پژوهش نامه علم سنجی

پژوهش نامه علم سنجی

ترسیم و تحلیل نقشه دانش مقایسه‌ای کلیدواژه‌ خلیج ‌فارس و نام جعلی خلیج عربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
معصومه دالوند 1
حمزه علی نورمحمدی 2
همیرا آگاه 3
1 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تهران، ایران.
2 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
3 دانشیار، پژوهشکده علوم دریایی، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌ شناسی و علوم جوی، تهران، ایران.
10.22070/rsci.2025.20090.1786
چکیده
هدف: هدف اصلی این پژوهش، تحلیل توصیفی پژوهش‌های علمی منتشرشده با کلیدواژه خلیج ‌فارس و خلیج عربی (نام جعلی) در پایگاه وب­آوساینس طی سال­های 1975 تا 2024 است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد علم‌سنجی است. جامعة آماری پژوهش را کلیه تولیدات علمی مرتبط با دو کلیدواژه خلیج ‌فارس و خلیج عربی (نام جعلی) نمایه‌شده در پایگاه وب‌آو‌ساینس در بازة زمانی 1975 تا 2024 تشکیل می­دهد. برای ترسیم نقشه­های علمی از نرم­افزارهای ووس ویور VOS viewer و Bibexcel و برای تجزیه‌وتحلیل داده­ها از نرم­افزار Excel و SPSS استفاده‌شده است.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد بیشترین تعداد مدارک مرتبط با کلیدواژه خلیج‌ فارس و نام جعلی خلیج عربی به ترتیب در سال­های 2020 و 2021 منتشرشده است که بیش از 90 درصد آن‌ها به زبان انگلیسی بوده و نرخ رشد تصاعدی داشته­اند. در تولیدات علمی مرتبط با کلیدواژه خلیج ‌فارس، ایران و در حوزة کلیدواژه جعلی خلیج عربی، عربستان سعودی بیشترین سهم تولیدات را داشته‌اند. در حوزة خلیج ‌فارس پرکارترین نویسنده احسان کامرانی و برترین دانشگاه، دانشگاه آزاد اسلامی ایران است؛ درحالی‌که در حوزة خلیج عربی (نام جعلی) پرکارترین نویسنده جان برت از امارات متحده عربی و برترین دانشگاه، دانشگاه کویت می‌باشد. همچنین نشریه Marine Pollution Bulletin از کشور انگلستان بیشترین مقالات مرتبط با هر دو کلیدواژه را منتشر کرده است.
نتیجه‌گیری: روند رشد پژوهش‌های مرتبط با خلیج ‌فارس بیش از خلیج عربی (نام جعلی) است؛ درحالی‌که تنوع موضوعی و سطح مشارکت در حوزة خلیج عربی (نام جعلی) بیشتر است. ازنظر استنادات، در حوزة خلیج‌ فارس پر ارجاع‌ترین نویسندگان عمدتاً به کشورهای انگلستان و آمریکا تعلق دارند، درحالی‌که در حوزة خلیج عربی (نام جعلی) نویسندگان کشورهای حاشیه این پهنه آبی، علاوه بر بیشترین تعداد تولیدات علمی، بیشترین تعداد استنادات را نیز به خود اختصاص داده­اند. همچنین نشریات هستة هر دو حوزه عمدتاً متعلق به کشورهایی خارج از منطقه خلیج ‌فارس هستند.
کلیدواژه‌ها
تحلیل استنادی
پژوهش‌های علمی
خلیج ‌فارس
خلیج عربی (نام جعلی)
نقشه دانش
وب‌آوساینس
موضوعات

عنوان مقاله English

Illustrating and Analyzing the Comparative Knowledge Map of the Keyword Persian Gulf and the Fake Name Arabian Gulf

نویسندگان English

Masoumeh Dalvand 1
Hamzehali Nourmohammadi 2
Homira Agah 3
1 M.A. Degree in Information Science and Knowledge Studies, Iranian National Institute for Oceanography and Atmospheric Science, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Information Science & Knowledge Studies, Shahed University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Iranian National Institute for Oceanography and Atmospheric Science, Tehran, Iran.
چکیده English

Purpose: In the present century, due to national and political tendencies and prejudices, the name of the Persian Gulf, which originates from ancient texts dating back to before Christ (BC), has been distorted by some individuals in official correspondence and scientific literature, being replaced with terms such as the Arabian Gulf and the Gulf. The main aim of this research is to conduct a descriptive analysis of scientific publications containing the keywords of the Persian Gulf and the Arabian Gulf (fake name) in the Web of Science database from 1975 to 2024.
Methodology: The current research is an applied, descriptive, and analytical study employing scientometric methods. The study population includes all scientific publications containing the keywords of the Persian Gulf and the Arabian Gulf (fake name) indexed in the Web of Science database from 1975 to 2024. VOSviewer and Bibexcel software were used to extract data and generate visual maps, while Excel and SPSS were utilized for data analysis.
Findings: The findings indicate that, within the Web of Science document database, by the end of 2024, 7,395 documents were indexed using the keyword Persian Gulf and 3,987 documents were indexed with the keyword Arabian Gulf. The highest number of documents was published in 2021 for Persian Gulf and in 2020 for Arabian Gulf. Furthermore, over 90% of these documents were in English and experienced exponential growth. A larger proportion of outputs—84% for the Persian Gulf and 85% for the Arabian Gulf—were published as articles. The subject area "Environmental Science Ecology" contains the highest number of scientific documents for both keywords. The co-occurrence network of keywords demonstrates that for the keyword Persian Gulf, there are 572 keywords with a minimum occurrence of five, forming 17 clusters containing 4,290 links with a total link strength of 7,766. In comparison, the fake name of Arabian Gulf has 490 keywords with a minimum frequency of five, forming 15 clusters with 2,389 links and a total link strength of 3,864. For both keywords, the most frequently occurring terms with the highest total link strength were Gulf war illness, Arabian Gulf, Persian Gulf, and Gulf war syndrome. Also, “Taxonomy,” and “Ecological risk” were used currently. Iran (Persian Gulf) and Saudi Arabia (Arabian Gulf) are top countries in this field, with the highest level of collaboration occurring with American researchers. In contrast, scientific participation is lowest among the countries bordering the Persian Gulf. An investigation into the collaboration among universities and research institutes revealed that, regarding the Persian Gulf keyword, Islamic Azad University leads with 45 links and a total link strength of 1,952. In contrast, for the fabricated keyword of Arabian Gulf, Kuwait University is the top with 159 links and a total link strength of 325. Scientific collaborations among researchers showed that 75 percent of all scientific publications in terms of Persian Gulf and 79 percent of those deceptively labeled as Arabian Gulf were produced through collaboration. For both keywords, the Persian Gulf and the Arabian Gulf (fake name) the strength of collaboration was calculated using the Degree of Collaboration (0.77; 0.79), Collaborative Index (4.51; 4.51), and Collaborative Coefficient (0.57; 0.55), respectively. The co-authorship network analysis showed that, in the Persian Gulf subject area, the top authors were Sina Dobaradaran, with 46 documents and a total link strength of 160, and Kang H.K., with 1,450 citations. Regarding the fake name of Arabian Gulf, John Burt led with 55 documents, Bernhard Riegl had 1,497 citations, and Haitham Amin had a total link strength of 191. Citation analysis showed that documents with Persian Gulf in the keywords totaled 7,395 and received 132,885 citations, with an h-index of 129, peaking in 2021. In contrast, publications using the fictional name Arabian Gulf achieved 3987 published texts, received 72,204 citations, and had an h-index of 95, peaking in 2020. The top journal for publications featuring both keywords is " Marine Pollution Bulletin, which has an impact factor of 5.3.
Conclusion: The growth rate of outputs related to the Persian Gulf is higher than that of the Arabian Gulf (fake name), while the diversity of topics and the level of participation are higher in the Arabian Gulf field (fake name). According to citation metrics, the most influential authors in terms of the Persian Gulf are from England and the United States, whereas in the field of Athe rabian Gulf (fake name), authors from the Arabian countries bordering this water basin have the highest number of publications and citations.

کلیدواژه‌ها English

Arabian Gulf (Fake name)
Citations analysis
Knowledge map
Persian Gulf
Scientific output
Web of Science
افشار سیستانی، الف. (1386). نام خلیج‌ فارس بر پایه اسناد تاریخی و نقشه‌های جغرافیایی. وزارت امور خارجه. https://noo.rs/utiiD
توکلی زاده راوری، م.، سهیلی، ف.، و خاصه، ع. (1398). مبانی علم‌سنجی. دانشگاه پیام نور.
    https://press.pnu.ac.ir/book_30157.html
حدادی، م. (1401). دستنامه نرم افزار VOSviewer. دانشگاه شهید بهشتی. http://fep.sbu.ac.ir/VOSviewer
خانی، م.، و غفاری، س. (1399). ترسیم نقشه همکاری علمی پژوهشگران دانشگاه تهران: گزارش کوتاه. مجله علم‌سنجی کاسپین، 7(2)، 28-34. https://doi.org/10.22088/cjs.7.2.28
خندان، ف.، و نوروزی، ع. (1402). بررسی اهمیت همکاری علمی در میزان استناد به پروانه‌های ثبت اختراع کشورهای حوزه خلیج‌ فارس. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، ۹(۴)، ۷-۳۴.
    https://stim.qom.ac.ir/article_2426.html?lang=en
دالوند، م.، و آگاه، ه. (1394). تحلیل استنادی و ترسیم نقشه‌ی تاریخ نگاشتی تولیدات علوم دریایی ایران در دو حوزه‌ی آبی عمان و خلیج ‌فارس. مجله علم‌سنجی کاسپین، 2(1)، 13-23.
    https://cjs.mubabol.ac.ir/article-1-63-en.html
دالوند، م.، کشوری، م.، و آگاه، ه. (۱۳۹۶). مطالعه علم‌سنجی بروندادهای علمی پژوهشگران علوم دریایی ایران در سه حوضه دریای خزر، خلیج ‌فارس و دریای عمان در پایگاه وب آوساینس طی سال‌های1992-2013. فصلنامه دانش‌شناسی، 37(10)، ۴۳- ۵۷. https://sanad.iau.ir/en/Journal/qje/Article/1040994
دمرچی لو، م. (1396). بررسی تولیدات علمی حوزه موضوعی خلیج ‌فارس در پایگاه اسکوپوس طی سال‌های 1996-2015. مجله علم‌سنجی کاسپین، 4(2)، 45-52. https://doi.org/10.22088/cjs.4.2.45
رحیمی، م.، و فتاحی، ر. (1386). همکاری علمی و تولید اطلاعات: نگاهی به مفاهیم و الگوهای رایج در تولید علمی مشترک. فصلنامه کتاب، 18(3)، 235-248.
    http://www.ensani.ir/storage/Files/20120329124305-2152-257.pdf
زاهدی، ز. (۱۴۰۳، ۱۰ اردیبهشت). ترسیم نقشه علم مطالعات حوزه خلیج‌ فارس با استفاده از نرم افزار مصورسازی دانش VoS Viewer و تکنیکهای پیشرفته علم‌سنجی. در ح. اسدپور، و ع. کیانی (نظارت کنندگان)، در چکیده مقالات دومین همایش بین المللی تاریخ، فرهنگ و تمدن خلیج ‌فارس،  با موضوع بازرگانی و حمل و نقل دریایی در خلیج‌ فارس از عصر باستان تا دوره معاصر، دانشگاه خلیج ‌فارس، بوشهر (ص. ۱۴۰). دانشگاه خلیج ‌فارس. https://persiangulf2024.pgu.ac.ir/files_site/files/r_1_240507114147.pdf
ستوده، م. (مصحح). (1361). حدود العالم من المشرق الی المغرب. کتابخانه طهوری.
    https://dl.persianpdf.com/adabiat/%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF.PDF (نسخه اصلی منتشر شده در ۳۶۱ ه. ش.).
سهیلی، ف.، و عصاره، ف. (1388). بررسی تولیدات علمی اعضای هیات علمی دانشگاه رازی در نمایه استنادی علوم طی سالهای 2008-1992: مطالعه موردی. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 3(4)، 81-110.
    https://www.sid.ir/paper/211695/fa
سیددخت، ن.، و نصرالهی، ن. (1401). تأثیر الگوی همکاری ملی و بین‌المللی بر استنادپذیری مقالات پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی شیراز. مجله علم‌سنجی کاسپین، 9(1). 29-38.
    http://cjs.mubabol.ac.ir/article-1-234-fa.html
شرقی، ع.، و چگینی، و .(1392). سند راهبردی توسعه آموزش عالی کشور در حوزه علوم و فنون دریایی و اقیانوسی. کیا. https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch
عجم، م. (1388). اسناد نام‌خلیج ‌فارس: میراثی کهن و جاودان. اوین.
    https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/1388
نوکاریزی، م.، و زینلی چهکند، ا. (۱۳۹۱). تحلیل کمی تولیدات علمی اعضای هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد از سال 2000 تا 2010 و پژوهش‌های نظری و کاربردی در علم اطلاعات و دانش‌شناسی. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 2(2)،73-98. https://doi.org/10.22067/riis.v2i2.11059
مجتهدزاده، پ. (1372). کشورها و مرزها در منطقه ژئوپلیتیک خلیج ‌فارس. دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل.
    https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefList1372
وحید مازندرانی، غ. (1350). مجموعه عهدنامه‌های تاریخی ایران، از عهد هخامنشی تا عهد پهلوی. وزارت امور خارجه. https://eliteraturebook.com/books/13822
Abedin, M. (2004, December). The Persian Gulf: All at Sea Over the Gulf, How a False Name was Fabricated for the Persian Gulf? The Circle of Ancient Iranian Stuies. Retrieved Jaurnay 18, 2025, from  https://www.cais-soas.com/CAIS/Geography/persian.gulf/false_name_for_the_persian_gulf_.htm
Afshar Sistani, A. (2007). The Name of the Persian Gulf Based on Historical Documents and Geographical Maps. Ministry of Foreign Affairs. https://noo.rs/utiiD. [In Persian].
Ajam, M.(2009). Documents on the Name of the Persian Gulf: An Ancient and Enduring Heritage. Avin. https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/1388 [In Persian].
Ajiferuke, I., Burell, Q., & Tague, J. (2007). Collaborative coefficient: A single measure of the degree of collaboration in research. Scientometrics, 14(5), 421-433.
      http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF02017100
Alfadley, A. A., Haq, I. U., Alfawaz, H. A., & Jamleh, A. O. (2022). Scientometric evaluation of endodontic publications by Gulf Cooperation Council region in 21st century. The Saudi Dental Journal, 34(2), 107-113. https://doi.org/10.1016/j.sdentj.2021.12.003
Cavacini, A. (2016). Recent trends in Middle Eastern scientific production. Scientometrics, 109(1), 423-432. https://doi.org/10.1007/s11192-016-1932-3
Dalvand M, & Agah H. (2015) Citation analysis and histographic depiction of Iranian marine science outputs on Oman Sea and Persian Gulf. Caspian Journal of Scientometrics, 2(1): 13-23. https://cjs.mubabol.ac.ir/article-1-63-en.html [In Persian].
Dalvand, M., Keshvari, M., & Agah, H. (2017). Scientometric study of Iranian marine science researchers’ outputs on three water Bodies Caspian Sea, Persian Gulf and Oman Sea in Web of Science during 1992 to 2013. Journal of Knowledge Studies, 10(37), 43-57.
      https://sanad.iau.ir/en/Journal/qje/Article/1040994 [In Persian].
Damerchiloo, M. (2017). Study the scientific outputs in the field of Persian Gulf in Scopus during 1996-2015. Caspian Journal of Scientometrics, 4(2), 45-52.
      https://cjs.mubabol.ac.ir/article-1-127-en.html [In Persian].
Dardas, L. A., Malkawi, A. M., Sweis, S., Sweis, N., Al-Khayat, A., & Sawair, F. A. (2023). Mapping two decades of research productivity in the Middle Eastern and Arab countries: A comprehensive bibliometric analysis. Publications, 11(4), 48.
      https://doi.org/10.3390/publications11040048   
Garfield, E. (2006). The history and meaning of the journal impact factor. Journal of the American Medical Association, 295(1), 90–93.
      https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/202114
Gul, S., Nisa, N. T., Shah, T. A., Gupta, S., Jan, A., & Ahmad, S. (2015). Middle East: Research productivity and performance across nations. Scientometrics, 105(2), 1157-1166.
      https://doi.org/10.1007/s11192-015-1722-3
Hadadi, M. (2022). VOS Viewer Handbook. Shahid Beheshti University. http://fep.sbu.ac.ir/VOSviewer [In Persian].  
Hammad, W., Samier, E. A., & Mohammed, A. (2022). Mapping the field of educational leadership and management in the Arabian Gulf region: A systematic review of arabic research literature. Educational Management Administration & Leadership, 50(1), 6-25.
      https://doi.org/10.1177/1741143220937308
Hood, W. W., & Wilson, C. S. (2001). The literature of bibliometrics, scientometrics, and informetrics. Scientometrics, 52(2), 291-314. https://doi.org/10.1023/A:1017919924342
Khandan, F., & Noruzi, A. (2023). Examining the importance of scientific cooperation in the number of citations received by patents issued in Persian Gulf countries. Sciences and Techniques of Information Management, 9(4), 7-13.
      https://stim.qom.ac.ir/article_2426.html?lang=en [In Persian].
Khani M., & Ghaffari S. (2020) Drawing the scientific collaboration map of researchers at the University of Tehran: A short communication. Caspian Journal of Scientometrics, 7(2), 28-34. https:// doi.org/0.22088/cjs.7.2.28 [In Persian].
Lawani, S. M. (1980). Quality, Collaboration and Citations in Cancer Research: A Bibliometric Study [Unpublished doctoral thesis]. Florida State University.
      https://www.proquest.com/openview/a65de50ab3eb9087b0224aee618d0121/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y
Li, B., Hu, K., & Shen, Y. (2020). A scientometric analysis of global terahertz research by web of science data. IEEE Access, 8, 59092-56112. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2981999
Moed, H. F. (2016). Iran’s scientific dominance and the emergence of South-East Asian countries as scientific collaborators in the Persian Gulf Region. Scientometrics, 108(1), 305-314. https://doi.org/10.1007/s11192-016-1946-x
Mojtahedzadeh, P. (1993). Countries and Borders in the Geopolitical Region of the Persian Gulf. https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefList1372. Office of Political and International Studies [In Persian].
Nowkarizi, M., & Zeynali Chahkand, A. (2012). The participation of the faculty members of Ferdowsi University of Mashhad in scientific production from 2000 to 2010. Library and Information Science Research, 2(1), 73-98. https://doi.org/10.22067/riis.v2i2.11059  
      [In Persian].
Noyons, E., Moed, H, F., & Van Raan, A. f. J. (1999). Integrating research performance analysis and science map-ping. Scientometrics, 46(3), 591-604.
      https://link.springer.com/article/10.1007/BF02459614
Qamar, A. M., Khan, R. U., & Alsuhibany, S. A. (2021). A bibliometric analysis of coronavirus research in Gulf Cooperation Council Countries. International Journal of Online & Biomedical Engineering, 17(13), 99-119. https://doi.org/10.3991/ijoe.v17i13.27367
Rafols, I., Leydesdorff, L., O’Hare, A., Nightingale, P., & Stirling, A. (2012). How journal rankings can suppress interdisciplinary research: A comparison between innovation studies and business & management. Research Policy, 41(7), 1262–1282.
      https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048733312000765
Rahimi , M., & Fattahi, R. (2007). Science collaboration and production information: Look at the concepts and common styles in collaburated science output. Book Journal, 18(3), 235-248. http://www.ensani.ir/storage/Files/20120329124305-2152-257.pdf [In Persian].
Seyyeddokht N., & Nasrollahi N. (2022). Effect of national and international cooperation model on citation of articles of researchers of Shiraz University of Medical Sciences. Caspian Journal of Scientometrics, 9(1), 29-38. http://cjs.mubabol.ac.ir/article-1-234-fa.html
      [In Persian].
Sharghi, A. & Chegini, V. (2013). National Strategic Document for the Development of Higher Education in Marine and Ocean Sciences and Technologies. Kia. https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch [In Persian].
Small, H. G. (2004). On the shoulders of Robert Merton: Towards a normative theory of citation. Scientometrics, 60(1), 71–79. https://link.springer.com/article/10.1023/B:SCIE.0000027310.68393.bc
Soheili, F., & Osareh, F.(2009). A study on scientific production of academic staff at the Razi University presented in SCI during 1992-2008: A case study. Journal of Studies in Library and Information Science, 4. 81-110. https://www.sid.ir/paper/211695/en [In Persian].
Sotudeh, M. (Ed.). (1982). Hudūd al-ʿĀlam min al-Mashriq ilā al-Maghrib [The Regions of the World from East to West]. Ketābkhāneh-ye Tahouri.
      https://dl.persianpdf.com/adabiat/%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF.PDF (Original work published 982) [In Persian].
 Subramanyam, K. (1983) Bibliometric studies of research in collaboration: A review. Journal of Information Science, 6(1), 33–38.
      https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/016555158300600105
Tavakkolizadeh-Ravari, M., Soheili, F., & Khasseh, A.A. (2019). Foundations of Scientometrics. Payame Noor University. https://press.pnu.ac.ir/book_30157.html
      [In Persian].
Vahid Mazandarani, G. (1971). A Collection of Iran’s Historical Treaties, from the Achaemenid Era to the Pahlavi Period. Ministry of Foreign Affairs.
      https://eliteraturebook.com/books/13822 [In Persian].
Zahedi, Z. (2024, April 29). Mapping Persian Gulf literature using VoS Viewer visualization & advanced Scientometrics techniques.  In H. Asadpour, & A. Kiani, The 2nd International Conference on History, Culture & Civilization of the Persian Gulf, Theme Maritime Trade and Transportation in the Persian Gulf from Ancient Time to ModernEra, Persian Gulf University, Bushehr, Iran (p. 140).  Persian Gulf University.
      https://persiangulf2024.pgu.ac.ir/files_site/files/r_1_240507114147.pdf [In Persian].