

[21] . FWCI

[22] . Ortega

[23] . Shrivastava et al.

[24] . R.G.Score

[25] . Piwowar

[26] . Robinson

[27] . Bornmann

[28] . Bando

[29] . DOI

[30] . https://www.altmetric.com/top100/

[31] . British Medical Journal

[32] . Science

[33] . JAMA

[34] . Annals of Internal Medicine

[35] . Current Biology

[36] . New England Journal of Medicine

[37] . گزارش خبری با هر طول و اندازه‌ای که معمولاً در یک سبک ساده و بدون توضیحات به‌صورت سرمقاله ارائه می‌شود.

[38] . Li & Thelwall

[39] . Like

[40] . Sharing

[41] . Ke Ahn and Sugimoto

[42] . Collins , Shiffman , and Rock

[43] . Ke Ahn and Sugimoto

[44] . Haustein  Costas and Larivière

[45] . The 2018 Standard Occupational Classification

[46] . Bureau of Labor Statistics

[47] . Mohammadi&   Thelwall

[48] . Messner, M., & Distaso

[49] . Bornmann

[50] . Ke Ahn and Sugimoto

[51] . Yang & Meho

[52] . LI

[53] . Eysenbach

ابراهیمی، سعیده؛ ستاره، فاطمه؛ حسین چاری، مسعود (1395). بررسی رابطه بین سنجه‌های جایگزین رؤیت پذیری و ذخیره با شاخص استناد در نظام آلتمتریکس پلاس. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 31 (3)، 845-864.

اصنافی، امیر (1394). تأملی بر میزان حضور اعضای هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در شبکه علمی ریسرچ گیت. تعامل انسان و اطلاعات، 2 (3)، 61-70.

دوخانی، فیروزه؛ اصنافی، امیررضا؛ حریری، نجلا؛ نوشین فرد، فاطمه (1396). تعیین وضعیت استفاده از ابزارهای وب 0.2 مبتنی بر پیاده‌سازی آلتمتریکس: مطالعه موردی کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم و تحقیقات تهران. مدیریت اطلاعات، 3 (7 و8)، 77-105.

عرفان‌منش، محمدامین (1395). حضور مقاله‌های بین‌المللی ایرانی علم اطلاعات و کتابداری در رسانه‌های اجتماعی: مطالعة آلتمتریک، 32 (2)،349-373.

وفائیان، امیر (1396). مطالعه وضعیت تولیدات علمی در حوزه «بازیابی اطلاعات موسیقی» در پایگاه اسکوپوس. پژوهشنامه علم‌سنجی. 3 (5)، 30-47.

Araujo, Rui; Sorensen, Aaron A.; Konkiel, Stacy; et al(2017). Top Altmetric Scores in the Parkinson's Disease Literature . JOURNAL OF PARKINSONS DISEASE  ,7(1),  81-87.

Bornmann, L (2015). Alternative metrics in scientometrics: A meta-analysis of research into three altmetrics. Scientometrics, 103(3), 1123-1144. https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1407/ 1407.8010.pdf.

Center for social impact: http://www.csi.edu.au/about-social/.

Collins, Kimberley, David Shiffman, and Jenny Rock. "How are scientists using social media in the workplace?." PloS one 11, no. 10 (2016): e0162680.

Costas, Rodrigo., Zahedi, Zohreh., Wouters, Paul (2015). Do “Altmetrics” Correlate With Citations? Extensive Comparison of Altmetric Indicators With Citations From a Multidisciplinary Perspective. Jounal of the association  for information science and technology,66(10), 2003-2019.

Eysenbach, G (2011). Can tweets predict citations? Metrics of social impact based on Twitter and correlation with traditional metrics of scientific impact. Journal of medical Internet research, 13(4). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3278109/

Haustein S, Costas R, Larivière V(2015). Characterizing social media metrics of scholarly papers: the effect of document properties and collaboration patterns. PLoS ONE. 2015;10:e0120495 doi: 10.1371/journal.pone.0120495 [PMC free article] [PubMed]

Hoffmann, Christian Pieter., Lutz, Christoph., Meckel, Miriam(2016). A Relational Altmetric? Network Centrality on ResearchGate as an Indicator of Scientific Impact. JOURNAL OF THE ASSOCIATION FOR INFORMATION SCIENCE AND TECHNOLOGY, 67(4), 756-775.

Ke Q, Ahn Y-Y, Sugimoto CR (2017) A systematic identification and analysis of scientists on Twitter. PLoS ONE 12(4), e0175368 .

Khazaei, S(2017). Altmetric analysis of 2015 dental literature: a cross sectional survey . BRITISH DENTAL JOURNAL.222(9),695-699. Published: MAY 2017

Konkiel, S.,D. Scherer( 2013). New opportunities for repositories in the age of altmetrics. Bulletin of the American Society for Information Science and Technology 39 (4): 22-26.

Kousha, kayvan؛Thelwall, Mike(2007). Google Scholar Citations and Google Web/URL Citations: A Multi-Discipline Exploratory Analysis. Jounal of the American society for information science and technology, 58(7), 1055-1065.

Li, J., Burnham, J. F., Lemley, T., & Britton, R. M (2010). Citation analysis: Comparison of web of science®, scopus™, SciFinder®, and google scholar. Journal of electronic resources in medical libraries, 7(3), 196-217.

Li, X., & Thelwall, M (2012, September). F1000, Mendeley and traditional bibliometric indicators. In Proceedings of the 17th international conference on science and technology indicators (Vol. 2, pp. 451-551).

Lin, J., & Fenner, M (2013). Altmetrics in evolution: Defining and redefining the ontology of article-level metrics. Information Standards Quarterly, 25(2), 20-26.

Mas-Bleda, A., Thelwall, M., Kousha, K., & Aguillo, I (2014). Do highly cited researchers successfully use the social web? Scientometrics, 101(No. 1), 337e356.

Messner, M., & Distaso, M. W (2008). The source cycle: How traditional media and weblogs use each other as sources. Journalism Studies, 9(3), 447-463.

Mohammadi, E., & Thelwall, M (2014). Mendeley readership altmetrics for the social sciences and humanities: research evaluation and knowledge flows. Journal of the Association for Information Science and Technology, 65(8),1627-1638.

Moradi, Sh (2017). The altmetrics of retracted articles in biochemistry & molecular biology. WLIC IFLA 2017, At wraclow, Poland.

Moradi, Sh, & Asnafi, A. R (2016). Analysis of citation rate of papers with titles containing a country name. Webology, 13(2), 35-46.

Ortega, membersJosé Luis(2015). Relationship between altmetric and bibliometric indicatorsacross academic social sites: The case of CSIC’s membersJosé. Journal of Informetrics 9 (2015), 39–49.

Piwowar, H (2013). Altmetrics: Value all research products. Nature, 493(7431), 159-159.

Priem, J. (2013). Scholarship: Beyond the paper. Nature, 495, 437–440.

Priem, J., & Hemminger, B.H (2010). Scientometrics 2.0: New metrics of scholarly impact on the social Web. First Monday, 15(7–5).

Priem, J., Taraborelli, D., Groth, P., & Neylon, C (2010). Altmetrics: A manifesto. Retrieved from: http://altmetrics.org/manifesto/

Priem, J., and Groth, P., and D. Taraborelli( 2012). The altmetrics collection.

PloS one7 (11): e48753.

Priem, Jason, Heather A. Piwowar, and Bradley M. Hemminger (2012). Altmetrics in the wild: Using social media to explore scholarly impact. ArXiv preprint arXiv: 1203.4745.

Rouse, M(2005). “Downloading”. Search Networking. Availeble At:    http://searchnetworking.techtarget.com/definition/downloading

Shrivastava , Rishabh ., Mahajan , Preeti(2015). Relationship amongst ResearchGate altmetric indicators and Scopus bibliometric indicators The case of Panjab University Chandigarh (India). New Library World,116(9/10), 564-577.

Sud, P., and M. Thelwall( 2014). Evaluating altmetrics.  Scientometrics 98 (2): 1131-1143.

Thelwall, M., S. Haustein, V. Larivière, and C. R. Sugimoto. 2013. Do altmetrics work? Twitter and ten  other social web services.  PloS one 8 (5): e64841.

Thelwall, M. and Kousha, K (2014), “ResearchGate: disseminating, communicating, and measuring scholarship?”, Journal of the Association for Information Science and Technology, 66(5), 876-899.

Thelwall, M., & Kousha, K (2015). ResearchGate: disseminating, communicating, and measuring scholarship? Journal of the Association for Information Science and Technology, 66(5), 876-889.

Thelwall, M., Haustein, S., Larivière, V., & Sugimoto, C. R (2013). Do altmetrics work? Twitter and ten other social web services. PloS one, 8(5), e64841.  http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0064841

US Department of Commerce (1980). Standard occupational classification manual. https://www.bls.gov/soc/2018/soc_2018_manual.pdf

Yang, K., & Meho, L. I (2006). Citation analysis: a comparison of Google Scholar, Scopus, and Web of Science. Proceedings of the Association for Information Science and Technology, 43(1), 1-15.

Yu, Min-Chun., Jim Wu,  Yen-Chun., Alhalabi, Wadee., Kao, Hao-Yun., Wu, Wen-Hsiung(2016). ResearchGate: An effective altmetric indicator for active researchers? Computers in Human Behavior 55 (2016), 1001-1006.

Weller, K( 2015)  Social media and altmetrics: an overview of current alternative approaches to measuring scholarly impact. In Incentives and Performance (261-276). Springer International Publishing.

Wikipedia: The free encyclopedia (social impact assessment): https://en.wikipedia.org/wiki/ Social_impact_assessment.

Zahedi, Z., R. Costas, R. and P. Wouters, P( 2014). How well developed are altmetrics? A cross- disciplinary analysis of the presence of ‘alternative metrics’ in scientific publi