تحلیل روابط نهادی گواهی‌های ثبت اختراع نمایه شده جمهوری اسلامی ایران در پایگاه‌های بین‌المللی ثبت اختراع

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناسی ارشد علم‌سنجی، دانشگاه تهران

چکیده

هدف: در این پژوهش روابط سازمان‌های حامی گواهی‌های ثبت اختراع ایرانی در پایگاه‌های بین‌المللی ثبت اختراع مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته‌اند.
روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی علم سنجی است که با روش کتابخانه ای انجام شده است. وابستگی‌های سازمانی 460 گواهی ثبت اختراع ایرانی از پایگاه‌های ادارۀ پروانه‌های ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا (USPTO)، سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)، ادارۀ پروانه‌های ثبت اختراع اروپا (EPO) در فاصلۀ سال‌های 1976 تا 2013 استخراج و تحلیل شده و بر اساس حامیان گواهی‌های ثبت اختراع یا صاحبان گواهی ثبت اختراع به سه نوع شخصی و شرکت‌ها و دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی تقسیم می‌شوند.   
یافته‌ها: یافته های پژوهش نشان داد که از میان 120 مدرک دارای وابستگی‌های سازمانی حقوقی ایرانی، بیشترین پروانه‌های ثبت اختراع مربوط به پژوهشگاه صنعت نفت با 33 پروانۀ ثبت اختراع و بعد از آن، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با 8 پروانۀ ثبت اختراع می‌باشد. همچنین همکاری‌های بین نهادی در گواهی‌های ثبت اختراع بسیار محدود است.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد، اگرچه حمایت سازمانی از تولید گواهی‌های ثبت اختراع روند روبه‌رشدی دارد، اما نیاز است تدابیر لازم برای ورود دانشگاه‌ها و شرکت‌های صنعتی کشور به عرصۀ اختراع و نوآوری به‌سرعت و با سیاست‌گذاری مناسب اتخاذ شود.

کلیدواژه‌ها


درسال‌های اخیر، مطالعات نوآوری متعددی برای تأکید بیشتر بر یک نگاه نظام‌مند به نوآوری انجام شده است و تعامل میان اجزای نظام‌های نوآوری توجه زیادی را به خود جلب کرده است. همچنین شاهد الگوی افزایشی همکاری‌ها در فعالیت‌های نوآورانه در سراسر جهان بودیم که نشان می‌دهد جهان به مرحلۀ جهانی‌سازی فناوری وارد شده است. سه جزء اصلی نظام ملی نوآوری یعنی دانشگاه و صنعت و دولت همان بنگاه‌های اقتصادی و دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی هستند. بخش تولید دانش یعنی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی دولتی و خصوصی و نیز بخش کاربرد دانش یعنی محیط‌های تجارت و کسب و کار و سازمان‌های پشتیبانی‌کننده فرایند تبدیل ایده به محصول مانند دولت و نظام قانونی و سیاست‌گذاری عاملان این نظام هستند. تعامل اجزای این سیستم با هم، در عملکرد نظام ملی نوآوری به‌عنوان یک کل تعیین‌کننده است. برای تحلیل عملکرد نوآوری در هر نظام باید ارتباط این سه نهاد در خلق و انتشار و بهره‌برداری و کاربرد دانش را بررسی کرد. در ادبیات نظام‌های نوآوری، از این الگو به مارپیچ سه‌گانۀ دولت و دانشگاه و صنعت به‌عنوان شیوه‌ای برای درهم‌آمیختن مرزهای بین دانشگاه‌ها و صنعت و دولت تعبیر می‌شود              (فاتح‌راد و تقی‌یاری، 1384).

     سه مدل شکل‌گیری مدل مارپیچ سه‌گانه که گویای تفاوت روابط سه‌جانبه است، مورد بحث قرار گرفته‌اند. در مدل یک، دولت نقش اصلی را ایفا می‌کند و دانشگاه و صنعت را حمایت کرده و روابط مستقیم میان آن‌ها را نشان می‌دهد. مدل یک، مدل شکست‌خوردۀ روابط است که روندهای از بالا به پایین نوآوری در آن دلسردکننده است. در مدل دو، حوزه‌های نهادی مستقل که با مرزبندی‌های محکم از هم جدا شده‌اند و روابط بین آن‌ها جریان دارد. این مدل برای کم‌کردن نقش دولت در روابط سه‌جانبه پیشنهاد شده است؛ اما وجود مرزبندی‌های پررنگ بین نهادها، تعاملات سه‌جانبه را درگیر روندهای طولانی بوروکراتیک می‌کند. مدل سه، روند مدل دو را در حمایت از کاهش نقش دولت در مدل یک تأیید می‌کند؛ اما زیرساخت دانش را در جهت هم‌پوشانی حوزه‌های سازمانی ایجاد کرده است که هرکدام از حوزه‌ها نقش دیگری را به‌عهده گرفته و نهادهای ترکیبی در تعامل‌های بین بخشی ایجاد شده‌اند که نتیجۀ آن به‌وجودآمدن یک محیط مناسب برای نوآوری بر پایۀ تعامل سه‌جانبه خواهد بود                                  (اتزکوییتز،[1] 2002، ص 7).

     در مدل تحلیلی مارپیچ سه‌گانه، سه بعد دانشگاه و صنعت و دولت در امتداد محورهای سه‌گانۀ خود گسترش می‌یابند و یک رویداد مورد بررسی مانند یک مدرک علمی به‌عنوان نتیجۀ تعامل بین عملکردهای سه بعد مورد توجه قرار گیرد. رویدادهای مختلفی در یک اقتصاد دانش‌بنیان می‌توانند در فضای سه‌بعدی دانشگاه و صنعت و دولت مورد بررسی قرار بگیرند. یکی از شیوه‌های معتبر برای اندازه‌گیری فعالیت‌های نوآورانه و شرایط همکاری سه‌جانبه، اطلاعات مربوط به گواهی‌های ثبت اختراع است. گواهی ثبت اختراع یکی از منابع قابل دسترس است و اطلاعات آن شامل اطلاعات استانداردسازی شده‌ای است که به ایده‌های جدید و پیشرفت‌های فناورانه مربوط می‌شود؛ بنابراین به‌عنوان مهم‌ترین شاخص برون‌دادهای فناورانه و فعالیت‌های نوآورانه شناخته می‌شود (پیلکینگتون، دیرسون و تیسر[2]،  2002، ص 7).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تصویر 1. گواهی ثبت اختراع به‌عنوان یک رویداد در فضای سه‌بعدی تعاملات سه‌جانبه (لیدسدروف،[3] 2006، ص1444)

 

     گواهی‌های ثبت اختراع هم شاخص‌های خروجی دانش و فناوری هستند و هم شاخص‌های ورودی به اقتصاد محسوب می‌شوند. کارکرد اصلی آن‌ها ایجاد یک حفاظ قانونی برای مالکیت فکری است. به‌عبارت ‌دیگر، گواهی‌های ثبت اختراع باید به‌صورت قانونی تأیید شوند و درعین ‌حال هم برای کسب درآمد در فرایند تولید دانش و هم به‌عنوان سرمایه‌گذاری در ارزش مالکیت معنوی درنظر گرفته می‌شوند. (لیدسدورف و مایر،[4] 2006). در واقع پروانۀ ثبت اختراع راهی برای تجاری‌سازی دانش است که عواید مالی در پی دارد. پروانه‌های ثبت اختراع نه‌تنها باعث سود و ارتقای جایگاه محقق می‌شود، بلکه بهره‌وری علمی او را به جهت نگاه کاربردی و اقتصادی به پژوهش افزایش می‌دهد و امکان مبادلۀ علم با صنعت را فراهم می‌کند. همچنین به دانشجویان نحوۀ برخورد با نیازهای صنعت را بعد از فارغ‌التحصیلی آموزش می‌دهد. به‌علاوه، پروانۀ ثبت اختراع نشان‌دهندۀ یک فعالیت تخصصی و حرفه‌ای از نگاه علمی است (لیدسدورف، 2003). باید توجه داشت که اهمیت سازمان‌های حامی گواهی‌های ثبت اختراع با معرفی قانون حق ایجاد گواهی ثبت اختراع برای دانشگاه‌ها در دهۀ 1980 و طی جنبش بایدول[5] مورد توجه قرار گرفت. این قانون سیستم ثبت اختراع را از یک سیستم دولتی با کنترل قانونی شدید خارج کرد و به دانشگاه‌ها آزادی عمل می‌داد تا نقش مؤثرتری در ایجاد گواهی ثبت اختراع ایفا کنند. به‌این‌ترتیب دانشگاه‌ها برای پژوهش‌های خود با سرمایۀ دولتی حق ثبت اختراع داشتند.

     بر این اساس، در این مقاله تلاش شده است که با بررسی پروانه‌های ثبت اختراع ایران در پایگاه‌های معتبر اطلاعات علمی، تحلیلی از وجود همکاری سه‌جانبه دانشگاه ـ صنعت ـ دولت در نظام ملی نوآوری کشور به‌دست آید. تحلیل گواهی‌های ثبت اختراع بر پایۀ بسیاری از ابزارها و تکنیک‌ها علم‌سنجی است که اطلاعات ارزشمندی دربارۀ الگوهای همکاری در نظام ملی نوآوری ارائه می‌دهد و منشأ پروانه‌های ثبت اختراع از لحاظ حمایت حقیقی و حقوقی مورد بررسی قرار می‌گیرد. البته باید توجه داشت که نظام ملی نوآوری در هر کشور و منطقه‌ای به شاخص‌هایی مانند سابقۀ تاریخی، سیاست‌گذاری‌ها، توسعۀ اقتصادی، منابع طبیعی و... وابسته است. همچنین فرایند نوآوری فرایند انتقال پویاست؛ بنابراین نظریۀ مدل سه‌جانبه در هر کشور و منطقه‌ای از لحاظ مراحل توسعه متفاوت است. لذا هدف این پژوهش پاسخگویی به پرسش بررسی و تحلیل همکاری‌های پژوهشی بین دانشگاه و صنعت و دولت در حوزۀ تولیدات علمی و شناسایی نهادهای پیشرو در این همکاری‌های مؤثر است.

پیشینه‌های پژوهش

    میر[6] و همکاران (2003) در مطالعه‌ای با عنوان «به سوی شاخص‌های ترکیبی مارپیچ سه‌گانه: مطالعۀ گواهی‌های ثبت اختراع مربوط به دانشگاه و بررسی مخترعان دانشگاهی» مخترعان دانشگاهی را مورد پرسش قرار دادند و پروانه‌های ثبت اختراع مربوط به دانشگاه آنان را به‌عنوان شاخص‌هایی با قالب جدید، در روابط اجتماعی با صنعت تحلیل کردند. در پژوهش دیگری آزولا[7] و همکاران (2010) در مطالعۀ خودشان با عنوان «شناسایی شاخص‌های نوآوری آزاد» ارتباط گواهی‌های ثبت اختراع با حامیان مختلف[8] را به‌عنوان شاخص نوآوری آزاد بررسی کردند. باتوجه ‌به اهمیت فعالیت‌های نوآورانه مشترک دانشگاه و صنعت و دولت، نتایج نشان داد که گواهی‌های مشترک استناد بیشتری نسبت به سایر گواهی‌ها دریافت می‌کنند. همچنین چنگ[9] و همکاران (2010) در مقالۀ خودشان با عنوان «تأثیر گواهی‌های ثبت اختراع دانشگاهی بر تولید مقاله: مطالعۀ کمّی و کیفی» رابطۀ بین مدارک علمی و گواهی‌های ثبت اختراع دانشگاهی را مورد بررسی قرار داده است و بیان کرده که گواهی‌های ثبت اختراع بهتر، سبب تولید مدارک علمی بهتر و بیشتر خواهد شد.

     گائو[10] و همکاران (2011) تولید دانش مشارکتی در گواهی‌های ثبت اختراع در چین و پیامدهای آن برای نظام نوآوری ملی و منطقه‌ای چین را بررسی کرد و نشان داد که مبادله دانش در سطح منطقه­ای و بین­المللی ضعیف است. در پژوهش دیگری اورتگا[11] (2011) نیز با بررسی الگوهای همکاری در شبکۀ گواهی‌های ثبت اختراع دریافت که همکاری‌های ملی به شکلی کاملاً مؤثر باعث انتقال گواهی‌های ثبت اختراع می‌شود. همچنین با سرمایه‌گذاری دولتی و حمایت از دانشجویان فارغ ‌التحصیل، دانشگاه‌ها برای همکاری با شرکت‌ها در زمینۀ نوآوری آماده شده‌اند. همچنین لی[12] و همکاران (2012) در مقالۀ خود با عنوان «فعالیت‌های نوآورانه و الگوهای همکاری دانشگاه ـ صنعت ـ دولت در چین بر اساس تحلیل گواهی‌های ثبت اختراع» گواهی‌های ثبت اختراع چین را از لحاظ حامیان مورد بررسی قرار داده و آن‌ها را به سه دستۀ شخصی و کارآفرین و دانشگاهی و مؤسسات پژوهشی تقسیم کرده است. نتایج نشان می‌دهد که ارتباط دانشگاه و صنعت قوی است و سایر ارتباطات ضعیف می‌باشد. علاوه­براین سرکیسیان[13] (2013) گواهی‌های ثبت اختراع جمهوی اسلامی ایران را از لحاظ سرمایه‌گذاری تجاری مورد بررسی قرار داد و نشان داد که نیمی از گواهی‌های ثبت اختراع ایران بدون سرمایه‌گذار هستند و 40% آن‌ها سرمایه‌گذار خارجی دارند لذا پیشنهاد کرد که اتخاذ سیاست‌های مؤثر در حمایت از گواهی‌های ثبت اختراع باید به‌طور جدی مورد توجه قرار بگیرد.  بررسی مطالعات انجام شده نشان می­دهد که پروانه‌های ثبت اختراع به‌عنوان قالب جدیدی از فعالیت‌های پژوهشی مورد بررسی قرار گرفته و همکاری‌های نهادی در گواهی‌های ثبت اختراع به روشی برای اندازه‌گیری خروجی نظام نوآوری تبدیل شده است.

 

روش‌شناسی پژوهش

     این پژوهش از نوع کاربردی علم سنجی است که با روش کتابخانه ای انجام شده است. داده‌های مربوط به پروانه‌های ثبت اختراع مخترعان ایرانی از پایگاه‌های ادارۀ پروانه‌های ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا، [14]سازمان جهانی مالکیت فکری،[15] ادارۀ پروانه‌های ثبت اختراع اروپا[16] در فاصلۀ سال‌های 1976 تا 2013 استخراج شده است. این پایگاه‌های بین‌المللی نشان‌دهندۀ پیشرفت فناوری در جهان هستند؛ زیرا گواهی ثبت اختراع‌های نوآورانه کشورهای مختلف از سراسر دنیا در این پایگاه‌ها نمایه شده و نشان‌دهندۀ فعالیت‌های نوآورانه هر کشور است. همچنین آمارها در این پایگاه‌ها کمترین سوگیری را در آمار گواهی ثبت اختراع‌ها به‌خصوص در دوره‌های زمانی بلندمدت دارد. به‌علاوه تمایزهای منطقه‌ای با اطلاعات دقیق دربارۀ آدرس مخترعین وحامیان آن‌ها لحاظ شده است که از لحاظ تحلیل همکاری‌های بین منطقه‌ای مفید است. ازآنجاکه آمار گواهی ثبت اختراع‌ها تنها منبع رسمی و عمومی برای اندازه‌گیری برون‌دادهای فعالیت‌های نوآورانه است و در پژوهش‌های زیادی محققان از این آمار برای محاسبۀ نوآوری و فعالیت‌های نوآورانه استفاده کرده‌اند، در این پژوهش نیز از آمار گواهی ثبت اختراع‌ها برای محاسبۀ فعالیت‌های نوآورانه و الگوهای همکاری سه‌جانبه استفاده شده است.

     در این پایگاه‌های پروانه‌های ثبت اختراع، دو گزینه وجود دارد که شامل اطلاعات کتاب‌شناختی است و به منشأ و اصل پروانۀ ثبت اختراع اشاره دارد: یکی زمینۀ مربوط به مخترع[17] که الزاماً یک فرد حقیقی است و نشانه‌ای از خلاقیت در آن کشور است و دیگری زمینۀ مربوط به وابستگی سازمانی[18] که می‌تواند یک فرد حقیقی یا مؤسسه باشد که مربوط به صاحب حق معنوی است و اگر مؤسسه باشد، شاخصی برای تأثیر اقتصادی اختراع به‌شمار می‌آید. (نوروزی و عبدخدا، 2012). استخراج داده‌ها از پایگاه ادارۀ پروانه‌های ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا با عبارت ICN/IR ‘‘inventor country (ICN)’’  در بخش جست‌وجوی پیشرفته؛ از پایگاه پروانه‌های ثبت اختراع اروپا با عبارت Applicant= Iran ‘‘applicant(s)’’ field  در قسمت جست‌وجوی پیشرفته؛ از پایگاه سازمان جهانی مالکیت فکری در گزینۀ جست‌وجوی ساختاریافته ‘‘structured search’’ با عبارت (AAD/*) ‘‘applicant address (AAD)’’ و (IAD/*) ‘‘inventor address (IAD)’’ انجام پذیرفت.

     باتوجه ‌به اینکه بازیابی اطلاعات با داده‌های غیرمرتبط زیادی همراه است و بسیاری از موارد مربوط به ایران نیستند، تک­تک نتایج بازیابی­شده به‏دقت مورد بازبینی قرار گرفت. پس از آن، حامیان گواهی‌های ثبت اختراع در سه دسته گروه‌بندی شدند: 1. یک‌حامی: یعنی تنها یک حامی از این گواهی ثبت اختراع حمایت کرده است. یعنی حق این گواهی ثبت اختراع انحصاری است. این فعالیت نوآورانه تنها با یک حامی و بدون همکاری انجام شده است؛ 2. چندحامی: امکان دارد که یک گواهی ثبت اختراع حاصل حمایت چند حامی باشد. فعالیت نوآورانه توسط همۀ آن‌ها انجام شده و حق گواهی ثبت اختراع بین آن‌ها تقسیم شده است. در این صورت روابط همکاری بین آن‌ها تحلیل می‌شود؛ 3. بدون حامی: به این معنی است که در فیلد حامی، نامی وارد نشده است. بر اساس قانون ثبت اختراعات آمریکا و اروپا افراد مخترع هم می‌توانند گواهی ثبت اختراع را نمایه کنند. به‌این‌ترتیب یک گواهی ثبت اختراع بدون نام حامی می‌تواند متعلق به یک فرد درنظر گرفته شود. بر اساس انواع حامیان، مالکیت گواهی ثبت اختراع به سه نوع تقسیم می‌شود: شخصی، شرکت‌های کارآفرین، دانشگاه و مرکز تحقیقاتی. درمجموع این جست‌وجوها 460 گواهی ثبت اختراع بازیابی شد که حداقل یک مخترع ایرانی داشته و به‌این‌ترتیب همکاری‌های بین‌سازمانی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

 

یافته‌های پژوهش

گواهی‌های ثبت اختراع با حامیان سازمانی، حقیقی و بین‌المللی و روند رشد آن­ها

     با جست‌وجو در سه پایگاه ذکرشده در بخش روش، 460 پروانۀ ثبت اختراع بازیابی شد که حداقل یک مخترع ایرانی با وابستگی سازمانی ایران داشته باشد. از این تعداد 120 مدرک دارای وابستگی‌های سازمانی حقوقی ایرانی و 167 مدرک دارای وابستگی‌های حقیقی ایرانی و173 مدرک با همکاری حقیقی یا حقوقی بین‌المللی و حداقل یک مخترع ایرانی است. نمودار۱ روند رشد گواهی‌های ثبت اختراع با همکاری‌های بین‌المللی و وابستگی‌های حقیقی و سازمانی را نشان داده است.

نمودار 1. توزیع فراوانی گواهی‌های ثبت اختراع با حامیان سازمانی، حقیقی و بین‌المللی و روند رشد تعداد کل آن­ها

 

     نمودار ۱ روند رشد صعودی گواهی‌های ثبت اختراع را نشان می‌دهد که با شیب نسبتاً تندی افزایش می‌یابد. اما تعداد گواهی‌های ثبت اختراع ایران، نمایه‌شده در پایگاه‌های بین‌المللی بسیار کم است. بر اساس اعلام مجمع جهانی اقتصاد، ایران با ثبت 1.0 پروانۀ ثبت اختراع به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت خود، در شاخص تولید پروانه‌های ثبت اختراع در سطح جهان رتبۀ 107 و در سطح منطقه رتبۀ 17 را داراست. این در حالی است که سوئیس با 327 و سوئد با 209 و فنلاند با 283 پروانۀ ثبت اختراع به ازای هریک میلیون نفر جمعیت خود در مکان اول تا سوم جهان قرار دارند.

 
 

25

 

 

           
 

20

 
 
 

15

 
 
 

10

 
 
   

5

 
 
     

 

 

نمودار 2. روند رشد گواهی‌های ثبت اختراع با وابستگی‌های سازمانی ایران

 

2013   2011  2009   2007   2005   2003     1999   1978

 

 

0

 

 

5

 

 

10

 

 

15

 

 

20

 

 

25

 

     نمودار 2 روند رشد تعداد گواهی‌های ثبت اختراع با وابستگی‌های حقوقی (سازمانی) از سال 1975 تا 2013 را نشان می‌دهد. اگرچه حمایت سازمانی از تولید گواهی‌های ثبت اختراع روند روبه‌رشدی دارد، اما نیاز است با اتخاذ سیاست‌های کارآمد در تولید گواهی‌های ثبت اختراع توسط دانشگاه‌ها و شرکت‌های صنعتی این روند با شیب تندتری افزایش یابد. در نمودار زیر روند رشد حامیان سازمانی گواهی‌های ثبت اختراع بر اساس وابستگی دانشگاهی و صنعتی نشان داده شده است. وابستگی‌های سازمانی دانشگاهی با واژۀ «دانشگاه» و وابستگی‌های دیگر به‌عنوان شرکت‌های صنعتی تفکیک شده‌اند.

نمودار 3. روند رشد گواهی‌های ثبت اختراع با وابستگی سازمانی در دو گروه دانشگاهی و شرکت‌های صنعتی

تعداد گواهی های ثبت اختراع

35         30             25             20              15             10             5              0

 

 

     نمودار 3 نشان می‌دهد که تولید اختراع در دانشگاه‌ها سابقۀ طولانی‌تری دارد؛ اما رشد حمایت شرکت‌های صنعتی در سال‌های اخیر از تولید اختراع شیب تندتری دارد. درمجموع باید به تدابیر لازم برای ورود دانشگاه‌ها و شرکت‌های صنعتی کشور به عرصۀ اختراع و نوآوری به‌سرعت و با سیاست‌گذاری مناسب اتخاذ شود.

نمودار 4. توزیع فراوانی گواهی‌های ثبت اختراع در مؤسسات ایرانی

 

    براساس نمودار 4 در میان 120 گواهی ثبت اختراع که دارای وابستگی سازمانی حقوقی به ایران هستند، بیشترین پروانه‌های ثبت اختراع مربوط به پژوهشگاه صنعت نفت[19] با 33 پروانۀ ثبت اختراع و بعد از آن دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با 8 پروانۀ ثبت اختراع می‌باشد.همچنین به‌علت تعداد کم گواهی‌های ثبت اختراع محاسبۀ شاخص T(UIG) برای گواهی‌های ثبت اختراع امکان‌پذیر نیست؛ زیرا از 120 گواهی ثبت اختراع بازیابی‌شده دارای وابستگی سازمانی به‌عنوان حامی، یک گواهی ثبت اختراع با همکاری دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگاه صنعت نفت در سال 2012، یک گواهی ثبت اختراع با همکاری مؤسسۀ پلیمر و پتروشیمی ایران و شرکت پتروشیمی مارون در سال 2011، چهار گواهی ثبت اختراع با همکاری سازمانی بین‌المللی میان شرکت فناوری زیستی پارس روس و لیتوانی، پژوهشگاه صنعت نفت و روسیه، شرکت ملی صنایع پتروشیمی و آمریکا و شرکت ملی نفت ایران و سوئیس بازیابی شده است؛ بنابراین مقایسۀ ایران در روابط سه‌جانبه گواهی‌های ثبت اختراع با مطالعات مشابه دربارۀ سایر کشورها، نشان‌دهندۀ شکاف عمیق بین‌سازمانی و بین‌بخشی در ایران، در فعالیت‌های نوآورانه است.

 

بحث و نتیجه‌گیری

     باتوجه ‌به نتایج، روشن است که گرچه رشد گواهی‌های ثبت اختراع در ایران روند روبه‌رشدی دارد و ثبت گواهی‌ها قابل ‌ملاحظه است، امّا باید گواهی‌های ثبت اختراع با حمایت‌های سازمانی افزایش یافته و همکاری‌های چندجانبه میان نهاد‌ها برای تولید دانش و فناوری چندظرفیتی و بین‌بخشی تقویت شود. همچنین در مقایسه با سایر تولیدات علمی ایران در پایگاه‌های اطلاعات علمی بین‌المللی، تعداد پروانه‌های ثبت اختراع بسیار محدود است که لازم است سیاست‌های مربوط به تجاری‌سازی پژوهش‌های علمی و مسئلۀ تولید پروانه‌های ثبت اختراع در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیق و پژوهش ایران از طرف صنعت برای سودآوری اقتصادی به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد. پژوهشی که به‌شکل گواهی ثبت اختراع به عموم معرفی می‌شود، می‌تواند از انجام پژوهش‌های تکراری دانشگاهی که باعث هدر رفتن سرمایه‌گذاری عمومی یا خصوصی می‌شود جلوگیری کند. به‌علاوه تولید پول از طریق تولید گواهی ثبت اختراع می‌تواند دانشگاه‌ها را از وابستگی به سرمایه‌گذاری دولتی بی‌نیاز کند. همچنین بین تولید گواهی ثبت اختراع و مدارک علمی ارتباط مثبتی وجود دارد. بیشترین سود تحقیقاتی نصیب پژوهشگرانی می‌شود که هم در تولید علم یعنی انتشارات و هم در کاربرد آن یعنی تولید گواهی ثبت اختراع فعالیت می‌کنند. ضروری است که نظام پاداش‌دهی مناسبی در حوزۀ تولید علم و نوآوری با تکیه بر جنبه‌های بنیادی و کاربردی فعالیت‌های علمی پایه‌ریزی شود.

 



[1] . Etzkowitz, H.

[2] . Pilkington, A., Dyerson, R., & Tissier, O.

[3] . Leydesdorff, L.

[4] . Meyer, M.

[5] . Bayh-Dole Act of 1980

[6] . Meyer

[7] . Azzola

[8] . assignees

[9] . Chang

[10] . Gao

[11] . Ortega

[12] . Lei

[13] . Sarkissian,

[14] . USPTO

[15] . WIPO

3. esp@cenet

[17] . Inventor Field (Inventor Address)

[18] . Applicant (Assignee) Field

[19] . http://www.ripi.ir/

حاتمی، مهدیه و نقشینه، نادر. (1393). بررسی کمّی و مصورسازی همکاری‌های بین‌سازمانی در مدارک نمایه‌شده جمهوری اسلامی ایران در پایگاه استنادی اسکوپوس: از دیدگاه روابط دانشگاه  صنعت  دولت. پژوهش‌نامۀ علم‌سنجی، 1(1)، 127-150.

فاتح راد، مهدیه و تقی‌یاری، حمیدرضا. (1384). دانشگاه کارآفرین، نظام ملی نوآوری و توسعه مبتنی بر دانایی. رشد فناوری، 1(4)، 19-25.

Azzola, A., Landoni, P., & Looy, B. (2010). Exploring indicators of Open Innovation: The role of co-patents. Eleventh International Conference on Science and Technology Indicators , (pp. 25-27). Leiden.

 

Chang, Y., Yang, P., & Tsai-Lin, T. (2010). The impacts of academic patenting on paper publication: A quantity-quality examination. Picmet 2010 Technology Management For Global Economic Growth, (pp. 1-10). Phuket.

 

Etzkowitz, H. (2002). The Triple Helix of University - Industry - Government Implications for Policy and Evaluation. Working Paper 2002-11, Science Policy Institute.

 

Gao, X., Guan, J., & Rousseau, R. (2011). Mapping collaborative knowledge production in China using patent co-inventorships. Scientometrics, 88(2), 343–362.

 

Lei, Xiao-Ping; Zhao, Zhi-Yun; Zhang, Xu; Chen, Dar-Zen; Huang, Mu-Hsuan; Zhao, Yun-Hua;. (2012). The inventive activities and collaboration pattern of university–industry–government in China based on patent analysis. Scientometrics, 90(1), 231-251.

 

Leydesdorff, L. (2003). The Mutual Information of University-Industry-Government Relations: An Indicator of the Triple Helix Dynamics. Scientometrics , 58(2), 445-467.

 

Leydesdorff, L., & Meyer, M. (2006). Triple Helix indicators of knowledge-based innovation systems Introduction to the special issue. Research Policy , 35(10) , 1441-1449.

 

Ma, Z., & Lee, Y. (2008). Patent application and technological collaboration in inventive activities: 1980–2005. Technovation , 28(6) , 379–390.

 

Meyer, M., Sinilainen, T., & Utecht, J. T. (2003). Towards hybrid triple helix indicators: A study of university-related patents and a survey of academic inventors. Scientometrics,                             58(2), 321–350.

 

Noruzi, A., & Abdekhoda, M. (2012). Mapping Iranian patents based on International Patent Classification (IPC), from 1976 to 2011. Scientometrics , 93(3), 847-856.

 

Ortega, J. L. (2011). Collaboration patterns in patent networks and their relationship with the transfer of technology: The case study of the CSIC patents. Scientometrics, 87(3), 657–666.

 

Pilkington, A., Dyerson, R., & Tissier, O. (2002). The electric vehicle: Patent data as indicators of technological development. World Patent Information , 24(1) , 5-12.

 

Sarkissian , A. (2013). Deciphering innovation: An exploration of USPTO patents granted to Iranian inventors. World Patent Information, 35(4), 313-320.