ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با روش نمایه ارزیاب وب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 *. کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه الزهرا(س)

2 . استادیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه الزهرا(س)

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با روش‌ نمایه ارزیاب وب است.
                           
روش‌شناسی: این پژوهش، ترکیبی از پیمایش توصیفی و روش دلفی بوده، جامعه آماری پژوهش، شامل صد وب‌سایت دانشگاه‌های دولتی ایران است. گردآوری داده‌ها با استفاده از سیاهه وارسی صورت‌گرفته‌است.
                           
یافته‌ها: ارزیابی وب‌سایت‌ها با استفاده از معیارهای پنج‌گانه روش نمایه ارزیاب، یعنی: قابلیت دسترسی، سرعت، ناوبری، قابلیت اطمینان و محتوای وب نشان‌داد که معیار ناوبری در وضعیت مطلوب (امتیاز 72 از امتیاز 100)، معیار محتوا در وضعیت مطلوب (امتیاز 71 از امتیاز 100)، معیار سرعت در وضعیت مطلوب (امتیاز 70 از امتیاز 100)، معیار قابلیت اطمینان در وضعیت مطلوب (امتیاز 59 از امتیاز 100) و معیار قابلیت دسترسی در وضعیت نامطلوب (امتیاز 39 از امتیاز 100) قراردارند. یافته‌های پژوهش نشان‌دادند که 64درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت مطلوب و 30درصد در وضعیت متوسط قراردارند.
      نتیجه‌گیری: نتایج ارزیابی نشان داد که وب سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران وضعیت مطلوبی دارند                     

کلیدواژه‌ها


امروزه شبکه جهانی وب، یکی از مهم‌ترین ابزارهایی است که افرادی بی‌شمار در سراسر جهان از آن به‌مثابه اصلی‌ترین ابزار برای دسترسی به اطلاعات استفاده‌می‌کنند؛ مؤسسات و سازمان‌های مختلف نیز از دیر باز درپی افزایش ارتباط سودمند میان وبگاه‌ها و کاربران آنها بوده‌اند و در جهت افزایش این ارتباط مؤثر و افزایش خرد و دانایی در سطح جامعه، همواره تلاش‌کرده‌اند؛ زیرا، اطلاعات، صرف‌نظر از محملی که بر بستر آن قرارخواهندگرفت، ارزشی فراوان دارند و به خلق دانایی می‌انجامند.

دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و پژوهشی در سراسر جهان درزمره سازمان‌هایی هستند که از شبکه جهانی اینترنت نیز استفاده‌می‌کنند و دانشگاهیان با بهره‌گیری از امکانات بسیار فراگیر و گسترده اینترنت برای توسعه دانایی و تکمیل معلومات خود بهره‌می‌برند. یکی از اقدام‌های مفیدی که دانشگاه‌ها در سراسر جهان انجام‌داده‌اند، این است که وب‌سایت‌هایی را برای خود تنظیم‌کرده، اطلاعاتی را درباره خود در اختیار مراجعان و علاقه‌مندان قرارمی‌دهند (فینک و نیاگ[1]، 2009)؛ بنابراین وب‌سایت‌های دانشگاهی به‌عنوان محمل ضروری برای انعکاس فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و اداری دانشگاهیان به‌شمارمی‌روند.

با توجه به نقش مؤثر وبگاه‌ها در اعتلای سطح تولیدهای علمی و توسعه علمی در جوامع مختلف بشری، نیاز به درک آنچه کاربران از خدمات اطلاع‌رسانی و وبگاه‌ها انتظاردارند و سنجش کیفیت خدمات اطلاعاتی آنها برای رسیدن سازمان‌ها به اهداف ضروری به‌نظرمی‌رسد (حری و احمدی، 1386).

بسیاری از دانشگاه‌ها اطلاعات خود را با استفاده از وب‌سایت‌های خود در اختیار کاربران قرارمی‌دهند. کلید اصلی موفقیت در کاربرد وب‌سایت دانشگاه، جلب‌توجه کاربران و ایجاد تصویری مطلوب و مثبت از دانشگاه از طریق وب‌سایت در نظر آنهاست؛ صفحه اصلی هر وب‌سایت، در جهت تحقق این هدف، نقشی اساسی ایفامی‌کند (یو، جین[2]، 2004). ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاهی از آن جهت حائز اهمیت است که سبب شناخت ساختار و محتوای وب‌سایت شده، در جهت شناسایی نقاط ضعف و قوت آنها کمکی شایان می‌کند. اینکه «تا چه اندازه محتوا و ساختار وب‌سایت‌های دانشگاهی مبتنی‌بر اصول و استانداردهای ارزیابی هستند؟؛ آیا دسترس‌پذیری و قابلیت‌های لازم مبتنی‌بر استانداردها را دارند؟؛ با توجه به پیشرفت فناوری‌های وب، وب‌سایت‌های دانشگاهی ایران تا چه اندازه توانسته‌اند خود را با این تغییرها هماهنگ‌کنند و توانسته‌اند جایگاهی مناسب در وب در مقایسه با سایر وب‌سایت‌های دانشگاهی بیابند؟»؛ جهت نیل به پرسش‌های بالا، می‌بایست وب‌سایت‌های دانشگاهی مورد ارزیابی قرارگیرند.

برای ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاهی، بهره‌مندی از روش‌های ارزیابی مبتنی‌بر اصول و قواعد استاندارد و مدل‌های ارزیابی کیفیت سودمندند. یکی از روش‌های ارزیابی کیفیت وب‌سایت (به‌عنوان مهم‌ترین جزء وب‌سایت) مبتنی‌بر مدل‌های ارزیابی کیفیت وب‌سایت، روش نمایه ارزیاب وب[3] است؛ ماتیوس و دیگران[4]، روش نمایه ارزیاب وب را در سال 2001 مطرح‌کردند و برای نخستین‌بار به‌منظور ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌های دانشگاه‌های اسپانیا [این روش را] مورد استفاده قراردادند.

مسئله پژوهش

با ظهور وب به‌عنوان محملی نو برای دستیابی به آخرین یافته‌های پژوهشی، افزایش ارتباطات علمی از این طریق، بسیار اهمیت‌یافته‌است. دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی ایران در مقام آیینه تمام‌نمای پیشرفت علمی و پژوهشی کشور وظیفه‌دارند با درنظرگرفتن این مهم، برای حضور همه‌جانبه در عرصه وب بکوشند و از این طریق، رؤیت‌پذیری خویش را افزایش‌دهند و در رتبه‌بندی دانشگاهی دنیا صعودکنند. با توجه به افزایش اطلاعات در عصر کنونی، از زمان پیدایش اینترنت و وب، رسانه‌های ارتباطی و اطلاعاتی به تغییرهایی، دچار شده‌اند که می‌بایست وب‌سایت‌های دانشگاهی به‌عنوان بستری مناسب در اشاعه اطلاعات آموزشی، پژوهشی و تحقیقاتی به‌منظور دستیابی به اهداف مدنظر و رفع نیازهای اطلاعاتی کاربران با صرف کمترین هزینه خود را با این تغییرها هماهنگ‌سازند.

تغییرهای ایجادشده در وب‌سایت‌های دانشگاهی، به ایجاد امکاناتی جدید مانند اتوماسیون اداری، آموزش مجازی، خدمات انتقال فایل و ... منجرشده‌اند؛ بنابراین، همواره این پرسش به‌وجودمی‌آید که «چه اندازه تغییرهای ایجادشده در وب‌سایت‌ها، مبتنی‌بر استانداردهای ارزیابی کیفیت وب‌سایت هستند؟» که برای بررسی این نکته به‌نظرمی‌رسد، می‌بایست از ابزارهای معتبر علمی به‌منظور ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاهی بهره‌جست؛ باوجوداین، ممکن است به دلیل عدم رعایت برخی اصول و استانداردها، وب‌سایت‌های دانشگاهی از نظر کیفیت، ساختار و ارائه خدمات به کاربران به گونه‌هایی متفاوت طراحی‌شده‌باشند؛ این طراحی‌های گوناگون، می‌توانند به بروز مشکلاتی در دسترسی کاربران به اطلاعات مورد نیاز منجرشوند به‌طوری‌که وب‌سایت‌ها درعمل نتوانند به ارائه خدمات مطلوب بپردازند؛ به همین دلیل به‌نظرمی‌رسد به‌منظور بررسی ساختار و محتوای وب‌سایت‌ها و میزان انطباق با استانداردهای ارزیابی کیفی و جلوگیری از طراحی‌های بدون رعایت اصول استاندارد، لازم است که وب‌سایت‌های دانشگاهی، پیوسته ارزیابی‌شوند. یکی از روش‌های مبتنی‌بر استانداردها و مدل‌های ارزیابی کیفیت، روش نمایه ارزیاب وب است که در این پژوهش برای ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران، مورد استفاده قرارگرفته‌است. 

مبانی نظری و پیشینه پژوهش

مقدمه

زمانی‌که اینترنت و به‌دنبال آن، وب به‌وجودآمد، همه به فکر استفاده از قابلیت‌های اعجاب‌آور آن بودند. اهمیت و جهان‌شمول‌بودن مزایای این پدیده نوظهور باعث شد که متخصصان و دست‌اندرکاران وب از دیدگاه‌های تخصصی خود در جهت رفع معایب و افزایش مزایای مرتبط بر آن به فعالیت بپردازند؛ این متخصصان درنظرداشتند تا معیارها و چارچوب‌هایی را برای ارزیابی وب ایجادکنند؛ ازاین‌رو، درصدد ارزیابی وب‌سایت‌ها برآمدند. ارزیابی وب‌سایت‌ها از این جهت، حائز اهمیت است که باعث شناسایی نقاط ضعف و قوت وب‌سایت‌ها می‌شود و تصویری شفاف‌تر از آنچه وب‌سایت هست و آنچه می‌بایست‌باشد، ارائه‌می‌دهد. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاهی از این جهت اهمیت‌دارد که دسترسی به اطلاعات مورد نیاز برای اعضای هیئت علمی و دانشجویان و کارکنان دانشگاه، امری ضروری است؛ بنابراین در طراحی وب‌سایت‌های دانشگاهی می‌بایست نهایت دقت به‌کاررود. با توجه به اینکه درگاه‌های اخذ اطلاعات در هر مرکز و سازمان علمی، تحقیقاتی و دانشگاهی، درحقیقت، وب‌سایت‌های آنها هستند و هزینه‌هایی بسیار برای طراحی و روزآمدسازی آنها صرف‌می‌شود، لزوم طراحی‌های کاربرپسند و مبتنی‌بر استانداردهای موجود درزمینه طراحی وب‌سایت‌ها به‌ویژه وب‌سایت‌های دانشگاهی برای دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و تحقیقاتی بیش از پیش، نمایان می‌شود.

روش نمایه ارزیاب وب

ماتیوس و دیگران[5] (2001)، نمایه‌ای جدید را برای ارزیابی وب‌سایت مطرح‌کردند که می‌تواند برای مقایسه استفاده از منابع اینترنتی توسط سازمان‌های مختلف به‌کاررود. تمرکز اصلی روش نمایه ارزیاب وب، استفاده از روش‌های کمی و آماری برای ارزیابی کیفی وب‌سایت است و از رویکرد کمی، اصولی و نظام‌مند استفاده‌می‌کند. نمایه ارزیاب وب ماتیوس و دیگران (2001)، شامل معیارهای اصلی قابلیت دسترسی (رتبه‌بندی سایت و میزان محبوبیت سایت)، سرعت، ناوبری (تعداد منوهای ثابت، تعداد کلیک‌های ضروری برای دستیابی به اطلاعات موجود در سایت، نقشه سایت) و محتوا (نشانی‌های موجود در سایت، سرفصل دروس و زمان‌بندی، انتشارات، واحدهای درسی، توضیح‌های ضروری، زبان‌های خارجی، شناساگرهای به‌روزرسانی و تعداد بازدیدکنندگان) است. براساس نتایج تحقیق‌های اِوان و کینگ، یک نمایه ارزیاب باید دارای پنج عنصر باشد:

طبقه‌بندی اصلی، معیارها، وزن‌دهی، نمره کلی و رتبه‌بندی. طبقه‌بندی معیارهای مهم برای اندازه‌گیری کیفیت وب‌سایت‌ها از بررسی نتایج مطالعات و پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه صورت‌گرفته‌است؛ این عوامل، بازتابی آشکار از عناصر و ویژگی‌های وب‌سایت‌هایی هستند که از نقطه‌نظرهای کاربران آن وب‌سایت‌ها مهم هستند (ماتیوس و دیگران، 2001). به‌منظور تکمیل مطالعات تجربی وب‌سایت‌های دانشگاه رومانی، مارینکاس[6] (2007) معیاری کامل‌تر را برای نمایه ارزیاب وب پیشنهادکرد؛ به‌این‌ترتیب که نمایه ارزیاب وب را به پنج طبقه اصلی گسترش‌داد: قابلیت دسترسی، سرعت، ناوبری، محتوا و قابلیت اطمینان. به نظر وی، قابلیت اطمینان، معیاری اصلی به‌منظور ارزیابی وب‌سایت‌ها هم برای بازدیدکنندگان و هم برای دانشگاه‌هاست؛ زیرا این معیار، به‌طور گسترده بر سایر عوامل ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاهی تأثیرمی‌گذارد. برای هریک از طبقه‌های اصلی، مهم‌ترین معیارهای فرعی و ویژگی‌های وب‌سایت‌ها از دیدگاه کاربران درنظرگرفته‌شد. در این پژوهش، نمایه ارزیاب وب براساس نمایه ارزیاب وب ارائه‌شده توسط مارینکاس (2007)، دارای پنج طبقه اصلی است: قابلیت دسترسی، سرعت، ناوبری، محتوا و قابلیت اطمینان. جدول 1 نمایی از معیارهای اصلی و فرعی روش نمایه ارزیاب وب را نشان‌می‌دهد.

جدول 1. معیارهای اصلی و فرعی نمایه ارزیاب وب (مارینکاس،2007)

وزن

ویژگی‌ها و خصیصه‌ها

ردیف

20

قابلیت دسترسی

 

10

رتبه‌بندی در موتور جستجوی گوگل

1

10

محبوبیت در سایت الکسا

2

10

سرعت

 

10

ناوبری

 

4

تعداد منوهای ثابت

1

3

نمایه و نقشه سایت

2

3

عملکرد جستجو

3

50

محتوا

 

15

سطح اطلاعاتی

1

15

سطح تحقیقات علمی

2

10

سطح خدمات

3

10

سطح ارتباطی

4

10

قابلیت اطمینان

 

6

عدم خطاهای پیوند (پیوندهای شکسته، غیرمعتبر، اجرانشده)

1

4

عدم خطاهای گوناگون (عدم سازگاری با مرورگرهای مختلف، نتایج غیرقابل‌انتظار، عدم مشکلات مربوط به قالب)

2

 

 

 

 

 

                         

 

پیشینه پژوهش

فرج‌پهلو (1385) در مقاله‌ای با عنوان «تحلیل محتوایی وب‌سایت‌های دانشگاهی و تحقیقاتی ایران» با روش پیمایش توصیفی و ارزیابانه به تجزیه‌وتحلیل محتوایی 34 وب‌سایت دانشگاهی و تحقیقاتی ایران و مقایسه نتایج آنها با ابزار نمایه ارزیاب وب براساس چهار ویژگی: قابلیت دسترس‌پذیری، سرعت، قابلیت ناوبری در صفحات، کیفیت محتوا و سیاهه‌ای محقق‌ساخته با توجه به انتظارهای صد نفر از دانشجویان، دانشگاهیان و کتابداران پرداخت؛ محقق در این پژوهش از ابزار خودکار مارکت پوزیشن[7] برای گردآوری برخی داده‌ها استفاده‌کرده‌است. یافته‌های این پژوهش نشان‌می‌دهند که 8/61درصد وب‌سایت‌های دانشگاهی ایران در زمان تحقیق، مطابق با نمایه ارزیاب وب و انتظارهای مراجعان و کاربران، طراحی و تدوین‌نشده‌اند و 2/31درصد از وب‌سایت‌های مورد پژوهش بر این اساس طراحی‌شده‌اند. وب‌سایت‌های دانشگاه‌های ایران از منظر قابلیت دسترسی با میانگین امتیاز 3 در وضعیت نامطلوب، از منظر سرعت در وضعیت متوسط، از منظر ناوبری با میانگین امتیاز 3 در وضعیت نامطلوب و از منظر محتوا با میانگین امتیاز 1/3 در وضعیت نامطلوب قراردارند. همان‌گونه‌که مشاهده‌می‌شود هیچ‌یک از وب‌سایت‌های مورد پژوهش در وضعیت مطلوب و بسیار مطلوب قرارندارند؛ همچنین وب‌سایت دانشگاه صنعتی اصفهان با امتیاز نهایی 51/1 توانسته‌است در مرتبه نخست قرارگیرد و وب‌سایت دانشگاه هرمزگان با امتیاز نهایی 78/0- در رتبه آخر قراردارد.

محمد اسماعیل (1384) در مقاله پژوهشی با عنوان «کاربردپذیری صفحات وب دانشگاه‌های صنعتی کشور» به ارزیابی کاربردپذیری وب‌سایت‌های دانشگاهی در ایران می‌پردازد. وی هدف از انجام این تحقیق را کمک به کاربران برای تصمیم‌گیری درباره انتخاب پایگاه مناسب و یاری متخصصان و طراحان صفحات وب با کیفیت بالا برای دانشگاه‌ها اعلام‌می‌کند. این تحقیق از نوع پیمایشی بوده، با استفاده از شیوه ارزیابانه، کاربردپذیری، شش وب‌سایت دانشگاه‌های صنعتی کشور را بررسی و ارزیابی‌کرده‌است. ابزار گردآوری اطلاعات در این تحقیق، سیاهه ارزیابی محقق‌ساخته مشتمل بر ده معیار با 109 مؤلفه بوده که تمامی وب‌سایت‌ها با آن سنجیده شده‌اند؛ درمجموع، نتایج تحقیق نشان‌دادند که وب‌سایت‌های دانشگاه‌های صنعتی کشور از نظر کاربردپذیری در سطحی متوسط (3/59درصد) قراردارند و بیش از نیمی از استانداردهای موجود در سیاهه محقق‌ساخته، برای آنها رعایت‌نشده‌است.

نوروزی (1384) در مقاله‌ای با عنوان «ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی از وب‌سایت‌های دانشگاهی ایران» با استفاده از ضریب تأثیرگذاری وب به ارزیابی، رتبه‌بندی وب‌سایت‌های دانشگاهی ایران پرداخته‌است؛ این پژوهش با هدف «معرفی ضریب تأثیرگذاری وب، سنجش میزان تأثیرگذاری پانزده وب‌سایت دانشگاهی به‌عنوان نمونه و شناسایی میزان رؤیت آنها در محیط وب» انجام‌شده‌است و از نوع پیمایش توصیفی بوده، [در آن] با استفاده از فرمول‌های مربوط به ضریب تأثیرگذاری وب به گردآوری داده‌ها اقدام‌شده‌است؛ نتایج پژوهش نشان‌دادند که دانشگاه شهید بهشتی[8] با ضریب تأثیرگذاری 33/12، بالاترین و دانشگاه فردوسی مشهد[9] با ضریب تأثیرگذاری 38/0، پایین‌ترین میزان تأثیر را داشته‌اند. از نظر میزان حجم وب‌سایت، دانشگاه تهران[10] با حجمی برابر با 9750 صفحه وب، بالاترین و دانشگاه ایلام[11] با حجمی برابر با 22 صفحه وب، پایین‌ترین رتبه را در مقایسه با سایر وب‌سایت‌های دانشگاه‌های ایرانی داشته‌اند.

ماتیوس و دیگران (2001) در پژوهشی با عنوان «نمایه ارزیاب جدید: تحلیل دانشگاه‌های اسپانیا»، یک نمایه ارزیاب وب اصلی را برای ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌های دانشگاه‌های اسپانیا ارائه‌کردند؛ این نمایه ارزیاب وب به چهار طبقه اصلی تقسیم‌می‌شود: قابلیت دسترسی، سرعت، قابلیت ناوبری و محتوا. این پژوهش از نوع پیمایش توصیفی است و از نمایه ارزیاب وب (که خود محققان [آن را] ایجادکرده‌اند) برای ارزیابی 65 وب‌سایت دانشگاه‌های اسپانیا استفاده‌شده‌است؛ یافته‌های این پژوهش نشان‌دادند که وب‌سایت‌های دانشگاه‌های اسپانیا از منظر قابلیت دسترسی با میانگین امتیاز 6 در وضعیت بسیار نامطلوب، از منظر سرعت با میانگین امتیاز 14 در وضعیت متوسط، از منظر ناوبری با میانگین امتیاز 17 در وضعیت مطلوب و از منظر محتوا با میانگین امتیاز 16 در وضعیت متوسط قراردارند.

مارینکاس (2007) در پژوهشی با عنوان «طرح ارزیابی وب‌سایت: مطالعه موردی وب‌سایت‌های دانشکده‌های اقتصاد رومانی» به ارزیابی پنج وب‌سایت دانشکده‌های اقتصاد رومانی با نمایه ارزیاب وب پرداخت؛ در این پژوهش، نمایه ارزیاب وب، دارای پنج طبقه اصلی است: قابلیت دسترسی، سرعت، ناوبری، محتوا و قابلیت اطمینان؛ این پژوهش از نوع پیمایشی بوده‌است و [در آن] از ابزار نمایه ارزیاب وب (با کمی ایجاد تغییر) و روش مهندسی برای گردآوری داده‌های پنج وب‌سایت دانشکده‌های علوم اقتصادی رومانی استفاده‌شده‌است؛ یافته‌های این پژوهش نشان‌می‌دهند که وب‌سایت‌های دانشکده‌های علوم اقتصادی رومانی از منظر قابلیت دسترسی با میانگین امتیاز 6 در وضعیت متوسط، از منظر سرعت با میانگین امتیاز 10 در وضعیت بسیار مطلوب، از منظر ناوبری با میانگین امتیاز 7 در وضعیت مطلوب، از منظر محتوا با میانگین امتیاز 35.5 در وضعیت متوسط و از منظر قابلیت اطمینان با میانگین امتیاز 6.6 در وضعیت متوسط قراردارند؛ همان‌طورکه مشاهده‌می‌شود، هیچ‌یک از وب‌سایت‌های مورد پژوهش در وضعیت نامطلوب و بسیار نامطلوب قرارندارند؛ در پایان نیز پیشنهادهایی برای تحقیق‌های آینده ارائه‌شده‌اند.

بوزیک و دیگران[12] (2012) در مقاله‌ای با عنوان «تحلیل مقایسه‌ای وب‌سایت‌های بانک‌های بالکان غربی با استفاده از نمایه ارزیاب وب» به بررسی کیفیت صفحات خانگی وب‌سایت‌های بانک‌ها با استفاده از نمایه ارزیاب وب که دارای چهار طبقه اصلی (قابلیت دسترسی، سرعت، ناوبری و محتوا) است، پرداختند؛ هدف این پژوهش، تعیین نقاط ضعف و قوت وب‌سایت‌های مورد پژوهش بوده‌است و این پژوهش، ترکیبی از پیمایش و روش دلفی بوده که [در آن] از ابزار نمایه ارزیاب وب برای گردآوری داده‌های 45 وب‌سایت بانکی بالکان غربی استفاده‌شده‌است؛ نتایج پژوهش نشان‌دادند که وب‌سایت بانک مشهور ارست ناوی سد[13] با امتیاز نهایی 80/97 توانسته‌است جایگاه نخست را به خود اختصاص‌دهد؛ وب‌سایت بانک اسپلیستکا[14] با مجموع امتیاز 30/90 در رتبه آخر قراردارد. همبستگی میان چهار طبقه اصلی در این پژوهش نشان‌داده‌شده‌است و از این واقعیت حکایت‌می‌کند که «محتوا» با امتیاز 47/0، بیشترین همبستگی را با ناوبری و با امتیاز 42/0، را با قابلیت دسترسی دارد.

پرسش‌های پژوهش

1. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای اصلی «قابلیت دسترسی، سرعت، ناوبری، محتوا و قابلیت اطمینان» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

2. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «رتبه‌بندی سایت و محبوبیت سایت»، مربوط به معیار اصلی «قابلیت دسترسی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

3. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «نقشه سایت، تعداد منوهای ثابت و عملکرد جستجو»، مربوط به معیار اصلی «ناوبری» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

4. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «عدم خطاهای پیوند و عدم خطاهای گوناگون»، مربوط به معیار اصلی «قابلیت اطمینان» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

5. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «سطح اطلاعاتی، سطح تحقیقات علمی، سطح خدماتی و سطح ارتباطی»، مربوط به معیار اصلی «محتوا» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

6. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیار فرعی‌تر «اطلاعات کلی، فرم‌ها، گرایش و رشته‌ها، سرفصل دروس و اطلاعات مالی»، مربوط به معیار فرعی «سطح اطلاعاتی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

7. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی‌تر «کنفرانس‌های (همایش‌های) ملی و بین‌المللی، مقالات و مجلات دانشگاه، بورسیه، گرانت و طرح پژوهانه»، مربوط به معیار فرعی «سطح تحقیقات علمی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

8. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی‌تر «کتابخانه دیجیتالی، کمک‌هزینه‌های تحصیلی، انتشارات، اطلاعیه همایش‌ها، پشتیانی از زبان‌های خارجی و خدمات پشتیبانی»، مربوط به معیار فرعی «سطح خدماتی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

9. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی‌تر «نشانی/تلفن/دورنگار، رایانامه و بازخورد فرمی»، مربوط به معیار فرعی «سطح ارتباطی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

روش‌شناسی پژوهش

پژوهش حاضر از نوع کاربردی و ارزیابانه است. جامعه پژوهش، جامعه آماری، صد وب‌سایت‌ دانشگاه دولتی ایران، زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری است. برای تدوین مبانی نظری تحقیق از روش کتابخانه‌ای استفاده‌شده‌است. روش پژوهش، ترکیبی از روش پیمایشی و روش دلفی است. محقق گردآوری داده‌ها را با استفاده از سیاهه‌های تهیه‌شده توسط مارینکاس (2007) در روش نمایه ارزیاب انجام‌داده‌است و برای وزن‌دهی به معیارهای موجود در سیاهه، روش دلفی به‌کارگرفته‌شده‌است. نحوه امتیازدهی به معیارهای اصلی از مجموع امتیازهای داده‌شده (امتیاز پژوهشگر با توجه به وزن معیار) به معیارهای فرعی به‌دست‌می‌آید. برای اطمینان از پایایی سیاهه از آلفای کرونباخ استفاده‌شده‌است؛ آلفای کرونباخ، سیاهه‌ وارسی 76/0 است به این معنا که 76درصد، دارای پایایی مطلوبی هستند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های گردآوری‌شده از آمار توصیفی (فراوانی، درصد فراوانی، میانگین و انحراف استاندارد) و ابزار Excel2010 و Spss19 استفاده‌شده‌است. مقیاس اندازه‌گیری معیارهای روش نمایه ارزیاب وب در جدول 2 آمده‌است.

جدول2. مقیاس اندازه‌گیری

مقیاس اندازه‌گیری

ارزیابی

20/0-0

بسیار نامطلوب

40/0-21/0

نامطلوب

60/0-41/0

متوسط

80/0-61/0

مطلوب

1-81/0

بسیار مطلوب

 

 

 

 

 

 

  

یافته‌های پژوهش           

پرسش 1. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای اصلی «قابلیت دسترسی، سرعت، ناوبری، محتوا و قابلیت اطمینان» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول 3. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیارهای اصلی روش نمایه ارزیاب وب

شاخص

 

 

نمایه ارزیاب وب

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

قابلیت دسترسی

16%

40%

33%

11%

0%

100%

20

94/7

51/3

سرعت

5%

2%

26%

31%

36%

100%

10

7

22/2

ناوبری

2%

5%

23%

43%

27%

100%

10

28/7

2

محتوا

2%

1%

12%

59%

26%

100%

50

64/35

77/7

قابلیت اطمینان

1%

10%

28%

37%

24%

100%

10

97/5

95/1

نتیجه نهایی

2%

1%

30%

64%

3%

100%

100

89/63

27/12

 

 

 

 

 

 

 

جدول 3 نشان‌می‌دهد که معیار قابلیت دسترسی، دارای میانگین امتیاز 94/7 از امتیاز 20 است (وضعیت نامطلوب). یافته‌ها نشانگر آن هستند که 40درصد وب‌سایت‌ها، نامطلوب؛ 33درصد، متوسط؛ 16درصد، بسیار نامطلوب و 11درصد مطلوب هستند. درخصوص معیار سرعت، این معیار، دارای میانگین امتیاز 7 از امتیاز 10 است که نشان‌می‌دهد 36درصد وب‌سایت‌ها، بسیار مطلوب؛ 31درصد، مطلوب؛ 26درصد، متوسط؛ 7درصد، نامطلوب و بسیار نامطلوب هستند. درخصوص معیار ناوبری، یافته‌ها نشان‌می‌دهند که میانگین امتیاز 28/7 از امتیاز 10 را دارد (وضعیت مطلوب)؛ همچنین، معیار ناوبری در 43درصد از وب‌سایت‌ها، مطلوب؛ 26درصد بسیار مطلوب؛ 24درصد متوسط؛ 7درصد، نامطلوب و بسیار نامطلوب هستند. معیار محتوا میانگین امتیاز 64/35 از امتیاز 50 را کسب‌کرده‌است نشان‌می‌دهد، 59درصد از وب‌سایت‌ها در وضعیت مطلوب؛ 26درصد، بسیار مطلوب؛ 12درصد، متوسط و 3درصد در وضعیت‌های نامطلوب و بسیار نامطلوب قراردارند. آخرین معیار قابلیت اطمینان با میانگین امتیاز 97/5 از امتیاز است (وضعیت مطلوب) که یافته‌ها نشان‌می‌دهند، 37درصد وب‌سایت‌ها مطلوب؛ 24درصد، بسیار مطلوب؛ 28درصد، متوسط و 11درصد در وضعیت‌های نامطلوب و بسیار نامطلوب هستند.

درانتها با مجموع امتیازهای معیارهای اصلی روش نمایه ارزیاب وب، امتیاز نمایه ارزیاب وب به‌دست‌می‌آید که دارای میانگین امتیاز 89/63 از امتیاز 100 است؛ همچنین یافته‌های پژوهش نشان‌می‌دهند که ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران در روش نمایه ارزیاب وب در وضعیت مطلوب قراردارد؛ به‌گونه‌ای‌که 64درصد وب‌سایت‌ها، مطلوب؛ 30درصد، متوسط؛ 3درصد، بسیار مطلوب و 3درصد در وضعیت‌های نامطلوب و بسیار نامطلوب ارزیابی‌شده‌اند.

پرسش 2. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «رتبه‌بندی سایت و محبوبیت سایت»، مربوط به معیار اصلی «قابلیت دسترسی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

همان‌گونه‌که در جدول‌ 4 نشان‌‌داده‌شده، معیار فرعی رتبه‌بندی سایت، میانگین امتیاز 76/4 از 10 را کسب‌کرده‌است (وضعیت متوسط) که مشخص‌می‌کند، 59درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط، 7درصد در وضعیت مطلوب، 23درصد در وضعیت نامطلوب و 11درصد در وضعیت بسیار نامطلوب قراردارند که هیچ‌یک از وب‌سایت‌های مورد مطالعه در وضعیت بسیار مطلوب قرارنگرفته‌اند. معیار فرعی محبوبیت سایت، دارای میانگین امتیاز 18/3 از امتیاز 10 است (وضعیت نامطلوب) که نشان‌می‌دهد، 43درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار نامطلوب، 32درصد در وضعیت نامطلوب، 17درصد در وضعیت متوسط و تنها 8درصد در وضعیت مطلوب و بسیار مطلوب قرارگرفته‌اند؛ درانتها با مجموع امتیازهای معیارهای فرعی، امتیاز معیار اصلی قابلیت دسترسی به‌دست‌می‌آید که میانگین امتیاز 94/7 از 20 را کسب‌کرده‌است. یافته‌ها بیانگر آن هستند که ارزیابی وب‌سایت‌ها در وضعیت نامطلوب قراردارند؛ به‌گونه‌ای‌که 40درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت نامطلوب و 16درصد در وضعیت بسیار نامطلوب ارزیابی‌شده‌اند.

جدول 4. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیارهای فرعی قابلیت دسترسی

شاخص

 

 

قابلیت دسترسی

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

رتبه‌بندی سایت

11%

23%

59%

7%

0%

100%

10

76/4

82/1

محبوبیت در سایت الکسا

43%

32%

17%

7%

1%

100%

10

18/3

98/1

نتیجه نهایی

16%

40%

33%

11%

0%

100%

20

94/7

51/3

 

 

 

 

 

 

 

پرسش 3. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «نقشه سایت، تعداد منوهای ثابت و عملکرد جستجو»، مربوط به معیار اصلی «ناوبری» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول‌ 5 مشخص‌می‌کند که تعداد منوهای ثابت، دارای میانگین امتیاز 41/3 از امتیاز 4 است (وضعیت بسیار مطلوب). یافته‌ها نشان‌می‌دهند که 52درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت‌ بسیار مطلوب، 40درصد در وضعیت‌ مطلوب، 6درصد در وضعیت‌ متوسط و تنها 1درصد در وضعیت نامطلوب قراردارند. میانگین امتیاز معیار فرعی عملکرد جستجو از امتیاز 3، 97/1 است (وضعیت متوسط) و بیانگر آن است که 49درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط، 31درصد در وضعیت بسیار مطلوب و 8درصد در وضعیت نامطلوب و بسیار نامطلوب قراردارند. آخرین معیار فرعی ناوبری، نمایه/نقشه سایت است که میانگین امتیاز 9/1 از امتیاز 3 را کسب‌کرده‌است (وضعیت مطلوب). یافته‌ها نشان‌می‌دهند که 43درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب، 11درصد در وضعیت‌ مطلوب و 39درصد در وضعیت متوسط قرارگرفته‌اند؛ درانتها با مجموع امتیازهای مربوط به این سه معیار فرعی، امتیاز معیار اصلی ناوبری به‌دست‌می‌آید (میانگین امتیاز 28/7 از امتیاز 10) که در وضعیت مطلوب ارزیابی‌شده‌است.

جدول 5. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیارهای فرعی ناوبری

شاخص

 

 

 

ناوبری

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

ندارد

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

تعداد منوهای ثابت

1%

0%

1%

6%

40%

52%

100%

4

41/3

73/0

نمایه/ نقشه سایت

7%

0%

0%

39%

11%

43%

100%

3

9/1

1

عملکرد جستجو

12%

7%

1%

49%

0%

31%

100%

3

97/1

92/1

نتیجه نهایی

 

2%

5%

24%

43%

26%

100%

10

28/7

2

 

 

 

 

 

پرسش 4. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «عدم خطاهای پیوند و عدم خطاهای گوناگون»، مربوط به معیار اصلی «قابلیت اطمینان» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول‌ 6 نشان‌می‌دهد که عدم خطاهای گوناگون، میانگین امتیاز 89/2 از امتیاز 4 را کسب‌کرده‌است (وضعیت مطلوب)؛ به‌گونه‌ای‌که 50درصد از وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب، 41درصد در وضعیت‌ متوسط و 9درصد در وضعیت بسیار نامطلوب و نامطلوب قراردارند. معیار فرعی‌تر عدم خطاهای پیوند، دارای میانگین امتیاز 07/3 از امتیاز 6 است (وضعیت متوسط) و یافته‌ها نشان‌می‌دهند که 31درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط، 26درصد در وضعیت نامطلوب، 13درصد در وضعیت مطلوب، 19درصد در وضعیت بسیار مطلوب و 11درصد در وضعیت بسیار نامطلوب قراردارند؛ درانتها با مجموع امتیازهای معیار فرعی، میانگین امتیاز معیار اصلی قابلیت اطمینان به‌دست‌می‌آید (97/5 از امتیاز 10) که در وضعیت مطلوب ارزیابی‌شده‌اند.

جدول 6. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیارهای فرعی قابلیت اطمینان

شاخص

 

 

قابلیت اطمینان

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

عدم خطاهای پیوند

11%

26%

31%

13%

19%

100%

4

07/3

32/1

عدم خطاهای گوناگون

1%

8%

41%

0%

50%

100%

6

9/2

15/1

نتیجه نهایی

1%

10%

28%

37%

24%

100%

10

97/5

95/1

 

پرسش 5. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «سطح اطلاعاتی، سطح تحقیقات علمی، سطح خدماتی و سطح ارتباطی»، مربوط به معیار اصلی «محتوا» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول‌ 7 نشان‌می‌دهد که معیار فرعی سطح اطلاعاتی میانگین، امتیاز 4/14 از امتیاز 15 را کسب‌کرده‌است (وضعیت بسیار مطلوب) و یافته‌ها بیانگر آن هستند که 97درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب و 1درصد در وضعیت مطلوب قراردارند و تنها 2درصد در وضعیت بسیار نامطلوب قرارگرفته‌اند. معیار تحقیقاتی، این معیار میانگین امتیاز 97/8 از امتیاز 15 را کسب‌کرده (وضعیت مطلوب) و نشان‌می‌دهد که 28درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت‌های متوسط، 20درصد در وضعیت‌ مطلوب، 23درصد در وضعیت بسیار مطلوب واقع شده‌اند. درخصوص معیار سطح خدمات، یافته‌ها نشان‌می‌دهند، میانگین امتیاز این معیار، 3/5 از امتیاز 10 است (وضعیت متوسط) و بیانگر آن است که 47درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت‌ متوسط، 23درصد در وضعیت‌ مطلوب، 24درصد در وضعیت‌ نامطلوب، 3درصد در وضعیت‌ بسیار نامطلوب و 3درصد در وضعیت بسیار مطلوب قراردارند. آخرین معیار، سطح ارتباطی با میانگین امتیاز 97/6 از امتیاز 10 است (وضعیت مطلوب) که یافته‌ها نشان‌دادند 37درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط، 14درصد در وضعیت مطلوب، 35درصد در وضعیت بسیار مطلوب، 11درصد در وضعیت نامطلوب و 3درصد در وضعیت بسیار نامطلوب قراردارند؛ درانتها با مجموع امتیاز‌های مربوط به معیارهای فرعی، امتیاز معیار اصلی محتوا به‌دست‌می‌آید (میانگین امتیاز 64/35) که نشان‌می‌دهد در وضعیت مطلوب قراردارد.

جدول7. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیارهای فرعی محتوا

شاخص

 

 

محتوا

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

سطح اطلاعاتی

2%

0%

0%

1%

97%

100%

15

4/14

34/2

سطح تحقیق‌های علمی

8%

0%

28%

20%

23%

100%

15

97/8

9/3

سطح خدمات

3%

24%

47%

23%

3%

100%

10

3/5

82/1

سطح ارتباطی

3%

11%

37%

14%

35%

100%

10

97/6

39/2

نتیجه نهایی

2%

2%

11%

59%

26%

100%

50

64/35

77/7

 

پرسش 6. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی‌تر «اطلاعات کلی، فرم‌ها، گرایش و رشته‌ها، سرفصل دروس و اطلاعات مالی»، مربوط به معیار فرعی «سطح اطلاعاتی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول‌ 8 نشان‌می‌دهد که معیارهای فرعی‌تر فرم‌ها، اطلاعات مالی و سرفصل دروس، میانگین 94/2 از امتیاز 3 را کسب‌کرده‌اند (وضعیت بسیار مطلوب) و یافته‌ها نشان‌می‌دهند که 98درصد وب‌سایت‌ها دارای این ویژگی‌ها هستند. درخصوص معیار فرعی‌تر رشته‌ها و گرایش‌ها می‌توان‌گفت که میانگین امتیاز این معیار، 9/2 از امتیاز 3 است (وضعیت بسیار مطلوب) که نشان‌می‌دهد 97درصد وب‌سایت‌ها دارای این ویژگی هستند و آخرین معیار فرعی‌تر، معیار فرعی‌تر اطلاعات کلی است که دارای میانگین امتیاز 68/2 از امتیاز 3 است (وضعیت بسیار مطلوب) و یافته‌ها نشان‌می‌دهند که 69درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب، 30درصد در وضعیت مطلوب و 1درصد در وضعیت نامطلوب قراردارند؛ درانتها با مجموع امتیازهای معیارهای فرعی‌تر، امتیاز معیار فرعی سطح اطلاعاتی (میانگین امتیاز 4/14) به‌دست‌می‌آید که یافته‌ها نشانگر آن هستند که 97درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب قراردارند.

جدول 8. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیارهای فرعی‌تر سطح اطلاعاتی

شاخص

 

 

 

سطح اطلاعاتی

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

ندارد

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

اطلاعات کلی

 

1%

0%

0%

30%

69%

100%

3

68/2

48/0

فرم‌ها

2%

0%

0%

0%

0%

98%

100%

3

94/2

42/0

رشته‌ها و گرایش‌ها

3%

0%

0%

0%

0%

97%

100%

3

9/2

52/0

سرفصل دروس

2%

0%

0%

0%

0%

98%

100%

3

94/2

42/0

اطلاعات مالی

2%

0%

0%

0%

0%

98%

100%

3

94/2

42/0

نتیجه نهایی

 

2%

0%

0%

1%

97%

100%

15

4/14

34/2

 

 

 

 

 

 

پرسش 7. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی‌تر «کنفرانس‌های (همایش‌های) ملی و بین‌المللی، مقالات و مجلات دانشگاه، بورسیه، گرانت و طرح پژوهانه»، مربوط به معیار فرعی «سطح تحقیقات علمی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول‌ 9 نشان‌می‌دهد که معیار فرعی‌تر کنفرانس‌ها (همایش‌ها) دارای میانگین امتیاز 87/3 از امتیاز 6 است (وضعیت مطلوب) و بیانگر آن است که 62درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط، 30درصد در وضعیت بسیار مطلوب، 3درصد در وضعیت‌ نامطلوب و 2درصد در وضعیت بسیار نامطلوب قراردارند. معیار فرعی‌تر مجلات و مقالات علمی، میانگین امتیاز 25/3 از امتیاز 6 را کسب‌کرده‌اند (وضعیت متوسط) که یافته‌ها نشان‌می‌دهند 38درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط، 30درصد در وضعیت بسیار مطلوب، 8درصد در وضعیت مطلوب و 3درصد در وضعیت نامطلوب قراردارند. آخرین معیار فرعی‌تر، معیار فرعی‌تر پژوهانه، گرانت و بورسیه با میانگین امتیاز 85/1 از امتیاز 3 است (وضعیت مطلوب) و یافته‌ها بیانگر آن هستند که 26درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط، 42درصد در وضعیت مطلوب و 25درصد در وضعیت بسیار مطلوب قراردارند؛ درانتها با مجموع امتیازهای مربوط به معیارهای فرعی‌تر، امتیاز معیار فرعی سطح تحقیق‌های علمی به‌دست‌می‌آید (میانگین امتیاز 97/8) که نشان‌می‌دهد در وضعیت متوسط قراردارد.

جدول 9. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیار فرعی‌تر سطح تحقیق‌های علمی

شاخص

 

 

 

سطح تحقیقات علمی

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

ندارد

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

کنفرانس‌های ملی و بین‌المللی

3%

2%

3%

62%

0%

30%

100%

6

87/3

57/1

مجلات و مقالات علمی

23%

0%

3%

38%

6%

30%

100%

6

25/3

2/2

پژوهانه، بورسیه، گرانت

7%

0%

0%

26%

42%

25%

100%

3

85/1

88/0

نتیجه نهایی

 

8%

0%

28%

20%

23%

100%

15

97/8

9/3

 

 

 

 

 

 

 

پرسش 8. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی «کتابخانه دیجیتالی، کمک‌هزینه‌های تحصیلی، انتشارات، اطلاعیه همایش‌‌‌ها، پشتیانی از زبان‌های خارجی و خدمات پشتیبانی»، مربوط به معیار فرعی «سطح خدماتی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول‌ 10 نشان‌می‌دهد که معیار فرعی‌تر کتابخانه دیجیتال و میانگین امتیاز 28/0 از امتیاز 3 را کسب‌کرده‌است (وضعیت بسیار نامطلوب) و یافته‌ها نشانگر آن هستند که 86درصد وب‌سایت‌ها فاقد این ویژگی بوده، تنها 7درصد، این ویژگی را به‌صورت بسیار مطلوب دارند. درخصوص معیار فرعی‌تر کمک‌هزینه تحصیلی، این معیار، میانگین امتیاز 98/0 از امتیاز 1 را دارد (وضعیت بسیار مطلوب) که نشان‌می‌دهد 98درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب قراردارند. معیار فرعی‌تر انتشارات، دارای میانگین امتیاز 4/0 از امتیاز 1 است (وضعیت بسیار نامطلوب) و نشان‌می‌دهد که 60درصد وب‌سایت‌ها فاقد این ویژگی بوده، 40درصد، دارای این ویژگی هستند. درخصوص معیار فرعی‌تر اطلاعیه کنفرانس‌ها می‌توان‌گفت که این معیار، میانگین امتیاز 97/0 از امتیاز 1 را دارد (وضعیت بسیار مطلوب) و یافته‌ها بیانگر آن هستند که 97درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب قراردارند. معیار فرعی‌تر پشتیبانی از زبان‌های خارجی، دارای میانگین امتیاز 42/1 از امتیاز 2 است (وضعیت بسیار مطلوب) که نشان‌می‌دهد 71درصد وب‌سایت‌ها دارای این ویژگی بوده، 29درصد، فاقد این ویژگی هستند. آخرین معیار، معیار فرعی‌تر خدمات پشتیبانی  با میانگین امتیاز 25/1 از امتیاز 2 است (وضعیت متوسط) و نشان‌می‌دهد که 71درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت متوسط و 27درصد در وضعیت بسیار مطلوب قراردارند؛ درانتها با مجموع امتیازهای معیارهای فرعی‌تر، امتیاز معیار فرعی سطح خدمات به‌دست‌می‌آید (میانگین امتیاز 3/5) که یافته‌ها نشان‌می‌دهند در وضعیت متوسط قراردارد.

جدول 10. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیارهای فرعی‌تر خدمات

شاخص

 

 

 

سطح خدمات

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

ندارد

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

کتابخانه دیجیتال

86%

7%

0%

0%

0%

7%

100%

3

28/0

79/0

کمک‌هزینه تحصیلی

2%

0%

0%

0%

0%

98%

100%

1

98/0

14/0

انتشارات

60%

0%

0%

0%

0%

40%

100%

1

4/0

49/0

اطلاعیه کنفرانس‌ها

3%

0%

0%

0%

0%

97%

100%

1

97/0

17/0

پشتیبانی از زبان خارجی

29%

0%

0%

0%

0%

71%

100%

2

42/1

19/0

خدمات پشتیبانی

2%

0%

0%

71%

0%

27%

100%

2

25/1

47/0

نتیجه نهایی

 

3%

24%

47%

23%

3%

100%

10

3/5

7/1

 

 

 

 

 

 

 

جدول 11. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران براساس معیار فرعی‌تر سطح ارتباطی

شاخص

 

 

 

سطح ارتباطی

 

 

 

 

 

 

نتیجه ارزیابی

ندارد

بسیار نامطلوب

نامطلوب

متوسط

مطلوب

بسیار مطلوب

جمع

وزن

میانگین

انحراف استاندارد

آدرس، تلفن، فکس

2%

0%

3%

16%

0%

79%

100%

3

75/2

55/0

ایمیل

36%

0%

0%

0%

0%

64%

100%

3

92/1

44/1

بازخورد فرمی

27%

0%

8%

32%

0%

33%

100%

4

3/2

66/1

نتیجه نهایی

 

3%

11%

37%

14%

35%

100%

10

97/6

39/2

 

 

 

 

 

پرسش 9. ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران با توجه به معیارهای فرعی‌تر «آدرس/تلفن/دورنگار، رایانامه، بازخورد فرمی»، مربوط به معیار فرعی «سطح ارتباطی» در روش نمایه ارزیاب وب چگونه است؟

جدول‌ 11 نشان‌می‌دهد که معیار ارتباطی نشانی، تلفن و دورنگار، میانگین امتیاز 75/2 از امتیاز 3 را کسب‌کرده‌است (وضعیت بسیار مطلوب)؛ این معیار نشان‌می‌دهد که 79درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب، 16درصد در وضعیت متوسط و 3درصد در وضعیت نامطلوب قراردارند. درخصوص معیار ارتباطی رایانامه می‌توان‌گفت که دارای میانگین امتیاز 92/1 از امتیاز 3 است (وضعیت مطلوب) و یافته‌ها نشان‌می‌دهند که 64درصد وب‌سایت‌ها دارای ویژگی و 36درصد فاقد این ویژگی هستند. آخرین معیار ارتباطی، بازخورد فرمی با میانگین امتیاز 3/2 از امتیاز 4 است (وضعیت متوسط) و بیانگر آن است که 33درصد وب‌سایت‌ها در وضعیت بسیار مطلوب، 32درصد در وضعیت متوسط و 8درصد در وضعیت نامطلوب قراردارند و 27درصد، فاقد این ویژگی هستند؛ درانتها، با مجموع امتیازهای مربوط به معیارهای فرعی‌تر، امتیاز معیار فرعی سطح ارتباطی به‌دست‌می‌آید (میانگین امتیاز 97/6) که نشان‌می‌دهد در وضعیت مطلوب قرارگرفته‌است.

نتیجه‌گیری

به‌دنبال پیدایش اینترنت و درپی آن پیدایش وب، تحول‌ها و کارکردهایی گوناگون در وب ایجادشده‌است که می‌توان به وب‌سایت‌های دانشگاهی اشاره‌کرد؛ وب‌سایت‌های دانشگاهی بستری مناسب برای اطلاع‌رسانی اطلاعات و خدمات آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها به‌شمارمی‌روند. دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی از طریق وب‌سایت‌های خود، اطلاعات جامع و ضروری درباره دانشگاه و پشتیبانی از فرایندهای آموزشی بدون محدودیت زمان و مکان خدمات موجود در دانشگاه را ارائه‌می‌دهند. با توجه به پیشرفت‌های فناوری و پدیدارشدن محمل‌های جدید ارتباطی، وب‌سایت‌های دانشگاهی، همواره درصد بهره‌مندی از رسانه‌های جدید ارتباطی و اطلاعاتی برای تعامل با کاربران هستند؛ بنابراین ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌های دانشگاهی با استفاده از روش‌های کمی و مبتنی‌بر اصول و استانداردها در فواصل زمانی مختلف، ضروری به‌نظرمی‌رسد. ازجمله روش‌های کمی در ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌ها، روش نمایه ارزیاب وب است که در روش نمایه ارزیاب وب نیز از طریق هستی‌شناسی برای طراحی سیاهه وارسی ارزیابی استفاده‌می‌شود؛ همچنین با ارزیابی کوچک‌ترین جزء به ارزیابی معیارهای اصلی می‌رسیم که درنهایت به ارزیابی نهایی و رتبه‌بندی می‌انجامد. نقطه‌قوت روش نمایه ارزیاب وب، نحوه امتیازدهی آسان است که دقت و زمانی کمتر را به خود اختصاص‌می‌دهد؛ همچنین مزیت دیگر این روش، استفاده از ابزارهای خودکار است که سه معیار «قابلیت دسترسی، سرعت و قابلیت اطمینان با ابزارهای خودکار قابل‌سنجش» را دربرمی‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان‌دادند که وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران از نظر قابلیت دسترسی با امتیاز 39/0 در وضعیت نامطلوب، از منظر سرعت با امتیاز 7/0 در وضعیت مطلوب، از نظر ناوبری با امتیاز 72/0 در وضعیت مطلوب، از نظر محتوا با امتیاز 71/0 در وضعیت مطلوب و از منظر قابلیت اطمینان با امتیاز 59/0 در وضعیت متوسط قراردارند. 64درصد وب‌سایت‌های مورد پژوهش براساس پنج معیار اصلی روش نمایه ارزیاب وب در وضعیت مطلوب و بقیه در وضعیت متوسط قراردارند. با توجه به یافته‌های پژوهش، طراحان وب‌سایت‌های دانشگاه‌ها به‌منظور دستیابی به وضعیت مطلوب‌تر می‌بایست اصلاح‌های لازم را براساس معیارهای ارزیابی نمایه ارزیاب وب انجام‌دهند و در جهت رفع نقاط ضعف و به‌منظور حضور فعال در وب، خود را با استانداردهای ارزیابی وب‌سایت در سطح جهانی تطبیق‌دهند.

پیشنهادها

1. با توجه به یافته‌های پژوهش که نشان‌می‌دهند 71درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی از منظر خدمات پشتیبانی در وضعیت متوسط قراردارند، به‌منظور دستیابی به وضعیت مطلوب پیشنهادمی‌شود که با ایجاد سامانه پژوهشی در وب‌سایت‌های دانشگاه‌ها، اطلاعات مربوط به نتایج نشست‌ها و گردهمایی‌ها در اختیار کاربران قرارگیرند و تنها به اطلاعیه کنفرانس‌ها اکتفانکنند؛ باشد که به افزایش کیفیت محتوای وب‌سایت‌های دانشگاهی منجرشود و از ایجاد ابهام در ذهن کاربر درباره نتایج کنفرانس‌ها و گردهمایی‌ها اجتناب‌کنند.

2. با توجه به یافته‌های پژوهش که نشان‌می‌دهند 61درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی از منظر پشتیبانی از زبان‌های خارجی در وضعیت متوسط (تنها دارای یک زبان خارجی هستند) و 29درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران، فاقد این ویژگی هستند، به‌منظور دستیابی به وضعیت مطلوب پیشنهادمی‌شود که وب‌سایت‌های دانشگاه‌هایی که فاقد این ویژگی هستند دست‌کم، امکان استفاده از زبان خارجی انگلیسی (به دلیل عمومیت‌یافتن) را در وب‌سایت خود قراردهند و درصورت امکان، وب‌سایت‌های دانشگاهی به زبان‌های خارجی بیشتر مانند عربی و فرانسوی، مجهز شوند تا از این طریق، میزان دسترسی وب‌سایت‌های دانشگاه‌های ایران در سطح جهانی افزایش‌یابد.

3. با توجه به یافته‌های پژوهش که نشان‌می‌دهند 68درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران از منظر عدم خطاهای پیوند در وضعیت متوسط به پایین قراردارند، پیشنهادمی‌شود که وب‌سایت‌های دانشگاه‌ها کیفیت پیوندهای خود را افزایش‌دهند و از داشتن پیوندهای کور، شکسته و نامعتبر بپرهیزند و هرچند وقت یک‌بار، وب‌سایت خود را از این جهت، با ابزارهای مطمئن کنترل‌کنند تا بر قابلیت اطمینان وب‌سایت خود را بیفزایند.

4. با توجه به یافته‌های پژوهش که نشان‌می‌دهند 56درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی از منظر قابلیت دسترسی در وضعیت‌های نامطلوب و بسیار نامطلوب قراردارند، به‌منظور دستیابی به وضعیت مطلوب پیشنهادمی‌شود که رتبه‌بندی وب‌سایت‌های دانشگاه‌ها براساس معیارهای افزایش رتبه‌بندی در موتور جستجوهای مختلف و به‌خصوص موتور جستجوی گوگل افزایش‌یابد و با افزایش رتبه‌بندی دانشگاه‌ها در سطح جهانی براساس معیارهای استاندارد ارزیابی، میزان تعداد پیوندهای بیرونی به وب‌سایت‌های دانشگاه‌های ایران و نیز میزان محبوبیت آنها بیشتر بشود؛ زیرا یافته‌های پژوهش نشان‌دادند که 59درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دولتی ایران از منظر رتبه‌بندی در وضعیت متوسط و 43درصد آنها از منظر میزان محبوبیت در وضعیت بسیار نامطلوب قراردارند.

5. با توجه به یافته‌های پژوهش که نشان‌می‌دهند 60درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های فاقد مرکز انتشارات هستند، پیشنهادمی‌شود که در وب‌سایت‌های دانشگاه‌ها، با در اختیار قراردادن اطلاعات مربوط به انتشارات دانشگاه، به ارائه محتوا و خدمات بیشتر کمک‌کنند.

6. با توجه به یافته‌های پژوهش که نشان‌می‌دهند 86درصد وب‌سایت‌های دانشگاه‌های فاقد کتابخانه دیجیتال هستند، پیشنهادمی‌شود که دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی به ایجاد کتابخانه دیجیتالی در وب‌سایت‌های خود اقدام‌کنند؛ زیرا پیش‌بینی‌می‌شود که با توجه به تغییرهای به‌وجودآمده درزمینه انفجار اطلاعات و فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، دانشگاه‌ها در آینده‌ای نه چندان دور به ایجاد کتابخانه دیجیتالی، ناچار خواهندشد؛ همچنین، کاربران برای استفاده از کتابخانه دانشگاه، از حضور فیزیکی در دانشگاه، بی‌نیاز می‌شوند و از اتلاف وقت و هزینه کاربران جلوگیری به‌عمل‌می‌آید.

پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آتی

1. ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌های آموزشگاهی، دانشگاه‌های علوم پزشکی، آزاد، پیام نور و غیرانتفاعی با روش نمایه ارزیاب وب؛

2. ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌های موزه‌ها، آرشیوها و وب‌سایت‌های تجاری با روش نمایه ارزیاب وب؛

3. ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌های دانشگاهی با سایر روش‌های ارزیابی کیفیت وب‌سایت؛

4. مقایسه نتایج روش‌های ارزیابی کیفیت در ارزیابی وب‌سایت‌های دانشگاهی؛ 

5. رتبه‌بندی وب‌سایت‌های دانشگاهی براساس روش‌های ارزیابی کیفیت و ساختاری وب‌سایت؛

6. ارزیابی ساختاری وب‌سایت‌های دانشگاهی و تعیین میزان هم‌پوشانی ارزیابی ساختاری با ارزیابی کیفی و مقایسه نتایج آنها با یکدیگر



[1] . Fink D, Nyaga C.

[2] . Yoo.S & Jin.J.

[3] . Web Assessment Index (WAI)

[4] . Mateos and et.al.

[5] . Mateos and etal

[6] . Marincas

[7] . Market Position

[8] . www.sbu.ac.ir

[9] . www.um.ac.ir

[10] . www. ut.ac.ir

[11] . www.ilam.ac.ir

[12] . Božikić and et.al

[13] . Erste Bank A.D. Novi Sad

[14] . Societe Generale-SplitskaBanka

حری، عباس و احمدی، نفیسه. (1386). ارزیابی وب‌سایت‌های کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های دولتی و ارائه الگوی پیشنهادی جهت بهبود کیفیت آنها. پایان‌نامه دکتری کتابداری و اطلاع‌رسانی. دانشکده علوم انسانی و علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات. تهران.

حیدری، غلامرضا. (1384). معیارهای ارزیابی منابع الکترونیکی با تأکید بر وب‌سایت‌ها. علوم و فناوری اطلاعات،  3(20)، 17-32.

دولانی، عباس و حسینی نسب، داوود. (1388). ارائه الگویی مناسب برای وب‌سایت دانشگاه علوم پزشکی تبریز از طریق تحلیل محتوایی و ساختاری وب‌سایت‌های دانشگاه‌های آمریکا با کمک صاحب‌نظران. فصلنامه مدیریت سلامت، 12(35)، 41-84.

زاهدی، شمس السادات. (1390). بررسی تطبیقی وب‌سایت‌های برتر دانشگاه‌های جهان و ارائه الگویی مناسب برای دانشگاه‌های کشور. پژوهش‌های مدیریت در ایران، 15(72)، 71 - 84.

عصاره، فریده. (1384). علم‌سنجی: ابعاد، روش‌ها و کاربردهای آن (ج. 2). در مجموعه مقالات همایش‌های انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران. گردآوری محسن حاجی زین‌العابدینی. تهران: سازمان اسناد کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

عصاره، فریده. (1388). از کتاب‌سنجی تا وب‌سنجی: تحلیلی بر مبانی، دیدگاه‌ها، قواعد و شاخص‌‏ها. با همکاری غلامرضا حیدری، فیروزه زارع فراش‌بندی و محسن حاجی زین‌العابدینی. تهران: کتابدار.

عصاره، فریده و پایایی، زینب. (1387). ارزیابی کیفیت تارنما (وب‌سایت)های کتابخانه‌های دانشگاه‌های دولتی ایران به‌منظور ارائه پیشنهادهایی در جهت ارتقای کیفیت آنها. علوم و فناوری اطلاعات، 23(4)، 35-69.

علیجانی، رحیم و کرمی، نورالله. (1387). مطالعات سنجش کمی: کتاب‌سنجی، وب‌سنجی. اطلاع‌سنجی. تهران: چاپار.

فرج‌پهلو، عبدالحسین. (1385). تحلیل محتوایی وب‌سایت‌های دانشگاهی و تحقیقاتی ایران. فصلنامه کتاب، 65، 261-271.

کوشا، کیوان. (1386). ارتباط میان پیوندهای وبی به سایت‌های دانشگاه‌های ایران و شاخص نشر علمی آنها: کشف انگیزه‌های ایجاد پیوندهای دانشگاهی. مجله کتابداری و اطلاع‌رسانی، 9(2)، 22-34.

ناخدا، مریم و فدایی، غلامرضا. (1389). طراحی مدل مدیریت تغییر در کتابخانه‌های دانشگاهی ایران: مطالعه دلفی. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 3(62)، 145-168 .

نوکاریزی، محسن، دانش، فرشید و سهیلی، فرامرز. (1388). وب‌سنجی دانشگاه‌های دولتی کشور به‌منظور تعیین میزان مشارکت آنها و شناسایی وب‌سایت‌های هسته. مجله مطالعات و تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد، 12(2)، 113-134.

Aleem, W., El-Wahed., N. Ismail & et al. (2007). Efficiency evaluation of e-commerce websites. World Academy of Science, Engineering and Technology,4, 514-518.

Almind, T. C., & Ingwersen, P. (1997). Informetric analyses on the World Wide Web: Methodological approaches to webometrics. Journal of Documentation, 53(4), 404-426.

Bevan, N. (1999). Quality in use: Meeting user needs for quality. Journal of Systems and Software, 49(1), 89–96.

Božikić, A., Stanković ,S., Vasković, V., & Ranković, M. (2012). website Balkans Bank website comparative analysis using WAI index.ijrras. 12(2). Retrived from http:// www. arpapress. Com.

Fang-fang C., & Yi-jun, L. (2006). A comprehensive evaluation method of e-commerce websites using GA, CA and AHP. 13th:; INTERNATIONAL CONFERENCE. Management Science and Engineering, Harbin Institute of Technology Press, 111-115.

Ibid, S. (2006). Webmetrics-ten years of expansion. In: Proceedings of Inrernational Workshop on Webmetrics and Scienceemetrics & Seventh COLLENT Meetting.(Nancy, France: 10-12 March 2006). 5-8. Retrived from http:// eprints.rclis.org.

Larson, R. (1996). Bibliometrics of the World Wide Web: An exploratory analysis of the intellectual structure of cyberspace. In: S. HARDIN (Ed.) Proceedings of the 59th Annual Meeting of the American Society for Information Science, 33, 71-78.

Marincas, D. (2007). website project evaluation : A case study of Romanian Faculty of Economics websites. Applied Quantitative Methods, 2(3), 289-301.

Mateos, M., Mera, A., Gonza´ lez, F., & Lopez, O. (2001). A new web assessment index: Spanish universities analysis. .Electronic Networking Applications and Policy, 11(3), 226-233.

Robbins, S., & Stylianou, A. C. (2003). Global corporate websites: An empirical investigation of content and design. Information & Management , 40(3), 205-212.

Yoo, S., & Jin,  J. (2004). Evaluation of the homepage of the top 100 university websites.  Allied Academies International Conference. Academy of Information and Management Sciences Proceedings, 8(2), 1-4.